DO─×RU DE─×ERLEND─░R─░LEN TAT─░L B─░ZE KEND─░M─░Z─░ KE┼×FETME VE YEN─░LEME ─░MKANINI VEREB─░L─░R…

Ali K├ľSE Kimdir?

1963 y─▒l─▒nda Bey┼čehir’de do─čdu. 1981ÔÇÖde Antalya ─░mam-Hatip LisesiÔÇÖnden, 1985’te Dokuz Eyl├╝l ├ťniversitesi ─░l├óhiyat Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu. 1988’de Marmara ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ÔÇÖnde y├╝ksek lisans e─čitimini, 1994’de Londra ├ťniversitesi King’s College’de doktora e─čitimini tamamlad─▒.

1998’de do├žent, 2004’te profes├Âr oldu.
Hillen Marmara ├ťniversitesi ─░lllhiyat Fak├╝ltesi
Din Psikolojisi Ana Bilim Dal─▒’nda ├Â─čretim
├╝yesi olarak g├Ârev yapmaktad─▒r.

Yay─▒nlanm─▒┼č Eserleri:

1 .Conversion to ─░slam: A Study of Native British Converts, London: Kegan Paul, 1996.

2.Neden ─░slam’─▒ Se├žiyorlar?: M├╝sl├╝man Olan ─░ngilizler ├ťzerine Psiko-sosyolojik Bir ─░nceleme, ─░stanbul: TDV ─░sam Yay., 1997.

3.Do─čal Afetler ve Din: Marmara Depremi ├ťze rine Psiko-sosyolojik Bir ─░nceleme, ─░stanbul: TDV ─░sam Yay., 2000 (Do├ž. Dr. Talip K├ť├ç├ťKCAN ile birlikte).

4.Freud ve Din, ─░stanbul: ─░z Yay─▒nc─▒l─▒k, 2000.

5.Sek├╝lerizm Sorgulan─▒yor: XXI. Y├╝zy─▒lda Dinin Gelece─či (ed), ─░stanbul: Ufuk Kitaplar─▒, 2002.

6.├ť├ž Yusuf Bir ─░slam, Etkile┼čim Yay., ─░stanbul 2005.

7.Milenyum Tarikatlar─▒: Bat─▒’da Yeni Dinf Ak─▒mlar, ─░stanbul: Truva Yay─▒nlar─▒, 2006. B.Ulik Ama Kutsal, ─░stanbul: Etkile┼čim Yay─▒nlar─▒, 2006.

9.Çeviri: Erich Fromm, Hayatı Sevmek, İstanbul:ArıtanYay., 1996.

10.├çeviri: Jeremy Rifkin, Darwin’in ├ç├Âk├╝┼č├╝, ─░stanbu 1: Ufuk Kitaplar─▒, 2001 .

11.├çeviri: John Esposito, ─░slam Tehdidi Efsanesi, Ufuk Kitaplar─▒ , 2002 (Talip K├ť├ç├ť KCAN ve ├ľmer BALDIK ile birlikte).

Y├╝zak─▒: Modern t├╝ketim toplumumun beraberinde getirdi, hayat tarz─▒, bir├žok farkl─▒ ve yeni unsuru da hayat─▒m─▒za soktu. Modern ├žal─▒┼čma hayat─▒n─▒n vermi┼č oldu─ču s─▒k─▒nt─▒ ve stres dolu ruh├« durumdan istifade ile turizm paralelinde bir tatil k├╝lt├╝r├╝n├╝n olu┼čturuldu─čunu ve insanlar─▒n da bu yolla ayr─▒ bir s├Âm├╝r├╝ye maruz b─▒rak─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Ârmekteyiz. Bu hususta yak─▒n zamana kadar mesafeli hir duru┼ča sahip olan muhafazak├ór tav─▒rl─▒ i─▒─▒sanlar─▒n da baz─▒ manevralarla bu s├Âm├╝r├╝ ├žark─▒n─▒n
i├žine ├žekilmesi mevzubahis… Bu durum bir├žok y├Ânden toplumumuzun ahl├ók├« vaziyetini de olumsuz y├Ânde etkileyen baz─▒ unsurlar ihtiva edebiliyor. Bu sebeplen Y├╝zak─▒ Dergisi olarak, yaz aylar─▒na girerken bu konuyu ele almak ve do─čru bir tatilkonuyu ele almak ve do─čru bir tatil anlay─▒┼č─▒n─▒ nas─▒l olmas─▒ gerekti─či hususunu i┼člemek istiyoruz.

─░lk olarak tatil k├╝lt├╝r├╝n├╝n ortaya ├ž─▒k─▒┼č s├╝recinde ve modern toplumlarda ┬źtatile ├ž─▒kmak┬╗ ihtiyac─▒n─▒n nas─▒l bir i├žtima├« durumdan beslendi─činden bahsedebilir misin?

