Ay─▒n Tarihi

Handenur Y├ťKSEL

SULTAN 111. AHMED

23’├╝nc├╝ Osmanl─▒ padi┼čah─▒ Sultan III. Ahmed, 1673’te do─čdu, 1703’te 30 ya┼č─▒nda iken tahta ├ž─▒kt─▒. Hattat ve ┼čairdi, ┬źNecip┬╗ mahl├ós─▒yla ┼čiirler yazd─▒. D├Âneminde Akdeniz k─▒y─▒s─▒ndaki Oran ┼čehri fethedildi. 1711′ deki Prut Seferi’nde Ruslardan Azak, 1715′ teki Mora Seferi’nde Venediklilerden Mora geri al─▒nd─▒. Da─č─▒stan, Osmanl─▒ t├óbiiyetine girdi. 1723’te ─░ran Sava┼č─▒ ba┼člad─▒, ─░ran’─▒n 5 b├╝y├╝k vilayetine girildi. 1727’de ─░brahim M├╝teferrika taraf─▒ndan ilk matbaa a├ž─▒ld─▒. L├óle Devri denilen me┼čhur devir bu sultan─▒n d├Ânemine rastlar. 1730’daki Patrona Halil ─░syan─▒ sonunda tahttan fer├ógat eden Sultan III. Ahmet, bundan 270 y─▒l ├Ânce, 1Temmuz1736’da 62 ya┼č─▒nda iken vefat etti.

F─░DYES─░N─░ ├ľDEYEN KURTULUR

Osmanl─▒ Devleti’nin b├╝y├╝k denizcisi Kaptan-─▒ Derya H─▒z─▒r Hayreddin Pa┼ča, 1466’da Midilli’de do─čdu. A─čabeyi Oru├ž Reis’le birlikte k├╝├ž├╝k ya┼čta denize a├ž─▒ld─▒. Avrupal─▒lar H─▒z─▒r Reis’e ┬źBarbaros┬╗ dediler, bu ┬źK─▒z─▒l Sakal┬╗ demekti. Onlar Akdeniz’in her k├Â┼česinde Barbaro┼čo’ya l├ónet okuyarak ka├žarken, bu isim gaziler aras─▒nda ┬źBarbaros┬╗ ┼čekline d├Ân├╝┼čt├╝.
Allah, Barbaros’u sanki d├╝┼čman donanmas─▒n─▒ korkutmak i├žin yaratm─▒┼čt─▒. Bu korkudan olsa gerek: ┬źEyvah Barbaros geliyor!┬╗ diye ka├ž─▒┼č─▒rlard─▒.

Barbaros, 1520-1529 y─▒llar─▒ aras─▒nda ─░spanyollar─▒n elinde bulunan k├╝├ž├╝k bir ada d─▒┼č─▒nda Akdeniz’ in tek h├ókimi oldu. Mevcudu 35 gemiye y├╝kselen filosu ile b├Âlgenin korkulu r├╝y├ós─▒yd─▒. B├╝y├╝k gayretler sonunda Kuzey Afrika’ da bir devlet kurmay─▒ ba┼čard─▒. H─▒z─▒r Hayreddin Pa┼ča, 1533 y─▒l─▒nda Kanun├« Sultan S├╝leyman taraf─▒ndan bir Hatt-─▒ H├╝m├óy├╗n ile ─░stanbul’a ├ža─čr─▒ld─▒ ve kendisine Kaptan-─▒ Deryal─▒k g├Ârevi verildi. 1538’de Preveze’de d├╝nyan─▒n en g├╝├žl├╝ donanmas─▒n─▒ ma─čl├╗p eden Barbaros, Rumca, Arap├ža, ─░spanyolca, ─░talyanca ve Frans─▒zca bilirdi. Barbaros Hayreddin Pa┼ča, 5 Temmuz 1546’da 80ya┼č─▒nda iken vefat ederek, Be┼čikta┼č’taki t├╝rbesine defnedildi.

