KAPI ÂDÂBI

Sami G├ľKS├ťN

─░sl├óm d├«ninin gayesi, insanlar─▒n d├╝nya ve ├óhiret sa├ódetini temin edip huzur ve emniyet i├žerisinde ya┼čamalar─▒n─▒ sa─člamakt─▒r. G├╝ven ve huzur ├žer├ževesinde i├žtim├ó├« m├╝nasebetlerin devam edebilmesi i├žin; aile i├žinde ve toplumda fertlerin vazife ve mesÔÇÖ├╗liyetlerini yerine getirmeleri; sevgi, sayg─▒ ve karde┼čli─či s├╝rd├╝recek davran─▒┼člar─▒ sergilemeleri; hus├╗s├« hayata ve aile mahremiyetine sayg─▒ g├Âstermeleri gerekir.

─░nsanlar; ba┼čkalar─▒n─▒n s├Âz, davran─▒┼č ve tav─▒rlar─▒ndan tesir al─▒rlar. Dolay─▒s─▒yla yap─▒lan iyilik, g├╝ler y├╝zl├╝ davran─▒┼č, sel├ómla┼čma, yard─▒mla┼čma ve h├ól hat─▒r sorma gibi sosyal ili┼čkiler insanlara olumlu y├Ânde etki yapar. Bu itibarla KurÔÇÖ├ónÔÇÖda fertler ve aileler aras─▒ irtibatlar─▒ mevzu alan pek ├žok ├óyet-i ker├«me mevcuttur. Bu mevzuda N├╗r S├╗resiÔÇÖnin 27, 28 ve 29. ├óyetlerinde m├╝ÔÇÖminlere y├╝ce Rabbimiz ┼č├Âyle seslenmektedir:

ÔÇťEy ├«m├ón edenler! Kendinizi tan─▒t─▒p izin almadan ve i├žinde oturanlara sel├óm vermeden kendi evinizden ba┼čka evlere girmeyin. Bu davran─▒┼č sizin i├žin daha hay─▒rl─▒d─▒r. Umulur ki, d├╝┼č├╝n├╝p anlars─▒n─▒z.

E─čer o evlerde bir kimse bulamazsan─▒z size izin verilmedik├že oralara girmeyin. Size;

┬źÔÇôKabul edemiyoruz, d├Ân├╝n!┬╗ denirse hemen d├Ân├╝n; bu sizin i├žin daha nezih bir davran─▒┼čt─▒r. Allah -celle cel├ól├╝h├╗- yapt─▒klar─▒n─▒z─▒ hakk─▒yla bilendir. ─░├žinde kimsenin oturmad─▒─č─▒ ve kendinize ait e┼čya bulunan evlere girmenizde sizin i├žin bir g├╝nah yoktur. Allah -celle cel├ól├╝h├╗- a├ž─▒klad─▒─č─▒n─▒z─▒ da bilir, gizledi─činizi de.ÔÇŁ

Burada a├ž─▒k├ža g├Âr├╝l├╝yor ki izin al─▒nmadan bir ba┼čkas─▒n─▒n evine girilmez. Temel insan haklar─▒ndan biri de mesken dokunulmazl─▒─č─▒d─▒r. Y├╝ce Rabbimiz izin al─▒nmadan kimsenin evine girilmemesini emretmektedir.

Eve girerken de; evin sahibini haberdar etmek, bask─▒n yapar gibi birdenbire girivermeyip insanl─▒k izzetine ve haysiyetine yak─▒┼č─▒r bir ┼čekilde izin alarak, edep ve g├Ârg├╝ kaidelerine uyarak girmek l├óz─▒md─▒r.

KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n n├ózil oldu─ču d├Ânemde, Hicaz b├Âlgesinde evlerin bug├╝nk├╝ gibi kap─▒lar─▒ yoktu. Evlere izin almadan girenler oluyor, bu davran─▒┼č baz─▒ s─▒k─▒nt─▒lara sebep oluyordu. Ensardan bir kad─▒n─▒n Peygamberimiz -sal┬şl├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖe gelerek;

ÔÇťEy All├óhÔÇÖ─▒n Ras├╗l├╝! Ben evimde yaln─▒z kalmak istiyorum. Babam ve ├žocuklar─▒m d├óhil kimsenin beni evimde izinsiz g├Ârmesini istemiyorum. Babam evime izinsiz giriyor. Aile fertlerinden ba┼čka erkekler de evime izinsiz giriyor. Ne yapay─▒m, nas─▒l davranay─▒m?..ÔÇŁ ┼čeklinde dert yanmas─▒ ├╝zerine, yukar─▒daki ├óyetler n├ózil olmu┼čtur.

Bu ├óyet-i ker├«melerle bir ba┼čkas─▒n─▒n evine izinsiz girilmesi yasaklanm─▒┼č, aile mahremiyetine ve ├Âzel hayat─▒n gizlili─čine son derece dikkat edilmesi gerekti─či belirtilmi┼čtir. Bu ├óyetlerde m├╝ÔÇÖminlerin bir ba┼čkas─▒n─▒n evine izin almadan girmeleri yasakland─▒─č─▒ gibi, ├žocuklar─▒n bile anne ve baban─▒n yatak odalar─▒na izin alarak girmeleri istendi ve ┼č├Âyle buyuruldu:

ÔÇťEy ├«m├ón edenler! Ellerinizin alt─▒nda bulunanlar ve sizden hen├╝z bul├╗─č ├ža─č─▒na gelmemi┼č olanlar, g├╝nde ├╝├ž defa; sabah namaz─▒ndan ├Ânce, ├Â─čleyin elbiselerinizi ├ž─▒kard─▒─č─▒n─▒z vakit ve yats─▒ namaz─▒ndan sonra (yan─▒n─▒za girecekleri zaman) sizden izin istesinler. Bu ├╝├ž vakit sizin soyunup d├Âk├╝nd├╝─č├╝n├╝z vakitlerdir. Bu vakitlerin d─▒┼č─▒nda (izinsiz girme konusunda) ne size ne onlara bir g├╝nah yoktur. Birbirinizin yan─▒na girip ├ž─▒kabilirsiniz. Allah -celle cel├ól├╝h├╗- size ├óyetlerini b├Âyle a├ž─▒kl─▒yor. Allah -celle cel├ól├╝h├╗- hakk─▒yla bilendir, h├╝k├╝m ve hikmet sahibidir.ÔÇŁ (en-N├╗r, 58-59)

Anne-baba, karde┼čler ve di─čer yak─▒nlar da birbirlerinin evlerine ve odalar─▒na girmek istedikleri zaman izin almal─▒d─▒rlar.

Bir adam Peygamberimiz -sal┬şl├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖe gelerek;

ÔÇťÔÇôAnnemin evine girmek i├žin de izin isteyecek miyim?ÔÇŁ diye sorar.

Peygamberimiz -sallâllâhu aleyhi ve sellem- de;

ÔÇťÔÇôEvet!ÔÇŁ buyurur.

Adam;

ÔÇťÔÇôOnun benden ba┼čka hizmet edeni yok, her giri┼čimde izin mi isteyece─čim?ÔÇŁ deyince;

Peygamberimiz -sallâllâhu aleyhi ve sellem-;

ÔÇťÔÇôAnneni giyinik olmad─▒─č─▒ h├ólde g├Ârmeyi arzu eder misin?ÔÇŁ diye sorar.

Adam;

ÔÇťÔÇôHay─▒r!ÔÇŁ cevab─▒n─▒ verir.

Bunun üzerine Peygamberimiz -sallâllâhu aleyhi ve sellem-;

ÔÇťÔÇô├ľyleyse izin iste!ÔÇŁ kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ verir. (S├╝y├╗t├«, ed-D├╝rr├╝ÔÇÖl-Mens├╗r, VI, 173)

Bir ba┼čkas─▒n─▒n evine girmek i├žin izin almak; eskiden, seslenmek veya kap─▒ya vurmak, kap─▒y─▒ t─▒klatmak ┼čeklinde olurdu. G├╝n├╝m├╝zde ise bu us├╗llere il├óveten; kap─▒ zilini ├žalmak, telefon etmek veya mesaj ├žekmek s├╗retiyle de izin al─▒nmaktad─▒r. Zaman─▒m─▒zda teknolojinin kullan─▒ld─▒─č─▒ binalarda ikamet edenler; gelenlerle konu┼čmak, kim olduklar─▒n─▒ sormak, hatt├ó onlar─▒ g├Ârmek, buna g├Âre kap─▒y─▒ a├ž─▒p a├žmamak imk├ón─▒na sahiptir.

