ORTA SEV─░YE TUZA─×I

YAZAR : Mustafa As─▒m K├ť├ç├ťKA┼×CI tali@yuzaki.com

Son zamanlarda iktisat ├ževrelerinde dile getirilen bir ifade var:

┬źOrta Gelir Tuza─č─▒…┬╗

T├╝rkiye gibi b├╝y├╝yen ekonomiler, bir seviyeye ula┼č─▒p oradan daha yukar─▒ ├ž─▒kamaz, yerinde saymaya ba┼člarsa buna bu ad veriliyor. Bu tuza─ča yakalanan ├╝lke, mill├« gelirini daha yukar─▒ ta┼č─▒yam─▒yor. B├╝y├╝me h─▒z─▒ artm─▒yor, yava┼čl─▒yor.

Bu, iktisad├« bir yaz─▒ de─čil elbette. Fakat insana dair her ┼čeyde birbiriyle irtibat vard─▒r.

┬źE┼čzamanl─▒l─▒k prensibi┬╗ gibi isimler verenler de var. D├«n├« bir hakikat, ekonomiye; lis├ón├« bir mevzu sosyolojiye tam uyabiliyor.

─░nsan─▒n ┼čahsiyet geli┼čiminde de b├Âyle bir ┬źorta seviye tuza─č─▒┬╗ var:

Nefs-i m├╝lheme.

Nefsin mertebeleri ┼č├Âyle s─▒ralan─▒yor:

Nefs-i Emm├óre: Hep k├Ât├╝l├╝k isteyen, ┼čerre ve g├╝naha dadanm─▒┼č h├ól… K├ófir veya f├ós─▒k seviyesi…

Nefs-i Levv├óme: Yapt─▒─č─▒ k├Ât├╝l├╝klerden pi┼čmanl─▒k duyan, kendini ay─▒playan, fakat ├ž─▒k─▒┼č g├Âsteremeyen seviye.

Bu seviyeyi a┼č─▒p da biraz iradeyi ele al─▒nca, bir miktar kendine ├žekid├╝zen verince, o seviyeye Nefs-i M├╝lheme ad─▒ veriliyor. Orada takv├ó ve f├╝cur ilham olunuyor. Neyin do─čru neyin yanl─▒┼č oldu─ču kalpte idrak edilmeye ba┼čl─▒yor. Bir basamak olarak de─čerli, t─▒pk─▒ Levv├óme gibi. Fakat var─▒lmak istenen yer de─čil. Bu sebeple bir tuza─č─▒ var:

─░lhamlara ve idraklere aldanarak; ┬źTamam, oldum bittim!┬╗ zannetmek.

─░ktisattakinde yerinde sayma ve i├žten i├že kaybetme gibi, bu tuzak da as─▒l makbul seviyeden al─▒koymu┼č oluyor. O seviye ┼ču:

Nefs-i Mutmainne: Takv├ón─▒n, hayr─▒n; sadece idrak, sadece fark etme de─čil, g├Ânle sinmi┼č bir tatbikata d├Ân├╝┼čmesi. G├╝nah─▒ sadece zorlay─▒c─▒ bir iradeyle terk edebilmek de─čil, tamamen g├Ân├╝lden ├ž─▒karabilmek. ─░b├ódetleri ve vazifeleri; zorlanarak de─čil, lezzet alarak ed├ó edebilmek. Kullu─čun huzuruna erebilmek.

Herkes verir de telkini, ancak tadan bilir.
En zirvenin de fevkini ancak tadan bilir.

T├ór├«fe s─▒─čm─▒yormu┼č o e┼čsiz m├╝┼č├óhede;
R├╗hun kanatl─▒ ┼čevkini ancak tadan bilir.

Kalbin; cihânı, cenneti, her vârı terk edip,
En sonda terki terkini ancak tadan bilir.

HakkÔÇÖ─▒n; yolunda bir ad─▒m atm─▒┼č vel├« kulu,
Refref h─▒z─▒yla sevkini ancak tadan bilir.

Sen tatmadın o lezzeti Tâlî, nakildesin,
A┼čk─▒n o haz ve zevkini ancak tadan bilir.

Dil anlat─▒r, muhayyile s├Âyler, g├Âz├╝n g├Âr├╝r;
Lâkin o son sabahkini ancak tadan bilir.