Ali K├ľSE: Tatil sadece bir dinlenme olarak ele al─▒n─▒rsa bu, insani bir ihtiya├žt─▒r. Mekan de─či┼čtirme veya seyahat ┼čeklinde ele al─▒nd─▒─č─▒ zaman da her zaman var olagelmi┼č normal bir
vak─▒ad─▒r. Eski devirlerde seyahat zahmetli bir i┼č oldu─ču i├žin, ancak hususi manada gayreti olan insanlar─▒n ba┼čka mekanlara giderek g├Âzlemde bulunma gibi bir f─▒rsat─▒ oluyordu. Ama bunlar verimli seyahatlerdi. Zira bu t├╝r seyyahlar─▒n ortaya koymu┼č olduklar─▒ eserler tarih kitaplar─▒m─▒z─▒n en temel kaynaklar─▒ndand─▒r.

Fakat modern d├Ânemde ┬źtatil k├╝lt├╝r├╝┬╗ dedi─čimiz ┼čey esas itibariyle end├╝stri devriminin getirmi┼č oldu─ču bir hadise… ├ç├╝nk├╝ end├╝stri devrimiyle birlikte yeni bir hayat tarz─▒ ortaya ├ž─▒kt─▒. Bu hayat tarz─▒, insanlar─▒n i┼č├žile┼čtirildi─či hatta makinele┼čtirildi─či bir hayat tarz─▒yd─▒. ─░nsanlar, daha fazla ├╝retim yapmas─▒ gereken ve daha fazla para kazand─▒rmas─▒ gereken varl─▒klar olarak g├Âr├╝lmeye ba┼čland─▒. Tabii ki modern ┼čehir hayat─▒ da bu zihniyete g├Âre ┼čekillendirildi. Zamanla estetik ve huzur ihtiyac─▒na g├Âre de─čil de, maddi yarara g├Âre ┼čekillenen bir ┼čehir yap─▒s─▒ olu┼čtu.

┼×imdiki ┼čehir hayat─▒; kalabal─▒k, g├╝r├╝lt├╝, kirlilik gibi olumsuz ┼čartlar sebebiyle insanlar─▒ gerek fiziki gerek ruhi olarak m├╝thi┼č bir ┼čekilde yoruyor ve y─▒prat─▒yor. Bunun neticesinde de uzun s├╝reli bir dinlenme ihtiyac─▒ hissediliyor. ─░nsanlar psikolojik olarak buna muhta├ž hale geldi/getirildi. ─░┼č hayat─▒ndan ayr─▒ bir tatil ihtiyac─▒, i┼čte b├Âyle bir toplumsal (i├žtimai) yap─▒dan beslenmektedir.

Tatil k├╝lt├╝r├╝n├╝ besleyen bir di─čer unsur da g├Âsteri┼č├ži toplum
yap─▒s─▒d─▒r. T├╝ketim toplumu, insan─▒n zaaflar─▒n─▒ istismar ederek onu devaml─▒ g├Âsteri┼č y├Ân├╝nde te┼čvik etmektedir. Bu toplum yap─▒s─▒n─▒n insanlar─▒ ne hale getirdi─čini, onlara nas─▒l bir g├Âsteri┼č├ži zihniyet kazand─▒rd─▒─č─▒n─▒ turistlerden hareketle anlatmak i├žin Erich FROMM’un verdi─či bir ├Ârne─či burada zikretmek istiyorum. Fromm ┬źHayat─▒ Sevmek┬╗ adl─▒ kitab─▒nda ┼č├Âyle der:

ÔÇťBir otob├╝sle, manzaras─▒ g├╝zel bir yere gezmeye gitmi┼č olan bir turist k├ófilesine bak─▒n. Otob├╝sten inerlerken onlar─▒n tav─▒rlar─▒na dikkat edin. G├Âreceksiniz ki, her biri hemen ├žantalar─▒ndan foto─čraf makinelerini, video kameralar─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒p: ┬źAaa ┼čuraya bak, buraya bak…┬╗ diyerek etraf─▒ ├žekmeye ba┼člarlar. Ama hi├ž birisi o an─▒ ya┼čamaya, o g├╝zellikten o anda zevk almaya ├žal─▒┼čmaz. Herkes oran─▒n g├╝zelli─čini zihinlerine de─čil de ellerindeki makinelere kaydetmekle u─čra┼č─▒r. Ni├žin? ├ç├╝nk├╝ onu daha sonra birilerine g├Âsterecekler ve falan yere gittiklerinin bir delili olarak g├Âsteri┼čte bulunacaklard─▒r.ÔÇŁ

Tatil, h├╝r iradeyle yap─▒lan ve insana bir ├že┼čit h├╝rriyet zevki tatt─▒ran bir faaliyet gibi g├Âr├╝nse de temelde bunun tam z─▒dd─▒ bir durum s├Âz konusu… ├ç├╝nk├╝ t├╝ketim toplumu i├žten i├že baz─▒ kal─▒plar─▒ insanlara giydirmeye ve onlar─▒ belli ┼čekillerde davranmaya zorluyor. Mesela, yaz─▒n gelmesiyle birlikte gazetelerdeki, televizyonlardaki tatil ilanlar─▒ ve reklamlar─▒ insanlar─▒ standartla┼čm─▒┼č birtak─▒m ┼čeyleri belli ┼čekillerde yapmaya zorluyor. Tabii, bunu be┼čeri zaaflar─▒ kullanarak ve toplum i├žindeki stat├╝y├╝ bu gibi unsurlara ba─člayarak ger├žekle┼čtirdi─či i├žin hi├ž kimse bunu kendi ┬źh├╝r┬╗ iradesiyle yapt─▒─č─▒ndan en ufak bir ┼č├╝phe duymuyor. Oysa b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de reklamlar─▒n dayatmas─▒ ve di─čer insanlara duyulan k─▒skan├žl─▒kla kar─▒┼č─▒k ├Âzenti s├Âz konusu … Bir├žok kimse: ┬źFalancalar tatile gidiyor, biz de gidelim…┬╗ psikolojisiyle hareket ediyor. Kendilerinin ekonomik imkanlar─▒n─▒ buna g├Âre zorlay─▒p ba┼čka yerlere harcayacaklar─▒ mali imkanlar─▒n─▒ tatil i├žin harcamak mecburiyetinde hissediyorlar.