Eve girerken izin almaktan maksat; evin i├žine ve aile mahremiyetine muttal├« olmamakt─▒r. Bu itibarla kap─▒ t─▒klat─▒ld─▒ktan veya zil ├žal─▒nd─▒ktan sonra hemen eve girilmez, izin verilmesi beklenir. ─░zin verilmemesi veya biraz beklenmesi normal kar┼č─▒lanmal─▒, al─▒nganl─▒k g├Âsterilmemelidir.

├éyet-i ker├«mede eve girilmesine izin verilmedi─či, m├╝sait olunmad─▒─č─▒n─▒n bildirilmesi durumunda d├Ân├╝p gidilmesi tavsiye edilmekte ve bunun daha iyi bir davran─▒┼č oldu─ču bildirilmektedir. Birinin evine girmek i├žin izin alma s├╝recinde; kap─▒ aral─▒─č─▒ndan, anahtar deli─činden veya camdan i├žeri bak─▒lmas─▒ kesinlikle uygun de─čildir. Ras├╗l├╝ Ekrem -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz; ┬źEve girmek i├žin izin istemenin, evin i├žine bakmamak i├žin me┼čr├╗ k─▒l─▒nd─▒─č─▒n─▒┬╗ bildirmi┼čtir. (Buh├ór├«, ─░st├«zan, 11)

Evin i├žine bakmak, izin alma ger├že─či ile ba─čda┼čmaz. ─░zinsiz ba┼čkas─▒n─▒n evine girenlerin k├Ât├╝ zanna kap─▒lmalar─▒na veya tecess├╝s duygular─▒n─▒n tahrik olmas─▒na sebep olabilir. ─░zinsiz bir eve giren insan─▒n o aile s─▒rlar─▒na v├ók─▒f olmas─▒, ailenin g├Âr├╝lmesini istemedi─či baz─▒ ┼čeyleri g├Ârmesi, o anda veya ileride baz─▒ olumsuz ve yasak duygular─▒n olu┼čmas─▒ gibi k├Ât├╝ sonu├žlar ortaya ├ž─▒karabilir.

Kaide olarak; sahibince veya yetkili ki┼či ve makamlarca s├Âz, i┼čaret, yaz─▒l─▒ belge, tabela ve benzeri yollarla girilmesine izin verilen yerler d─▒┼č─▒ndaki yerlere, ├Âzel ve mahrem mek├ónlara izin al─▒nmadan girilmez.

ÔÇťBir ba┼čkas─▒n─▒n evine girmek i├žin ├╝├ž defa izin istenir, cevap verilmez ise d├Ân├╝l├╝r.ÔÇŁ (Buh├ór├«, ─░st├«zan, 13)

Kap─▒ tokma─č─▒n─▒ kullanma, zil ├žalma veya megafonla seslenme gibi imk├ónlardan faydalan─▒rken; ki┼činin kendini a├ž─▒k├ža tan─▒tmas─▒; ┬źKimsiniz?┬╗ sorusuna; ┬źBenim…┬╗ ┼čeklinde de─čil, ismini s├Âyleyerek cevap vermesi gerekir.

Hul├ósa; ├óyet-i ker├«melerde ve had├«s-i ┼čeriflerde belirtilen hususlar, ─░sl├ómÔÇÖ─▒n temel insan haklar─▒na, ├Âzel hayat─▒n gizlili─čine ve dokunulmazl─▒─č─▒na ne kadar ehemmiyet verdi─činin a├ž─▒k bir delilidir.

Rabbim bizlere bu hakikatlere uygun ya┼čamay─▒ nasip eylesin… ├ém├«n…