***

Hayreddin Pa┼ča, Kanun├« taraf─▒ndan Dersaadet’e davet edildi─činde Hali├ž Tersanesi’ni gezme f─▒rsat─▒ buldu. Orada ya┼čad─▒─č─▒ hayreti ┼ču s├Âzlerle ifade eder:

“Osmanl─▒ donanmas─▒n─▒n ba┼č─▒na ge├žti─čim i├žin sonsuz bir sevin├ž i├žindeyim. Bu ├Âyle kudretli bir donanma ki, Frengistan’─▒n (Avrupa’n─▒n) b├╝t├╝n donanmalar─▒ birle┼čse alt etmesi k├óbil olmaz. Hali├ž ├╝zerinde ├Âyle b├╝y├╝k bir tersane kurulmu┼č ki, d├╝nyada benzeri yok, hi├žbir tersane bu kadar gemiyi k─▒zaklayamaz. ─░stenirse, burada bir y─▒l i├žinde, Venedik donanmas─▒n─▒n bir e┼či in┼ča edilip, donat─▒labilir. Ger├ži ─░stanbul tersanesinin ┼č├Âhreti d├╝nyay─▒ tutmu┼čtur. Venedik k├ófiri bile, Sultan─▒m─▒zla sulh i├žinde oldu─ču demlerde bu tersaneye kad─▒rga sipari┼č eder.

Tersanede ├žal─▒┼čan 20 bin i┼č├žinin i├žinde, akla gelebilecek her ├že┼čit sanatk├ór var. Bunlar─▒n ├žo─ču, ├╝cretle ├žal─▒┼čan h─▒ristiyan esirler, ama ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ olan ┼ču ki, ├╝cretlerini biriktirip fidye bedellerini ├Âdeyenler h├╝r olarak memleketlerine d├Ânebiliyor.”

┼×├ťPHEL─░ ┼×EYDEN SAKINMALI

Hanbel├« Mezhebi’nin kurucusu Ahmed ─░bn-i Hanbel, 780’de Ba─čdat’ta do─čdu: Hadis sahas─▒ndaki derin bilgisi her tarafta duyuldu─ču i├žin, onu g─▒yaben tan─▒yan muhaddisler, istedi─či hadisleri’ kendisine riv├óyet etmekte teredd├╝t g├Âstermezlerdi. Hal├«fe Me’mun, Mu’tas─▒m ve o─člu V├ós─▒k d├Ânemlerinde hapis ve i┼čkencelere m├óruz kald─▒, pek ├žok defa k─▒rba├žland─▒, evinde g├Âz hapsinde tutuldu. Az yer, ├žok ibadet ederdi. Evinde yiyip-f├žecek bir ┼čey bulunmad─▒─č─▒ zaman, ├╝z├╝lecek yerde sevinir, ekmek k─▒r─▒nt─▒lar─▒n─▒ ─▒slat─▒p ├╝zerine tuz d├Âk├╝p yerdi. Her g├╝n Kur’├ón’─▒n yedide birini okumay─▒ ├ódet edinmi┼čti.

En ├Ânemli eseri ┬źel-M├╝sned┬╗ dir. 31 Temmuz 855’te Ba─čdat’ta vefat etti.

***

O─člu, hastal─▒─č─▒ s─▒ras─▒nda babas─▒ ─░mam Hanbel’i ziyarete gelerek:

“-Babac─▒─č─▒m, Hal├«fe’nin verdi─či hediye paradan elimde bir miktar kald─▒, onunla hacca gidebilir miyim?” diye sordu. B├╝y├╝k ├ólim:

“-Evet, gidebilirsin.” deyince, o─člu:

“-Ama sana verdi─či az bir ┼čeyi bile kabul etmiyorsun.” Bu s├Âz ├╝zerine ─░mam ┼č├Âyle buyurdu:

“-Ey o─člum, o benim i├žin haram de─čil, fakat ben ondan sak─▒narak nezih kalmak istiyorum!”

─░mam, hal├«felerden hediye alman─▒n haram oldu─čuna h├╝kmetmiyor, sadece ┼č├╝phe ediyordu. ┼×├╝pheli ┼čeyden sak─▒n─▒rd─▒, ├ž├╝nk├╝ o z├óhidlerdendi.