Tatil k├╝lt├╝r├╝n├╝n b├╝t├╝n d├╝nyada standartla┼čt─▒r─▒lmas─▒na ├Ârnek olarak ┼čunu verebiliriz: Tatil denince belki bundan 30-40 sene ├Ânce kimsenin akl─▒na deniz gelmezdi. Ama ┼čimdi tatil denince insanlar─▒n akl─▒na ilk gelen ┼čey, yaz g├╝ne┼či alt─▒nda denize girme ve sahilde g├╝ne┼členme imaj─▒… Tatilini ├Âzel bir tatil beldesinde ge├žirmek, ├Âzel sahillerde g├╝ne┼členmek gibi kal─▒pla┼čm─▒┼č ┼čekiller b├╝t├╝n standartla┼čm─▒┼čl─▒─č─▒na ra─čmen bir nevi ayr─▒cal─▒k gibi kabul edilmeye ba┼čland─▒… Oysa, ─░spanya’daki bir tatil beldesi ile T├╝rkiye’deki bir tatil beldesinde ayn─▒ tarz e─člencelerle, tek tiple┼čmi┼č unsur ve ┼čekillerle kar┼č─▒la┼č─▒rs─▒n─▒z. Aradaki tek fark, olsa olsa, sadece konfor ve ├╝cret fark─▒d─▒r.

Y├╝zak─▒: Modern insan i├žin ┼čehir hayat─▒ndan uzun s├╝reli ka├ž─▒┼člar─▒n bir ihtiya├ž h├óline geli┼činden bahsettiniz. peki, bug├╝n olu┼čturulmu┼č tatil k├╝lt├╝r├╝ bu ihtiyaca nas─▒l kar┼č─▒l─▒k veriyor?

Ali K├ľSE: Asl─▒nda tatil ihtiyac─▒ materyalist hayattan bir t├╝r ka├ž─▒┼č─▒ ifade etmekle birlikte, enteresan bir ┼čekilde, kendi i├žinde yine materyalizmi do─čuran bir hadisedir. Yani bir fasit daire (k─▒s─▒r d├Âng├╝) s├Âz konusudur. ├ç├╝nk├╝ insanlar zamanla daha iyi bir tatil beldesine gidebilmek i├žin daha fazla ├žal─▒┼čmak gerekti─čini d├╝┼č├╝nmeye ba┼čl─▒yor. Bu sebepten Avrupa’ da pek ├žok insan ak┼čam├╝zerleri ikinci bir i┼čte ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Bu insanlar─▒n ├Ânemli bir k─▒sm─▒ A─čustos sonunda tatilden d├Âner d├Ânmez, bir sonraki yaz tatili i├žin planlar yapmaya ba┼člar. Seneye tatilde nereye gidece─čini hayal ederek, yer aramaya
ve fiyatlar─▒ ├Â─črenmeye ba┼člar ki sene i├žinde ona g├Âre ├žal─▒┼čs─▒n … Duruma g├Âre do─čalgaz─▒n vanas─▒n─▒ biraz daha k─▒ss─▒n, elektri─či biraz daha az harcas─▒n, harcamalar─▒n─▒ biraz daha azalts─▒n vs … Bu, tipik bir ┬źtatilci┬╗ davran─▒┼č─▒d─▒r. (Buradaki ┬ź-C─░┬╗ ekine bilhassa dikkat ├žekmek istiyorum.) Bu hale d├Ân├╝┼čt├╝─č├╝ zaman, asl─▒nda tatilin insan─▒ materyalist ortamdan ├ž─▒karmaya ve i┼č hayat─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda ki┼činin kendisini dinlemesine y├Ânelik bir faaliyet olmas─▒ gerekirken, tam tersine materyalizmin dozunu art─▒rd─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz.

Y├╝zak─▒: Buradan toplumumuzdaki tatil anlay─▒┼č─▒yla ilgili d├Ân├╝┼č├╝me ge├žecek olursak, neler s├Âylemek ─░stersiniz?

