─░nsan─▒ ─░n┼č├ón─▒n Temeli: FITRAT

YAZAR : B. Cahit ├ľZDEM─░R bcahit@hotmail.com

Her in┼č├ón─▒n dayand─▒─č─▒ bir esas vard─▒r; bu temelin hususiyetleri, ├╝zerindeki esere de ├Ânemli ├Âl├ž├╝de tesir eder. Bu sebepledir ki; ─░sl├ómiyet d─▒┼č─▒nda, d├«nin esas─▒n─▒ te┼čkil eden il├óh├« kitaplar─▒ muhteris ellerde tahrif├óta u─črayan di─čer sem├óv├« dinler, gayeleri olan, insan─▒ d├╝nya ve ├óhiret sa├ódetine kavu┼čturma hassalar─▒n─▒ kaybetmi┼čler, hatt├ó insanl─▒k i├žin h├ólledilmesi gereken bir mesele h├óline gelmi┼člerdir. ─░sl├ómiyet ise, b├╝t├╝n art niyetli gayretlere ra─čmen bir harfi bile de─či┼čtirilemeyen KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ ve onun tefs├«ri m├óhiyetindeki ┬źS├╝nnet┬╗i ile, k─▒y├ómete kadar insanl─▒─č─▒n tek sa├ódet yolu olarak kalm─▒┼čt─▒r.

─░nsan ┼čahsiyetinin esas─▒ da yarat─▒l─▒┼čla gelen f─▒tratt─▒r.

┬źF─▒trat; yarat─▒l─▒┼č, belli yetenek ve yatk─▒nl─▒─ča sahip olu┼č┬╗ m├ón├ós─▒nda kullan─▒l─▒r. Buna g├Âre f─▒trat; ilk yarat─▒l─▒┼č ├ón─▒nda varl─▒k t├╝rlerinin temel yap─▒s─▒n─▒, karakterini ve hen├╝z d─▒┼č tesirlerden etkilenmemi┼č olan ilk durumlar─▒n─▒ belirtir.ÔÇŁ1

─░nsan; hikmetine bin├óen; en ├╝st mertebelere t─▒rmanmakla (├ól├ó-y─▒ illiyy├«n), a┼ča─č─▒lar─▒n a┼ča─č─▒s─▒na (esfel-i s├ófil├«n) yuvarlanmaya namzet olarak yarat─▒lm─▒┼čt─▒r. Allah Te├ól├ó, il├óh├« rehber olarak sonsuz rahmetiyle inzal buyurdu─ču y├╝ce ┬źkel├óm┬╗─▒ ve onu t├ólim eden peygamberleriyle insan─▒ kendi h├óline b─▒rakmam─▒┼č; ayr─▒ca ak─▒l, irade, nefis gibi hassalarla te├žhiz buyurmu┼čtur. B├Âylece, ┬źe┼čref-i mahl├╗kat┬╗ olman─▒n muktez├ós─▒nca; bu sa├ódet bah┼čeden veya h├╝sranlara gark eden ├ók─▒betler kendi tercihine ve mesÔÇÖ├╗liyetine ba─čl─▒ k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒r. Pavlus taraf─▒ndan ├Ânemli ├Âl├ž├╝de tahrif edilen H─▒ristiyanl─▒kta; insan─▒n do─ču┼čtan g├╝nahk├ór oldu─ču beyan edilerek, temizlenmesi i├žin ┬źvaftiz┬╗ edilir. Ancak ger├žek durum, ─░sl├ómiyetÔÇÖte vaz edildi─či ├╝zere; sa─člam, s├ólih bir ┼čahsiyet in┼č├ó etmeye m├╝sait bir esasla, f─▒tratla yarat─▒ld─▒─č─▒d─▒r. Bu husus; ┬źezel bezmi┬╗ndeki ahdin tahakkukuna m├ótuf bir tabiat─▒n ihsan─▒ m├ón├ós─▒na da gelir.

ÔÇť─░sl├óm├« doktrine g├Âre insan─▒n ilk yarat─▒l─▒┼č durumu; temiz ve g├╝nahs─▒z, geli┼čme ve olgunla┼čmaya haz─▒r ve elveri┼čli, insan olman─▒n ve insanca ya┼čaman─▒n gerektirdi─či b├╝t├╝n imk├ón ve ├Âzellikleri b├╝nyesinde ta┼č─▒yan bir potansiyel taml─▒─ča sahiptir.ÔÇŁ2 F─▒trat─▒n ├Ânemi ile al├ókal─▒ olarak, KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde;

ÔÇťO h├ólde (Hab├«bim!) Sen y├╝z├╝n├╝ bir muvahhid olarak d├«ne y├Ânelt. All├óhÔÇÖ─▒n insanlar─▒ yaratmas─▒nda esas ald─▒─č─▒ o f─▒trata uygun hareket et…ÔÇŁ (er-R├╗m, 30) buyurulur.

Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz de meseleyle al├ókal─▒ ┼č├Âyle ├«kaz buyurur:

ÔÇťD├╝nyaya gelen her insan f─▒trat ├╝zere do─čar; sonra anne ve babas─▒ onu yahudi, h─▒ristiyan, mec├╗s├« (farkl─▒ bir riv├óyete g├Âre, hatt├ó m├╝┼črik) yapar.ÔÇŁ (Buh├ór├«, Cen├óiz, 79, 80, 93; M├╝slim, ─Âader, 22-25)

─░nsana d├╝┼čen; bu sa─člam temel ├╝zerine, Allah Te├ól├óÔÇÖn─▒n r─▒z├ós─▒na uygun, sa─člam bir ┼čahsiyetin in┼č├ó edilmesidir. ─░nsan─▒n geli┼čti─či aile ve ├ževre ┼čartlar─▒, g├Ârd├╝─č├╝ t├ólim ve terbiye, ┼čahsiyetini te┼čkil eden hususiyetler; onun istikametini belirler. Bu; ┼č├╝phesiz ya f─▒trata uygun olarak m├╝sbet y├Ânde, ┬ź├ól├ó-y─▒ illiyy├«n┬╗e do─čru veyahut da menf├« y├Ânde, ┬źesfel-i s├ófil├«n┬╗e do─čru seyredecektir.

─░nsan─▒n yarat─▒l─▒┼č─▒ndan itibaren, Hazret-i ├édem -aleyhissel├óm-ÔÇÖ─▒n o─čullar─▒ndan H├óbilÔÇÖin temsil etti─či ┬źhak┬╗ ve K─übilÔÇÖin temsil eti─či ┬źb├ót─▒l┬╗ aras─▒ndaki m├╝cadele devam ediyor. Allah Te├ól├ó, ┬źk├óin├ót─▒ kendisine musahhar k─▒lmak┬╗la taltif buyurdu─ču insan─▒ (Bkz. el-C├ósiye, 13), ayn─▒ zamanda ┬źyery├╝z├╝nde hakk─▒n temsilcisi olmak┬╗la da m├╝kellef tutmu┼čtur. B├ót─▒l─▒ temsil eden mihraklar─▒n; insana, ┬źezel bezmi┬╗ndeki ahdini ├ži─čnetmek i├žin takip ettikleri yolun ana hatt─▒; onun ┼čahsiyet esas─▒n─▒, f─▒trat ayarlar─▒n─▒ bozmakt─▒r. Nitekim; bug├╝n ihtil├ó├žlar i├žinde ├ž─▒rp─▒nan cemiyetler, kan ve ate┼č dery├ós─▒nda k─▒vranan insanl─▒k, istikametini kaybetmi┼č olman─▒n h├╝sran─▒n─▒ ya┼č─▒yor.

─░nsana d├╝nya ve ├óhiret sa├ódetini kazand─▒racak do─čru istikametin t├ólim ve terbiyesi olan din; buna vesile olacak ┼čahsiyet in┼č├ós─▒ i├žin il├óh├« bir l├╝tuftur. Bu c├╝mleden olarak, d├«nin vaz etti─či, f─▒trat─▒ istikamet ├╝zere geli┼čtirecek de─čerler manz├╗mesi de; b├ót─▒l ├ž─▒─č─▒r─▒n─▒n, insan─▒n ufkundan ├ž─▒kar─▒lmas─▒ gereken en ├Ânemli hedefleridir. ├ťlkemizde; d─▒┼č mihraklar─▒n da deste─či ile, daha yak─▒n zamanlara kadar, dindar insanlar─▒n ve nesillerin d├«n├« t├ólim ve terbiyesinin fevkal├óde tehlikeli kabul edildi─či, bunu ├Ânlemek i├žin akla ziyan her t├╝rl├╝ tedbirin al─▒nmas─▒ndan ├žekinmeyen ceber├╗t bir zihniyetin h├╝k├╝mferm├ó oldu─ču bir ger├žekti.