Tatmam─▒┼č nefis; tatt─▒─č─▒ yar─▒ yolu tam zannederse, orta seviye tuza─č─▒na yakalanm─▒┼č olur. ┬źOrta Gelir Tuza─č─▒┬╗ bir m├╝ddet sonra, yat─▒r─▒mlar─▒n d├╝┼čmesi vb. sebeplerle ekonomiyi daha da geriye de g├Ât├╝rebilirmi┼č. ┬źOrta Seviye Tuza─č─▒┬╗na d├╝┼čen de, ┬źLevv├óme┬╗ye hatt├ó -Allah korusun- ┬źEmm├óre┬╗ye yuvarlayabilir. Zaten b├╝y├╝klerin s├Âyledi─či gibi:

ÔÇťM├ónev├« dereceler, s├Âk├╝lemez apoletler de─čildir.ÔÇŁ

Çare nedir?

─░ktisat m├╝tehass─▒slar─▒ ┬źOrta Gelir Tuza─č─▒┬╗ndan kurtulmak i├žin, bol tasarruf ve yat─▒r─▒m l├óz─▒m diyorlar. Yani tuza─ča kap─▒lmamak; ┬źOldu, yeter!┬╗ dememek ve devam etmek.

┼×ahsiyet geli┼čimi ve d├«n├« hayatta da, insan; daha yolun ba┼č─▒nda oldu─čunu idrak edip ├žal─▒┼čmaya devam etmeli: S├ólih ameller biriktirmeli, yeni hay─▒r-hasenatlara te┼čebb├╝s etmeli.

┬źOrta Gelir┬╗ niye tuzakt─▒r? ├ç├╝nk├╝ eskiye nazaran gelir artm─▒┼čt─▒r. Bir doyum olu┼čturmu┼čtur. Doyum yani tatmin. Yani ├žal─▒┼čmay─▒ b─▒rak─▒p doymaya, yemeye y├Ânelmek gibi ┼čeyleri akla getiriyor. Kazanman─▒n getirdi─či ne┼če, sevin├ž ve rahatl─▒─č─▒n gev┼čekli─če sevk etmesi.

M├óneviyatta, mutmainne makam─▒; tatmine ula┼čm─▒┼č demek. Fakat bu kalb├« bir tatmin olmal─▒. Nefs├ón├« de─čil.

İnsan iki hâlin arasındadır:

┬źKabz ve Bast…┬╗

Kabz; tutuk, moralsiz, ne┼česiz, buruk h├ólin ad─▒d─▒r. Hastayken veya ac─▒ bir haber ald─▒─č─▒m─▒zda yahut sebepsiz ya┼čad─▒─č─▒m─▒z bir ne┼česizlik h├óli gibi…

Bast ise, hayat dolu olmak. Ne┼če, ferahl─▒k…

─░nsan her iki h├ólin de faydas─▒n─▒ alabilmeli, zarar─▒ndan ka├ž─▒nabilmeli…

┬źKabz┬╗─▒n tehlikesi, yeis… Tamamen h├╝sran duygusuna kap─▒lmak.

Faydas─▒ ise, ciddiyet, ac─▒ lokmay─▒ sab─▒rla yutkunabilmek.

┬źBast┬╗─▒n tehlikesi; ┼č─▒marma, gev┼čeme, a┼č─▒r─▒ ├╝mit ve hayalcilik.

Faydas─▒, lezzet alarak daha fazlas─▒n─▒ yapabilme enerjisi.

Talebelikten bir misalle izah edelim:

Bir talebenin sevdi─či, al├óka duydu─ču bir sahada okumas─▒, ba┼čar─▒s─▒n─▒ art─▒r─▒r.

Fakat imtihanlar, ba┼čar─▒s─▒zl─▒k korkusu ve s─▒n─▒fta kalma (sene uzatma) bask─▒s─▒ olmasa, kim tam olarak dersine ├žal─▒┼č─▒r?

Din; heyecand─▒r, muhabbettir, istekle ve arzuyla ko┼čturabilmedir. Bu sebeple ┬źBast┬╗ enerjisine ihtiya├ž duyar. Fakat uhrev├« ceza endi┼česi de insana ├žekid├╝zen verir.