Ali K├ľSE: Toplumumuzdaki d├Ân├╝┼č├╝m├╝ do─čru anlamak i├žin eski zamanlar─▒ da g├Âz ├Ân├╝nde bulundurmak ve ona g├Âre bir de─čerlendirme yapmak gerekiyor. Eskiden tatil dedi─čimiz bir kavram var m─▒yd─▒? Belki ┬źyaylac─▒l─▒k┬╗ anlam─▒nda vard─▒. Fakat yayla k├╝lt├╝r├╝ insanlar─▒n zevk i├žin yapt─▒klar─▒ bir ┼čey de─čildi. B├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de ge├žim kaynaklar─▒yla ve iklim ┼čartlar─▒yla alakal─▒ bir ihtiya├žt─▒. Yer de─či┼čtirme hadisesi, dinin kar┼č─▒ oldu─ču veya eski toplumlar─▒n yapmad─▒─č─▒ bir ┼čey de─čil. Hele hele T├╝rkler i├žin hi├ž ├Âyle bir durum s├Âz konusu olamaz. ├ç├╝nk├╝ esas itibariyle biz g├Â├žebe bir toplumduk. Ayr─▒ca: ┬źTebd├«l-i mekanda ferahl─▒k vard─▒r┬╗ s├Âz├╝ de bizim k├╝lt├╝r├╝m├╝z├╝n mahsul├╝ olan bir s├Âzd├╝r.

B├╝t├╝n bunlar─▒n yan─▒nda bir de s─▒la-i rahim denen bir hadise var. Bu, bildi─činiz gibi, anne-baba ├Âncelikli olmak ├╝zere yak─▒n akrabalar─▒n ziyareti anlam─▒na gelir ve dinimizce te┼čvik edilen, hatta emredilen bir davran─▒┼čt─▒r.

Peki, ┼ču andaki tatil hadisesi ile alakal─▒ temel problemimiz nedir? Tatil hadisesine, vak─▒a olarak b├╝t├╝n├╝yle kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒lamaz ise de g├╝n├╝m├╝zdeki uygulan─▒┼č─▒na bir├žok y├Ânden itiraz edilebilir … Yani hadisenin varl─▒─č─▒na de─čil, fakat mahiyetine kar┼č─▒ ├ž─▒kabiliriz.

Mesela, toplumda ya┼čanan zihniyet d├Ân├╝┼č├╝m├╝, bayramlarda bile, bayram─▒n en b├╝y├╝k i├žtimat faydalar─▒ndan hatta belki de hikmetlerinden olan, anne-babay─▒, akrabalar─▒, b├╝y├╝kleri ziyaret hadisesini geriye itti. Modern hayatta art─▒k insanlar 8-9 g├╝nl├╝k bayram tatilini bile en fazla ├žift ki┼čilik bir dinlenme anlam─▒nda kullanmay─▒ tercih ediyorlar. Evlerinden ├ž─▒k─▒p otellere dolu┼čuyorlar. Yaza denk gelirse bu oteller sahil otelleri oluyor. Bu durum sosyal ba─člar─▒m─▒z─▒n teminatlar─▒ndan olan s─▒la-i rahim hadisesine bir anlamda darbe vuruyor. ─░nsanlarda bencil bir ruh durumu olu┼čuyor, akrabal─▒k ba─člar─▒ zay─▒fl─▒yor. G├Âzden ─▒rak olan, g├Ân├╝lden ─▒rak olur. G├Ân├╝ller birbirine ─▒rakla┼čt─▒k├ža toplum yap─▒s─▒ yozla┼č─▒yor.

Y├╝zak─▒: H├ódisenin bir de ┼č├Âyle bir boyutu var: Din├« hassasiyetleri sebebiyle yak─▒n zamana kadar modern tatil formlar─▒na ve al─▒┼čkanl─▒klar─▒na mesafeli duran ├Ânemli bir kesimin muhafazak├ór g├Âr├╝n├╝ml├╝ otel uygulamalar─▒la h├ódisenin i├žine ├žekildi─či g├Âr├╝yoruz. Otele ├žekilen bu kesim daha sonra yava┼č yava┼č tatil k├╝lt├╝r├╝n├╝n israftan e─člence al─▒┼čkanl─▒klar─▒na al─▒┼čmaya ve bu ┼čekilde d├Ân├╝┼čmeye ba┼čl─▒yor. Bu konuda neler s├Âylemek istersiniz?
Ali K├ľSE: Bu t├╝rl├╝ 5 y─▒ld─▒zl─▒ otel uygulamalar─▒ belirli bir k├╝lt├╝r empozesinin neticesinde ortaya ├ž─▒km─▒┼č bir hadisedir_ Bunlar ─░slam─▒ kesimin mahremiyet ad─▒na dikkat etmesi gereken baz─▒ imkanlar─▒ onlara sa─člamakla takdir edilebilir. Fakat bu t├╝r uygulamalar t├╝ketim k├╝lt├╝r├╝n├╝n u├ž bir neticesi olmakla modern k├╝lt├╝r├╝n ─░slami kesime giydirmi┼č oldu─ču bir elbisedir. Mesela, israfa bula┼čmadan bir otel kurman─▒z ve i┼čletmeniz pek m├╝mk├╝n de─čildir. Hadisedeki bu t├╝rl├╝ olumsuz unsurlar─▒n ├Ârneklerini ├žo─čaltabiliriz… Bu t├╝r yap─▒lanmalar benim pek g├Ân├╝l rahatl─▒─č─▒yla tasvip edece─čim bir durum de─čil.