G├╝zel ahl├ók; i├žtim├ó├« yap─▒n─▒n sa─člaml─▒─č─▒n─▒ temin edip, onu ayakta tutan bir faz├«lettir. Ahl├ók├« bak─▒mdan tefess├╝h etmi┼č kavimlerin ├ž├Âkmesinin mukadder oldu─ču, tarihin kaydetti─či bir hakikattir.

Mahremiyete ri├óyet, edep, hay├ó, iffet… gibi nefs├óniyeti murakabe eden, g├╝zel ahl├ók─▒n tez├óh├╝rleri olan faz├«letler; d─▒┼č mihraklarla irtibatl─▒ belirli ├ževrelerce ┬źirtic├ó┬╗ ith├óm─▒ ile yaftalan─▒p, i├žtim├ó├« hayattan ├ž─▒kar─▒lmak isteniyor. Yerlerine de, ┬ź├ža─čda┼čl─▒k, ilericilik, modernlik…┬╗ y├óveleri ile, bat─▒n─▒n d├╝nyev├«le┼čmi┼č k├╝lt├╝r├╝n├╝n s├╝fl├« tez├óh├╝rleri ik─üme edilmek isteniyor. K├óinatta b├╝t├╝n varl─▒klar; tabiatlar─▒na uygun, hikmetlerine memur olarak davran─▒rlar. Ancak insand─▒r ki; kendinden ve Rabbinden gafil olarak, istikametinden sapabilir. Cemiyetin sel├ómeti i├žin; f─▒trata ayk─▒r─▒ olarak i├žtim├ó├« huzuru ifs├ód edip, cemiyette fitne ├ž─▒kmas─▒na sebep olacak bir├žok davran─▒┼člar, gerek KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim, gerekse had├«s-i ┼čeriflerde l├ónetlenmi┼člerdir. ├ťlkemizde; birtak─▒m siy├ós├« parti ve kad─▒n dernekleri mensuplar─▒n─▒n, ┬ź├ľzg├╝rl├╝k┬╗ ad─▒na;

┬źZin├ó serbest olsun.┬╗, ┬źYurtlarda k─▒z-erkek kar─▒┼č─▒k kal─▒ns─▒n.┬╗, ┬ź─░├žkili mek├ónlara hi├ž bir k─▒s─▒tlama getirilmesin.┬╗, ┬źOkullara se├žmeli de olsa din dersleri konulmas─▒n.┬╗… diye sokaklara d├Âk├╝ld├╝kleri, ┼čahit olunan ibret├ómiz h├ódiselerdendir.

D├╝nyev├«le┼čmenin k─▒skac─▒daki insanl─▒k; ┬źhev├ós─▒n─▒ il├óh edinen┬╗ mihraklarca, f─▒tr├« de─čerleri yozla┼čt─▒r─▒larak nefs├óniyete r├óm edilip, bencil ihtiraslar─▒n girdaplar─▒na s├╝r├╝l├╝yor. Tarihe ┼čan veren bir medeniyetin v├órisi olan ├╝lkemizin; kendisini ├ž├Âkertmek i├žin her t├╝rl├╝ kirli tuzaklar─▒ kuran d─▒┼č mihraklar─▒n oyunlar─▒n─▒ bozarak, istikb├ólin sahibi olan nesillerini korumak i├žin her t├╝rl├╝ tedbiri almas─▒ bir zarurettir. Allah Te├ól├óÔÇÖn─▒n ihsan buyurdu─ču temiz f─▒trat esas al─▒narak, il├óh├« istikamet ├╝zere ┼čahsiyeti ikm├ól edilen nesiller; sadece ─░sl├óm ├óleminin de─čil, mazlumlar co─črafyas─▒n─▒n ve d├╝nyan─▒n da huzura kavu┼čmas─▒n─▒n teminat─▒ olacakt─▒r. ├Äman ┼čairi ├ťstad Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n deyi┼čiyle:

Bana kefendir yatak, sana tabuttur havuz;
Sen k─▒vr─▒l, ben gideyim; Son Peygamber k─▒lavuz.
Yol OÔÇÖnun, varl─▒k OÔÇÖnun, gerisi hep angarya;
Y├╝z ├╝st├╝ ├žok s├╝r├╝nd├╝n, aya─ča kalk Sakarya.
_________________________
1 TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 13, s. 47.
2 Prof. Dr. Hayrettin KARAMAN, Y. ┼×afak, 08.03.2015.