Heyecan tazelemek m├╝him bir ihtiya├žt─▒r. M├╝b├órek zamanlar asl─▒nda tam da bunu sa─čl─▒yor. Kimi sahih kaynakl─▒, kimisi fez├óili-i aÔÇśm├ól ruhsat─▒yla zay─▒f kaynakl─▒, kimisi de sene-i devriye mant─▒─č─▒nda… Fakat hepsi, ┬źKabz┬╗ veya ┬źBast┬╗ tuza─č─▒na d├╝┼čm├╝┼č insana, el uzat─▒yor. ┬źBin aydan hay─▒rl─▒!┬╗ gibi husus├« ├╝cretler vaÔÇśdediyor. ┬źGel bir m├«l├ót olsun!┬╗ diyor. Sadece; ┬źBug├╝n yap!┬╗ demiyor. ┬źBug├╝nden itibaren…┬╗ diyor. S├╝rd├╝rebilen kazan├žl─▒… S├╝rd├╝remeyen de en az─▒ndan o g├╝n├╝ de─čerlendirmekle hata etmi┼č de─čil…

Di─čer taraftan da m├╝b├órek g├╝nler kabz enerjisini de kullan─▒yor, korkutuyor:

┬źBunu da de─čerlendirmezsen sana yaz─▒klar olsun!┬╗ diyor. S─▒rf m├╝b├órek zamanlara h├╝rmet i├žin bile; k├Ât├╝l├╝klere ara verilmesi, kimileri i├žin de tamamen terk etmeye vesile oluveriyor.

─░ktisattaki ┬źorta gelir tuza─č─▒┬╗na sebep olan hususlardan biri, tek tip ├╝retim imi┼č. Sadece montaj sanayi, sadece turizm gibi tek tipte kalm─▒┼č ekonomiler, bu tuza─ča daha kolay yakalanabilirmi┼č. Bundan kurtulmak i├žin bir yol da ├╝retimin ├že┼čitlenmesi imi┼č.

D├«n├« hayatta da, kandil vesilesiyle; bir oru├ž, bir hatim, bir ikram, bir vaaz, bir sohbet denirken bu ├že┼čitlenme ya┼čanabiliyor. Hele RamazanÔÇÖda bu ├že┼čitlenme; mukabele, teravih, seher kalk─▒┼člar─▒, kumanya ve fitre derken iyice kuvvetleniyor. D├«n├« hayat─▒m─▒z sadece ferd├« veya sadece i├žtim├ó├« ibadetlere daralmamal─▒. D├«nimiz b├╝t├╝n hayat─▒ ih├óta edecek ┼čekilde geni┼č…

Orta Seviye Tuza─č─▒ diye adland─▒rd─▒─č─▒m─▒z h├ólin topluma yans─▒mas─▒, belki de son zamanlarda sanc─▒s─▒n─▒ ya┼čad─▒─č─▒m─▒z, ┼čuurlu bir gen├žli─čin in┼ča edilememesi, ├žokmu┼č gibi g├Âr├╝nen m├ónev├« hizmetlerin asl─▒nda gen├žli─čin sadece y├╝zde 3’├╝ne ula┼čabilmesi gibi dertlerimiz olabilir.

─░l├óhiyat ve tasavvuf meselelerine, iktisad├« bir bak─▒┼čla bakmaya ├žal─▒┼čt─▒k.

Dileriz ├╝lkemiz siyas├« ve iktisad├« tuzaklardan sel├ómette olsun. ─░sraftan korunup tasarrufla b├╝y├╝s├╝n. ─░stihdam─▒ art─▒racak pek ├žok faydal─▒ sahaya yay─▒lm─▒┼č yat─▒r─▒mlarla kuvvet bulsun. ├ťlkemiz imk├ón ├Âl├ž├╝s├╝nde hi├žbir sahada ele g├╝ne muhta├ž kalmas─▒n.

D├«n├« hayat─▒m─▒z da tuzaklardan s├ólim bir ┼čekilde, huzur ve itmiÔÇÖn├óna ersin… Ferd├«-i├žtim├ó├« sahada s├╝rekli bir tazelik i├žinde heyecan ve muhabbeti ya┼čas─▒n. M├╝b├órek g├╝nler de buna bir vesile olsun…