Ge├ženlerde, ├Âzel bir televizyon kanal─▒nda haftal─▒k program yapan ve reytingi de dillere destan olan bir din adam─▒m─▒z─▒n bu be┼č y─▒ld─▒zl─▒ diye tarif edilen otellerden birinde dini sohbet program─▒ yapt─▒─č─▒n─▒ gazete ilan─▒nda g├Âr├╝nce a├ž─▒k├žas─▒ ├╝z├╝ld├╝m. ├ç├╝nk├╝ din adam─▒n─▒n orada bulunmas─▒ tabii bir bulunu┼č de─čil, ancak ticari gayelerle a├ž─▒klanabilecek bir bulunu┼č… Ba┼čka otellerde bulunan sanat├ž─▒lar─▒n ve ┼čark─▒c─▒lar─▒n alternatifi olarak orada bulunduruluyor. Alternatif sunmak da, bir ├Ânceki safhada ayn─▒ k├╝lt├╝r├╝n me┼čr├╗iyetini kabul etmeyi ifade eder. E─čer di─čer otellerde ┼čark─▒c─▒ veya sanat├ž─▒ k├╝lt├╝r├╝ olmasayd─▒ o ki┼či de o otelde bulunmayacakt─▒. M├╝┼čteri ├žekmek ad─▒na bu ┼čekilde dini unsurlar─▒ kullanmak bence yanl─▒┼č…

Y├╝zak─▒: Bunlar olumsuz ├Ârnekler… Peki, sizce do─čru tatil anlay─▒┼č─▒ nas─▒l olmal─▒d─▒r?

Ali K├ľSE: Do─čru tatil; ki┼činin memleketi ve akrabalar─▒ ihmal edilmeden yap─▒lmal─▒. Yani tatilin hem ├Âz k├╝lt├╝r├╝m├╝zle hem de geleneklerimizle olan ba─č kopar─▒lmadan ger├žekle┼čtirilmesi gerekir.

Tatili bir t├╝ketim ┼čekli olmaktan ├ž─▒kar─▒p verimli bir faaliyet haline getirmemiz gerekiyor. Sa─čl─▒kl─▒ ve do─čru bir tatili ├╝├ž ba┼čl─▒kta toplayabiliriz:

Birincisi, S─▒la-i rahim… S─▒la-i rahim tatilimizin ├Ânceli─či olarak kabul edilmelidir. ├ç├╝nk├╝ hem din├« bir vecibedir hem de toplumumuzun yap─▒ ta┼člar─▒ndan birisidir.

ikincisi, kendi k├╝lt├╝rel ve tarih├« varl─▒─č─▒m─▒z─▒, insanlar─▒m─▒z─▒ ve hayat─▒n farkl─▒ ├žehrelerini tan─▒ma… Bunun i├žin de tatilin ├Âncelikli olarak kendi ├╝lkemiz i├žinde ger├žekle┼čtirilmesi tercih edilmelidir. Neden? ├ç├╝nk├╝ ayn─▒ ├╝lkede ya┼č─▒yoruz ama birbirinden ├žok farkl─▒ k├╝lt├╝rlere sahip b├Âlgelerimiz var. Onlar─▒, yani kendi k├╝lt├╝rel zenginliklerimizi yeteri kadar tan─▒m─▒yoruz. Bunlar─▒ yak─▒ndan tan─▒mal─▒y─▒z. ├ç├╝nk├╝ b├╝t├╝n bunlar insan─▒n kendini tan─▒mas─▒yla yak─▒ndan al├ókal─▒d─▒r. Ama mutlaka yurtd─▒┼č─▒na gidilecekse yine tarih├« ba─člar─▒m─▒z─▒n oldu─ču b├Âlgelerden ba┼člayabiliriz. Mesela Bosna bunlar i├žinde en g├╝zel ├Ârneklerden bir tanesidir. Mesel├ó Semerkand, mesela Buhara… Buralar bizim tarihimiz. Ama insanlar tatilde konforu tercih etti─či i├žin hi├ž kimse bu t├╝r yerlerde tatil yapmay─▒ d├╝┼č├╝nm├╝yor bile. Bu ├Âncelikler ihmal edilmedi─či takdirde farkl─▒ ┼čehirleri ve mekanlar─▒ g├Âr├╝p yabanc─▒ k├╝lt├╝rleri tan─▒mak da faydal─▒ bir h├ól al─▒r. Zira bu da, ┼čuurlu bir ┼čekilde yap─▒ld─▒─č─▒ takdirde, kendini tan─▒man─▒n bir par├žas─▒d─▒r. Kendinden emin bir ┼čekilde d─▒┼ča a├ž─▒lmak ufkunuzu geni┼čletir. Bu sayede farkl─▒l─▒klar─▒ g├Ârerek yanl─▒┼člar─▒m─▒z─▒ ve do─črular─▒m─▒z─▒ daha iyi fark etme f─▒rsat─▒n─▒ yakalar─▒z. ─░nsan s├╝rekli ayn─▒ mek├ónda kal─▒p devaml─▒ ayn─▒ insanlarla muhatap olunca kendini ele┼čtirme, muhasebe etme yetene─čini geli┼čtiremiyor.