┬źIBRAH─░M’─░N RABB─░’ NE YEM─░N OLSUN!┬╗

Peygamber’imizin -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-, Hazret-i Hatice’den -rad─▒y├óll├óhu anh├ó- sonra en sevdi─či e┼či olan Hazret-i ├éi┼če -rad─▒y├óll├óhu anh├ó- 613’te Mekke’de do─čdu. ─░lk hal├«fe Hazret-i Eb├╗bekir’in k─▒z─▒d─▒r. ├çok k├╝├ž├╝k ya┼čta Peygamber’imizle evlendi. Bir├žok sava┼ča kat─▒ld─▒. Uhud Gaz├ós─▒’nda s─▒rt─▒nda su ta┼č─▒d─▒, yaral─▒lara bakt─▒. Hazret-i Peygamber’in vefat─▒ ├╝zerine 18 ya┼č─▒nda dul kald─▒. Peygamber e┼člerinin ba┼čkalar─▒yla evlenmelerini yasaklayan Kur’├ón h├╝km├╝ne uyarak yeniden evlenmedi. Hazret-i Ai┼če, geceleri namaz k─▒lar, g├╝nlerinin ├žo─čunu oru├žla ge├žirir, kimsenin aleyhine konu┼čmazd─▒. Kanaatk├ór, m├╝tev├óz─▒ ve c├Âmertti. ├ľks├╝z ve fakir ├žocuklar─▒ himayesine al─▒r, onlar─▒n terbiye ve yeti┼čmelerine ├Âzen g├Âsterir, onlar─▒ elleriyle evlendirirdi. Hazret-i ├éi┼če, Hazret-i Peygamber vefat etti─činde ├žok gen├ž olmas─▒na ra─čmen, Kur’├ón-─▒ Ker├«m’i ve Hazret-i Peygamber’in s├╝nnetini en iyi bilen ve anlayan sah├óbeler aras─▒ndayd─▒. 14 Temmuz 678’de 65 ya┼č─▒ndayken Med├«ne’ de vefat ederek, ┬źCennet├╝’l-B├ók├«┬╗ kabristan─▒na defnedildi.

***

Hazret-i ├éi┼če’ den ┼č├Âyle bir s├Âz rivayet olunur:

“Bir g├╝n Ras├╗lullah-sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-:

┬ź-Ya ├éi┼če, senin benden ne zaman memnun oldu─čunu, ne zaman ├Âfkelendi─čini bilirim.┬╗ buyurdu.

┬ź-Nereden biliyorsun?┬╗ diye sordum.

┬ź-Memnun oldu─čunda, Muhammed’in Rabb’ine yemin olsun; ├Âfkeli oldu─čunda ise, ─░brahim’in Rabb’ine” ye’min olsun, dersin.┬╗ buyurdu.”

YA┼×IN HAKKINI VERMEK

“Din, bir meslek olamaz; bir k─▒s─▒m insanlar─▒n din adam─▒ diye ayr─▒ bir sosyal s─▒n─▒f meydana getirmeleri, dinin bir d├╝nya sanat─▒ haline konulmas─▒na yol a├žar.” diyen felsefeci-yazar Nurettin TOP├çU 1919’da ─░stanbul’da do─čdu. Y├╝ksek ├Â─črenimini Paris’teki ├╝nl├╝ Sorbonne ├ťniversitesi’nde tamamlad─▒. ├ťlkeye d├Ând├╝─č├╝nde ─░zmir ve ─░stanbul liselerinde felsefe ├Â─čretmenli─či yapt─▒, ┬źHareket Dergisi┬╗ndeki makale ve incelemeleriyle tan─▒nd─▒, hik├óyeler de yazd─▒. ┬źT├╝rkiye’nin Ma├órif D├óv├ós─▒┬╗ ve ┬źMehmed ├ékif ├ťzerine ─░nceleme┬╗ ba┼čl─▒ca eserleri aras─▒ndad─▒r. 31 y─▒l ├Ânce 10 Temmuz 1975’te vefat etti.

***

Bir g├╝n Prof. Dr. Sabahattin ZA─░M, Sultanahmet otob├╝s dura─č─▒nda hocas─▒ Nurettin TOP├çUÔÇÖ yu g├Ârd├╝, elini ├Âpt├╝ ve:

“-Hocam, ma┼čallah y─▒llar sizi hi├ž y─▒pratmam─▒┼č.” dedi. Moral versin diye s├Âylenen bu s├Âzler, Top├žu’nun ne┼česini ka├ž─▒rd─▒. Y├╝z├╝ bulutlanarak ├╝z├╝nt├╝yle cevap verdi:

“-Ya ├Âyle mi? H├ólbuki her ya┼č─▒n hakk─▒n─▒ vermek gerekir. Demek ki biz ya┼č─▒m─▒z─▒n hakk─▒n─▒ verememi┼čiz!”