─░├žtim├ó├« Hayat─▒n Temeli ─░├žin; KARDE┼×L─░K HUKUKU

YAZAR : B. Cahit ├ľZDEM─░R bcahit@hotmail.com

Cemiyette huzurun, tes├ón├╝d├╝n ve sa─člam bir i├žtim├ó├« b├╝nyenin temini; ancak karde┼člik hukukunun tesisi ile m├╝mk├╝nd├╝r. KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde, bu hususun ├Ânemi ile ilgili olarak;

ÔÇťM├╝ÔÇÖminler ancak karde┼čtirler. ├ľyleyse karde┼člerinizin aras─▒n─▒ d├╝zeltin ve AllahÔÇÖtan korkun ki esirgenesiniz.ÔÇŁ (el-Hucur├ót, 10) buyurulur.

Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz de bu mevzuda ┼č├Âyle buyurur:

ÔÇťM├╝ÔÇÖminler birbirini sevmede, birbirlerine kar┼č─▒ sevgi ve merhamet g├Âstermede tek bir beden gibidir. O bedenin bir organ─▒ ac─▒ ├žekti─či zaman, bedenin di─čer organlar─▒ da uykusuzluk ve y├╝ksek ate┼č ├žekerler.ÔÇŁ (Buh├ór├«, Edeb, 27)

Di─čer bir had├«s-i ┼čerifte bu birli─čin kuvvetine;

ÔÇťM├╝ÔÇÖminin birbirine ba─čl─▒l─▒─č─▒, ta┼člar─▒ birbirine kenetli bir duvar gibidir.ÔÇŁ (Buh├ór├«) ifadesiyle i┼čaret buyurulur.

Karde┼člik hukuku bir cemiyetin sel├ómeti i├žin o kadar ├Ânemli bir meseledir ki; Med├«ne-i M├╝nevvereÔÇÖye hicretten sonra yap─▒lan ilk i┼č, bu esas─▒n tesisi olmu┼čtur. Her ┼čeylerini Mekke-i M├╝kerremeÔÇÖde b─▒rak─▒p gelmi┼č olan muh├ócir├«nle, ensar aras─▒nda ger├žekle┼čen bu k├óÔÇśb─▒na var─▒lamaz karde┼člik, KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde ┼č├Âyle ├Âv├╝lm├╝┼čt├╝r:

ÔÇťDaha ├Ânceden MedineÔÇÖyi yurt edinmi┼č ve g├Ân├╝llerine ├«m├ón─▒ yerle┼čtirmi┼č olan kimseler, kendilerine g├Â├ž edip gelenleri severler ve onlara verilenlerden dolay─▒ i├žlerinde bir rahats─▒zl─▒k hissetmezler. Kendileri zaruret i├žinde bulunsalar bile, onlar─▒ kendilerine tercih ederler.ÔÇŁ (el-Ha┼čr, 9) Daha sonra da, devlet olman─▒n gere─čince; ┼čehirde ya┼čayan yahudiler de yaz─▒l─▒ bir vesikayla, vatanda┼č olarak kabul edilirler.

─░l├óh├« de─čerler manz├╗mesi; Allah Te├ól├óÔÇÖn─▒n r─▒z├ós─▒na uygun, tevd├« buyurulan em├ónete ri├óyet edecek bir cemiyet i├žin, karde┼člik hukukunun tesisini ├ómirdir. Emri biÔÇÖl-m├óruf, nehy-i aniÔÇÖl-m├╝nker, infak, ├«sar, ahl├ók, mu├ómel├ót… gibi m├╝kellefiyetler ve ib├ódetler; karde┼čli─čin, dayan─▒┼čman─▒n temini ve devam─▒na y├Âneliktir. Birlik ve beraberlik, bir cemiyetin en b├╝y├╝k g├╝c├╝d├╝r. ├élemlere rahmet Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz;

ÔÇťCemaatte rahmet, tefrikada azap vard─▒r.ÔÇŁ (M├╝sned, IV, 375) buyurarak, bu g├╝c├╝n kazan─▒lmas─▒n─▒ ve kaybedilmemesini emrediyor. KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde;

ÔÇťYery├╝z├╝nde fitne ve fesat ├ž─▒karanlara l├ónet olsun.ÔÇŁ (er-RaÔÇśd, 25) beyan─▒yla; cemaat rahmetini bozmak isteyenler, ┼čiddetle telÔÇÖin buyuruluyor. Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz de, cemiyetleri harap eden bu bozgunculukla ilgili olarak ┼č├Âyle buyurur:

ÔÇťFitne uykudad─▒r; Cen├ób-─▒ Hak, onu uyand─▒ranlara l├ónet etsin.ÔÇŁ (C├ómiuÔÇÖs-sa─č├«r)

Peygamber -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz, müslümanı;

ÔÇťM├╝sl├╝manlar─▒n, elinden ve dilinden sel├ómet bulduklar─▒ ki┼čidir.ÔÇŁ (Buh├ór├«, ├Äm├ón, 3) diye tarif buyuruyor. Had├«s-i ┼čerifte, bu ba─čl─▒l─▒─č─▒n k─▒vam─▒ ile ilgili olarak da ┼č├Âyle buyurulur:

ÔÇťSizden biriniz; kendisi i├žin arzu edip istedi─čini, din karde┼či i├žin de arzu edip istemedik├že, ger├žek m├ón├óda ├«m├ón etmi┼č olmaz.ÔÇŁ (Buh├ór├«, ├Äm├ón, 7) Fahr-i K├óinat -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖin rahle-i tedr├«sinden ge├žmekle kemal bulan ash├ób-─▒ kiram hazer├ót─▒, m├╝stesn├ó bir karde┼člik hukukunun temsilcisi olarak tem├óy├╝z etmi┼člerdir.

Hicr├« 12. y─▒lda, Hazret-i Eb├╗bekir -rad─▒yall├óhu anh- zaman─▒nda, Bizansl─▒larla yap─▒lan Yermuk MuharebesiÔÇÖnde ya┼čanan bir karde┼člik destan─▒; tarihe kaydedilen alt─▒n bir sayfad─▒r. ─░sl├óm ordusunun, kendisinden alt─▒ misli daha kalabal─▒k Bizans ordusuna kar┼č─▒ zaferiyle sonu├žlanan bu sava┼čta, v├ók├« olan h├ódiseyi, Huzeyfet├╝ÔÇÖl-Adev├« -rad─▒yall├óhu anh- ┼č├Âyle anlat─▒r (├Âzetle):

ÔÇťSava┼č─▒n yava┼člad─▒─č─▒ bir safhada, amcam─▒n o─člu H├órisÔÇÖi aramak i├žin dola┼č─▒yordum. K─▒zg─▒n kumlar─▒n ├╝zerinde yatan yaral─▒lar aras─▒nda, onu kendinden ge├žmi┼č olarak g├Ârd├╝m. Su i├žirmek i├žin k─▒rbam─▒ uzatt─▒─č─▒mda, biraz ├Âteden Hazret-i ─░krimeÔÇÖnin; ┬źSu!┬╗ diye inlemesi duyuldu. H├óris; g├Âz i┼čaretiyle, suyu ona vermemi isteyince, suyu oraya g├Ât├╝rd├╝m. Tam i├žirecekken Hazret-i Iy├ósÔÇÖ─▒n, su isteyen inlemesi duyuldu. Bunun ├╝zerine Hazret-i ─░krime suyu i├žmeyerek, Hazret-i Iy├ósÔÇÖ─▒ i┼čaret etti. Ancak ona vard─▒─č─▒mda ┼čehid oldu─čunu g├Ârd├╝m. Bari, ─░krimeÔÇÖye i├žireyim; diye geri d├Ând├╝m, yeti┼čemedim, ┼čehid olmu┼čtu. Hi├ž olmazsa H├órisÔÇÖe vereyim diye geldi─čimde, o da son nefesini vermi┼čti. Hayat─▒mda hi├žbir ┼čey, beni bu kadar duyguland─▒rmad─▒.ÔÇŁ1

Karde┼člik hukukunun zaafa u─črad─▒─č─▒, ├ž├Âz├╝ld├╝─č├╝ durumlarda; kavm├«, mezheb├«, neseb├« asabiyetler hortlar; anar┼či, ter├Âr, i├ž sava┼č gibi cemiyetleri ├ž├Âkerten, zillete d├╗├ž├ór eden karga┼ča vasatlar─▒ mukadder olur. H├ólbuki, Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz, Ved├ó HutbesiÔÇÖnde;

ÔÇťEy insanlar! Rabbiniz birdir; baban─▒z da birdir. Hepiniz ├édemÔÇÖin ├žocuklar─▒s─▒n─▒z. ├édem ise topraktand─▒r. ├ťst├╝nl├╝k ancak takv├óda, AllahÔÇÖtan korkmaktad─▒r.ÔÇŁ buyuruyor. Cihan┼č├╝m├╗l ger├žek budur; elbetteki, H├óbil ve K─übilÔÇÖin a├žt─▒klar─▒ hak ve b├ót─▒l ├ž─▒─č─▒r─▒n─▒ takip eden iki saf olarak.