Do─čru tatil hususundaki ana maddelerden ├╝├ž├╝nc├╝s├╝ ise, tabiatla ha┼č─▒r-ne┼čir olmad─▒r… ├ç├╝nk├╝ modern hayat tabiata kar┼č─▒ m├╝cadele zihniyetiyle kurulmu┼č bir hayatt─▒r. Haliyle, b├Âyle bir zihniyetle kurulmu┼č modem ┼čehirlerimiz de bizi tabiattan koparan bir yap─▒ya sahip. Her ge├žen g├╝n modernle┼čme h─▒z─▒m─▒z artt─▒k├ža tabiattan daha fazla kopuyoruz. Oysa insano─člu bu tabiat─▒n bir par├žas─▒ oldu─ču ger├že─čini her zaman zihninde diri tutmal─▒ ve tabiatla i├ž i├že ya┼čaman─▒n yollar─▒n─▒ aramal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ insano─člu tabiattan uzakla┼čt─▒k├ža huzursuzlu─ču artmaktad─▒r. Tabit g├╝zellikler ruhi birer huzur kayna─č─▒d─▒r. Tatil, bunun i├žin iyi bir f─▒rsat olabilir. ├ťstelik ├╝lkemiz, bizi ruhen tatmin edecek tabi├« g├╝zelliklere sahip olan bir ├╝lke…

H├ós─▒l─▒, do─čru bir ┼čekilde de─čerlendirilen tatil hadisesi bize kendimizi ke┼čfetme ve yenileme imkan─▒n─▒ verebilir. Fakat bug├╝n├╝n kli┼čele┼čmi┼č tatil turlar─▒n─▒n bunu sa─člayabilece─čini pek zannetmiyorum. ├ç├╝nk├╝ bu turlarda rehberin bilgisine mahk├╗msunuz ve genelde mahall├« halkla ha┼č─▒r-ne┼čir olman─▒za f─▒rsat verilmez. Size sunulan tabii ortamlar ise ├žo─ču zaman sun’├« ve kontrol alt─▒na al─▒nm─▒┼č parklardan ve tatil k├Âylerinden ibaret olmakla asl─▒nda tabiattan uzak bir ├Âzelli─če sahiptir.

Sonu├ž itibariyle ┼č├Âyle diyebiliriz: Ba┼čta da s├Âyledi─čimiz gibi tatil, b├╝t├╝n├╝yle kar┼č─▒ ├ž─▒kmam─▒z gereken bir ┼čey de─čil, mahiyet olarak do─čru de─čerlendirilmesi gereken bir ┼čeydir. Hatta az ewel sayd─▒─č─▒m─▒z ┼čartlar ├žer├ževesinde ger├žekle┼čtirildi─či takdirde yery├╝z├╝nde gezip dola┼čmak verimli, ve insan─▒ olgunla┼čt─▒ran bir faaliyet halini al─▒r. Nitekim seyr ├╝ sefer dinimizcede te┼čvik edilmi┼čtir…

Y├╝zak─▒: Bir de konumuzla yak─▒ndan irtibat─▒ sebebiyle turizm meselesine de─činmek istiyoruz. Turizmin yayg─▒n oldu─ču b├Âlgelerimizde halk─▒n, zamanla kendini ekonomik ve ahlaki bak─▒mdan turiste g├Âre ┼čekillendirmeye ba┼člad─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝yor. Bu konudaki fikrinizi ├Â─črenebilir miyiz?

Ali K├ľSE: ├ťlkenize turist olarak gelen insanlar─▒n sizinkinden daha ├╝st├╝n bir k├╝lt├╝re sahip oldu─čunu zihnen kabullendi─činizde sizin o insanlardan etkilenmeniz daha fazla olacakt─▒r. Maalesef halk─▒m─▒zda art─▒k b├Âyle bir zihniyet olu┼čmu┼č durumda. Dolay─▒s─▒yla ge├žmi┼čte tasvip edilmeyen bir├žok g├Âr├╝nt├╝ ve davran─▒┼č turistlerden g├Âr├╝le g├Âr├╝le art─▒k normal ┼čeylermi┼č gibi kabul edilmeye ba┼čland─▒. Bu da bilhassa gen├ž neslimizi ├žok olumsuz bir bi├žimde etkiliyor. Turizm b├Âlgelerinde bu a├ž─▒dan ├Ânemli bir ahlaki ve k├╝lt├╝rel yozla┼čma s├Âz konusudur. Bu durum maalesef artarak devam eden bir hadisedir.
Y├╝zak─▒ : Peki bu durumun ├Ân├╝ne nas─▒l ge├žilebilir?

