Maks─▒duÔÇÖ┼č-┼×er├«a Nokta-i Nazar─▒ndan ─░SL├éMÔÇÖDA ─░B├éDET MEFH├ŤMU

YAZAR : Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

─░b├ódet kulluk demektir. ─░sl├óm, kullu─čun yaln─▒zca All├óhÔÇÖa yap─▒lmas─▒n─▒ emreder. Kullu─čun temelinde All├óhÔÇÖa g├Ân├╝lden ba─članmak, OÔÇÖnun y├╝celi─čini kabul etmek (taÔÇśz├«m), OÔÇÖna itaat edip boyun e─čmek (istisl├óm), bu konuda hi├ž kimseyi OÔÇÖnun ├Ân├╝ne ge├žirmemek, Onu sevmek (hubb), OÔÇÖnun emirlerini ├ži─čnemekten ve ├óhirette bunun ├ók─▒betinden sak─▒nmak (havf, takv├ó), OÔÇÖna dayan─▒p g├╝venmek (tevekk├╝l), OÔÇÖna y├Ânelmek (tevecc├╝h, in├óbe) ilh. ve bu konularda hi├ž kimseyi ve hi├žbir ┼čeyi OÔÇÖna denk k─▒lmamak vard─▒r. Bu sebeple ib├ódet denilince hac, oru├ž ve h├ósseten namaz─▒n akla gelmesi tabi├«dir. ├ç├╝nk├╝ namaz, ├Âzellikle de secde; All├óhÔÇÖ─▒ y├╝celtmenin, OÔÇÖna sayg─▒ ve sevgi duyman─▒n en g├╝zel ifadesidir. Ancak ib├ódetler onunla s─▒n─▒rl─▒ de─čildir. ─░nsan─▒n ferd├« ve i├žtim├ó├« hayat─▒nda da bir├žok ib├ódet yer al─▒r. Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin buyurdu─ču gibi ─░sl├óm g├╝zel ahl├óktan ibaret olunca; namaz, oru├ž, hac gibi ├Âzel anlamdaki ib├ódetler insan─▒ g├╝zel ahl├óka y├Ânelten ve bu hususta motivasyonu olu┼čturan bir fonksiyon g├Âr├╝r. ├ç├╝nk├╝ onlar; ki┼činin AllahÔÇÖla ba─č─▒n─▒ korumas─▒n─▒ ve OÔÇÖna verece─či hesab─▒ unutmamas─▒n─▒, dolay─▒s─▒yla topluma y├Ânelik vazifelerini yapaca─č─▒, di─čer insanlar─▒n hak ve hukukuna ri├óyet edece─či ahl├ókl─▒ bir hayat ya┼čamas─▒n─▒ sa─člar. Tabi├« ki bu; sosyal vazifelerini yapan ve di─čer insanlar─▒n hakk─▒n─▒ g├Âzeterek ahl├ókl─▒ bir ya┼čant─▒ sergileyen kimsenin ├Âzel anlamdaki ib├ódetleri ihmal etmesi ho┼č kar┼č─▒lan─▒r, m├ón├ós─▒na gelmez. ├ç├╝nk├╝ All├óhÔÇÖ─▒n yap─▒lmas─▒n─▒ emretti─či i┼člerde, bizim bilemedi─čimiz bir├žok hikmet bulunur. Biz hikmetini bilmesek bile All├óhÔÇÖ─▒n emrini yapmam─▒z gerekir. M├╝sl├╝man olmam─▒z bunu gerektirir. ├ç├╝nk├╝ din ve ─░sl├óm kelimelerinin m├ón├ós─▒nda All├óhÔÇÖa itaat vard─▒r. Fahreddin er-R├óz├«ÔÇÖnin belirtti─či gibi, umum├« hatlar─▒yla d├«nin muhtev├ós─▒ ┼ču iki unsurdan ibarettir: YaratanÔÇÖ─▒ y├╝celtmek ve yaratt─▒klar─▒n─▒ g├Âzetmek. Bunlardan ikincisini yap─▒p birincisini b├╝t├╝n├╝yle ihmal etmek d├«ni anlamamakt─▒r. Nitekim Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖe misafire ikram edip k├Âle ├óz├ód eden bir m├╝┼čri─čin ├óhirette kurtulu┼ča erip eremeyece─či soruldu─čunda;