Tarihte ─░sl├óm devletlerinin, y─▒k─▒lmalar─▒n─▒n en ba┼čta gelen sebebi; milletin aras─▒ndaki karde┼člik hukukunun bozulmas─▒, fitne ve fesatlarla sokulan tefrikan─▒n, vatanda┼čl─▒k ┼čuurunu ortadan kald─▒rmas─▒d─▒r. Asr-─▒ sa├ódette ya┼čanan ibretlik bir h├ódise buna misaldir. Kaydedildi─čine g├Âre (├Âzetle):

ÔÇťBir g├╝n Evs ve Hazrec kab├«lelerinden baz─▒ kimseleri (ensar), gayet samim├« bir sohbette g├Âren ihtiyar ve fitneci yahudi ┼×├ós ─░bn-i Kays, gen├ž bir yahudiyi ├ža─č─▒rarak;

┬źGit ┼čunlar─▒n aras─▒na gir; eski sava┼člardan bahset… Kavmiyet├žilik duygular─▒n─▒ kabart.┬╗ dedi. Yahudi gen├ž s├Âylenenleri aynen uygulad─▒. Oradaki m├╝sl├╝manlar aras─▒nda gurur ve ├╝st├╝nl├╝k duygular─▒ depre┼čti. Sohbeti b─▒rak─▒p, birbirlerine kar┼č─▒ ├Âv├╝nmeye ba┼člad─▒lar. Sonunda, kendi kab├«le mensuplar─▒na da haber salarak, d├Âv├╝┼čmek ├╝zere Medine d─▒┼č─▒nda bir yere ├ž─▒kt─▒lar. Tam ├žarp─▒┼čmaya ba┼člamak ├╝zere iken, olanlardan haberdar olan Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz, bir grup m├╝sl├╝manla beraber yeti┼čip onlara ┼č├Âyle hitap etti:

┬źEy m├╝sl├╝manlar! AllahÔÇÖtan korkun, AllahÔÇÖtan!… Ben sizin aran─▒zda bulunuyorken; Allah sizi ─░sl├ómiyet ile ┼čereflendirmi┼č, size ─░sl├óm ile ikramda bulunmu┼č ve ─░sl├óm ile sizden c├óhiliyye anlay─▒┼č─▒n─▒ s├Âk├╝p atm─▒┼č, sizi k├╝f├╝r u├žurumundan kurtarm─▒┼č ve kalplerinizi birle┼čtirmi┼čken siz h├ól├ó c├óhiliyye d├óv├ós─▒ m─▒ g├╝d├╝yorsunuz?┬╗ Bu ├«kaz ├╝zerine, her iki kab├«lenin mensuplar─▒ fitneyi anlay─▒p, a─člayarak birbirlerine sar─▒ld─▒lar.ÔÇŁ2

─░sl├óm devleti; Allah Te├ól├ó ad─▒na, d├╝nyada zulm├╝ ortadan kald─▒rmak ve ad├óleti tesis etmekle, insanlar─▒ huzura kavu┼čturmakla m├╝kelleftir. Bunu ba┼čarabilmek de, en az zalimler kadar g├╝├žl├╝ olmakla m├╝mk├╝nd├╝r. Karde┼člik hukuku, i├žtim├ó├« hayat─▒n temeli; birlik ve beraberlik, en b├╝y├╝k g├╝├žt├╝r. T─▒pk─▒; ─░stikl├ól ┼čairimiz Mehmed ├ékifÔÇÖin;

Girmeden tefrika bir millete, d├╝┼čman giremez,
Toplu vurduk├ža y├╝rekler, onu top sindiremez!

diye hayk─▒rd─▒─č─▒ gibi.

______________________

1 Kurtubî, XVII, 28.

2 Prof. Dr. İsmail Lütfi ÇAKAN, Altınoluk Dergisi, s. 374.