Ali K├ľSE: Asl─▒nda bu zor bir mesele… ├ç├╝nk├╝ k├╝reselle┼čme dedi─čimiz ├žok ezici bir ger├žekle kar┼č─▒ kar┼č─▒yay─▒z. Kap─▒lar─▒n─▒z─▒ kapat─▒p: ─░nsanlara; ┬źHay─▒r, bizim ├╝lkemize gelmeyin!┬╗ deme gibi bir ┼čans─▒n─▒z yok. ├ťstelik bunu yapman─▒z halinde ├Ân├╝n├╝ze ilk ├ž─▒kacak yine kendi ├╝lkenizin insan─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ ├╝lkenizdeki ├Ânemli say─▒da insan, turistlerin gelmesini hararetle istiyor. ┼×u halde, halk─▒n ├╝st├╝ne e─čilmek ve onlar─▒ ┼čuurland─▒r─▒p e─čitmek gerekiyor. Bu noktada ilk in┼ča edilmesi gereken ┼čey, ├Âzg├╝ven ve kimlik ┼čuurudur. Halka kendi k├╝lt├╝rlerinin de─čerini ve biricikli─čini anlat─▒p onlar─▒n geri kalm─▒┼čl─▒k duygusundan kurtulmalar─▒n─▒ sa─člamal─▒y─▒z… Bunun imk├ón─▒ ayr─▒ bir mesele… Fakat uzun v├ódede gerekli olan budur. Bu ┼čuura sahip fertlerden olu┼čan bir toplum yap─▒s─▒, sa─člaml─▒─č─▒ ve kuvvetlili─či sebebiyle turiste g├Âre ┼čekillenmeyecek, bilakis turist muhatap oldu─ču bu k├╝lt├╝re uygun olarak hareket etme ihtiyac─▒ duyacakt─▒r.

Bu ┼čuurun gereklili─či sadece turizm konusuyla irtibatl─▒ de─čildir. ├ç├╝nk├╝ yozla┼čma ve bozulma unsurlar─▒ ├╝lkenize bir├žok ┼čekillerde gelebiliyor. Kitab─▒yla, gazetesiyle, televizyonuyla, sinemas─▒yla, futboluyla… Hatta kendi ├╝lkenizde yerli kuma┼čtan ├╝retti─činiz k─▒yafetle bile gelebiliyor. ├ç├╝nk├╝ siz, T├╝rkiye’de k─▒yafet ├╝retiyorsunuz ama ├╝zerine ─░ngilizce bir yaz─▒ veya yabanc─▒ bir fig├╝r koyuyorsunuz. Yahut hi├žbir ┼čey koymasan─▒z bile tamamen o k├╝lt├╝r├╝n mahsul├╝ olan tarzda elbiseler dikiyorsunuz. Bu sebepten milli benli─či yeniden in┼ča edecek hakiki anlamda mill├« bir e─čitim her alanda gerekiyor.

Y├╝zak─▒: Bu, hadisenin ahlaki boyutu… Bir de ekonomik boyut var. ├ç├╝nk├╝ turizmin te┼čvik edilip yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒nda daha ├žok ekonomik gerek├želer ├Âne s├╝r├╝l├╝yor. Sizce ├╝lke ekonomisinin turizme dayal─▒, olarak olu┼čturulmas─▒ do─čru mudur?

Ali K├ľSE: Turizme ├žok fazla yat─▒r─▒m yapmak sa─čl─▒kl─▒ bir ekonomik b├╝y├╝me sa─člamaz. Yani ayaklar─▒ yere basan bir yat─▒r─▒m ┼čekli de─čildir bu. Fakat son senelerde maalesef bu alana ├žok fazla yat─▒r─▒m yap─▒ld─▒ ve yap─▒lmaya da devam ediliyor.

├ťlkemiz, tabii ve k├╝lt├╝rel imkanlar─▒ a├ž─▒s─▒ndan turizme elveri┼čli… Ama bunun do─čru bir ┼čekilde de─čerlendirilmesi gerekiyor. Turizm bir yan gelir olarak ├╝lkenin ekonomisine katk─▒da bulunur. Ama bir ├╝lkenin ekonomisini do─črudan ona dayand─▒rarak ┼čekillendirmek ├žok yanl─▒┼č olur. Bu, ekonominin ├╝lke harici unsurlara dayand─▒r─▒lmas─▒ anlam─▒na gelir. Yani d─▒┼ča ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒n bir ba┼čka ┼čeklidir. Bunun do─čurabilece─či mahzurlar─▒n ├Ârneklerini ge├žmi┼čte ya┼čad─▒k. Mesela; K├Ârfez Sava┼č─▒ ├ž─▒kt─▒, g├╝neydeki ve Ege’deki b├╝t├╝n tatil beldelerinde rezervasyonlar iptal edildi. Bu da ge├žimini turizme ba─člam─▒┼č olan b├Âlge halk─▒n─▒ ve yat─▒r─▒mc─▒s─▒n─▒ ekonomik anlamda fel├ž etti. Birileri birka├ž yerde bomba patlatt─▒, yine ayn─▒ s─▒k─▒nt─▒ ya┼čand─▒. Bu hadiselerin halka yans─▒t─▒l─▒┼č ┼čekli, zaman─▒ ve dozu b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de medya taraf─▒ndan belirlendi─či i├žin ekonomisini turizme ba─člam─▒┼č ├╝lkeler, milletleraras─▒ arenada medya g├╝c├╝n├╝ elinde bulunduran ├╝lkelere ba─č─▒ml─▒ hale geliyor.

Milletleraras─▒ siyasette bunun do─čurdu─ču neticelerin canl─▒ bir ├Ârne─či 1993 y─▒l─▒nda ─░ngiltere ile ─░spanya aras─▒nda ya┼čand─▒. ─░ki ├╝lke aras─▒nda diplomatik bir anla┼čmazl─▒k ├ž─▒kt─▒. Bu anla┼čmazl─▒─č─▒n ├ž─▒k─▒┼č zaman─▒ bahar aylar─▒na do─čruydu. Neticede ─░spanya, ─░ngiltere’ye: ┬źSenin dedi─čin olsun.┬╗ demek zorunda kald─▒. ├ç├╝nk├╝ ─░spanya ├žok pahal─▒ tatillerin yap─▒ld─▒─č─▒ beldelere sahiptir ve zengin ─░ngiliz turistler daha ├žok ─░spanya’ya giderler. O tarihlerde de ─░spanya’n─▒n Bask b├Âlgesinde ETA ├ľrg├╝t├╝ iki defa bomba patlatm─▒┼čt─▒. ─░ngiliz h├╝kumeti durumdan istifade ile hemen bir genelge yay─▒nlad─▒ ve ┬źBu sene ─░ngiliz turistlerin ─░spanya’ya gitmesi tehlikelidir.┬╗ dedi. Bunun ├╝zerine b├╝t├╝n seyahat acenteleri ─░spanya turlar─▒n─▒, rezervasyonlar─▒ iptal etmeye ba┼člad─▒lar. ─░spanya da hemen can havliyle ─░ngiltere ile pazarl─▒─ča koyuldu. Zira ─░ngiltere’den bir sene turist gelmemesi ├žok b├╝y├╝k bir ekonomik zarara yol a├žacakt─▒. Sonu├ž itibariyle ─░spanya, bu genelgenin geri ├žekilmesi i├žin, ├Ânceden mevzubahis olan diplomatik anla┼čmazl─▒─č─▒ ─░ngilizler’ in istedi─či ┼čekilde kabul etmek zorunda kald─▒. Anla┼čma neticesinde ─░ngiltere genelgeyi geri ├žekti ve zengin ─░ngiliz turistler her sene oldu─ču gibi o sene de tatil i├žin ─░spanya’ya gittiler.

Bir de ┼č├Âyle bir durum s├Âz konusu: Acaba ├╝lkemize gelen turistlerin b─▒rakt─▒─č─▒ para ne ├Âl├ž├╝de T├╝rkiye’nin hazinesine gitmektedir? Mesela ┼čimdi Antalya Havaalan─▒’na gidin ve 10 dakika bekleyin… G├Âreceksiniz ki charter u├žaklar─▒ndan turistleri al─▒p otellerine g├Ât├╝ren ve onlar─▒n turlar─▒n─▒ d├╝zenleyen otob├╝s ┼čirketi bir Alman ┼čirketidir. Yani turizm ile i├žeriye girdi─či zannedilen para asl─▒nda b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de yine d─▒┼čar─▒ya akmaktad─▒r.

Y├╝zak─▒: Bu hususta son olarak s├Âylemek istedikleriniz nelerdir?

Ali K├ľSE: ┼×unu da bir not olarak eklemek istiyorum: Eskiden hippiler vard─▒. Bunlar ┼ču anki turistlerden farkl─▒yd─▒. ├ťlkemize gelirken belki bir├žok olumsuz unsurlar─▒ da beraberlerinde getirdiler. Ama bizim k├╝lt├╝r├╝m├╝zden de az istifade etmediler… ├ç├╝nk├╝ onlar bizi tan─▒maya, insan─▒m─▒zla konu┼čup kayna┼čmaya, bizim ne yapt─▒─č─▒n─▒z─▒ g├Ârmeye geliyorlard─▒. Turistten ├žok seyyaht─▒lar… Ayr─▒ca do─čuda ├ž├Âz├╝lmesi gereken bir esrar oldu─čuna ve do─čudan spirit├╝el anlamda ├Â─črenmeleri gereken ├žok ┼čey bulundu─čuna inan─▒yorlard─▒. Hatta ben, o hippilerden do─čuya do─čru seyahat ederken M├╝sl├╝man olan ve T├╝rkiye’de kalan bir├žok ─░ngiliz ve Alman tan─▒d─▒m.

Ama ┼čimdiki turistler getirdikleri olumsuzluklarla kal─▒yorlar. ├ç├╝nk├╝ onlar─▒n bizi ger├žek manada tan─▒ma imkanlar─▒ hayli zay─▒flad─▒. Bizim de onlara bir ┼čeyler anlat─▒p fayda sa─člama ihtimalimiz azald─▒. Bunun iki tane sebebi var. Birincisi; halk onlar─▒ az ├Ânce konu┼čtu─čumuz sebeplerden dolay─▒ art─▒k s─▒rf ticari bir meta olarak g├Ârmeye ba┼člad─▒. ─░kincisi de, turizm turlar─▒ art─▒k turisti ┼čehre ├žok fazla yakla┼čt─▒rm─▒yor ve turistlerin ├╝lke insan─▒n─▒ ve hayat─▒ tan─▒mas─▒n─▒ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de engelliyor.

Y├╝zak─▒: Vermi┼č oldu─čunuz k─▒ymetli bilgiler sebebiyle dergimiz ve okuyucular─▒m─▒z ad─▒na te┼čekk├╝r ederiz.

Ali K├ľSE: Ben te┼čekk├╝r ederim…