ÔÇťÔÇôHay─▒r! ├ç├╝nk├╝ bir kere elini a├ž─▒p; ┬źRabbim beni affet!┬╗ dememi┼čtir.ÔÇŁ buyurmu┼čtur. ├ľte yandan birinci unsuru yapmak; s├Âz gelimi sabaha kadar namaz k─▒l─▒p ak┼čama kadar oru├ž tutmak ama ikinci unsuru, yani topluma kar┼č─▒ vazifeleri ve g├╝zel ahl├ók─▒ b├╝t├╝n├╝yle ihmal etmek de d├«ni yanl─▒┼č anlamakt─▒r. Bu da, ki┼čiyi;

ÔÇťVeyl olsun o namaz k─▒lanlara!ÔÇŁ (el-M├ó├╗n, 107/4) hitab─▒na maruz b─▒rak─▒r. ├ç├╝nk├╝ KurÔÇÖ├ónÔÇÖda; namaz─▒n sahibini k├Ât├╝l├╝klerden al─▒koyaca─č─▒, onun ahl├ók─▒n─▒ g├╝zelle┼čtirece─či vurgulanmaktad─▒r. (el-Ankeb├╗t, 29/45) Buna g├Âre ki┼čiye m├╝sbet m├ón├óda katk─▒ yapmayan, onu faydal─▒ bir insan k─▒lmayan namazda bir problem vard─▒r. Bu durumdaki bir ki┼či kendini g├Âzden ge├žirmelidir.

Bu genel giri┼čten sonra d├«nin temel ama├žlar─▒ndan (mak├ós─▒duÔÇÖ┼č-┼čer├«a) hareketle tespit etti─čimiz ve Allah r─▒z├ós─▒ g├Âzetilerek yap─▒lmas─▒ h├ólinde ib├ódet sevab─▒ kazand─▒raca─č─▒n─▒ s├Âyleyebilece─čimiz fiillere somut ├Ârnekler verelim:

D├«nin korunmas─▒n─▒ istedi─či ilk husus bizzat d├«nin kendisidir. D├«ni korumak; onu ├Â─črenmek, ya┼čamak ve sonraki nesillere aktarmakla olur. Dolay─▒s─▒yla d├«nin ├Â─črenilece─či okul ve merkezler a├žmak, KurÔÇÖ├ón ve S├╝nnetÔÇÖi et├╝t edecek ara┼čt─▒rmac─▒lar yeti┼čtirmek, buna dair ilm├« ara┼čt─▒rmalar yapmak/yapt─▒rmak, insanlara d├«ni anlatacak ve onlar─▒ hayra y├Âneltecek ir┼čad heyetleri ├ž─▒karmak, bununla ilgili vak─▒f ve dernekler kurmak, bunlar─▒n hizmetlerini y├╝r├╝tmesini sa─člayacak gelirler ba─č─▒┼člamak/bulmak vb. de ib├ódettir.

D├«nin korunmas─▒n─▒ istedi─či hususlardan biri cand─▒r. O kadar ki, -ink├ór etmesi i├žin bask─▒ uygulanan ki┼činin diliyle ink├ór etti─čini s├Âylemesine izin verildi─či (en-Nahl, 16/106) ├╝zere- bazen d├«nin korunmas─▒n─▒n ├Ân├╝ne bile ge├žebilmektedir. Ya┼čama hakk─▒ dokunulmazd─▒r ve o hakk─▒ ├ži─čneyen ayn─▒yla cezaland─▒r─▒l─▒r. (el-Bakara, 2/178-179; el-M├óide, 5/45) Buna g├Âre insanlar─▒n hayat─▒n─▒ s├╝rd├╝rmesini sa─člayacak faaliyetler yapmak, bu konuda gerekli tedbirleri almak, mesel├ó ├╝lke g├╝venli─čini sa─člayacak asker ve polis te┼čkil├ót─▒ kurmak, bu te┼čkil├ótlarda bilfiil vazife almak, savunma i├žin gerekli teknolojiyi geli┼čtirmek, insanlar─▒n sa─čl─▒kl─▒ ya┼čamalar─▒n─▒ m├╝mk├╝n k─▒lan bir ├ževre ve ortam olu┼čturmak, insan sa─čl─▒─č─▒na zararl─▒ art─▒k maddeleri ve sa─čl─▒─ča zararl─▒ g─▒dalar─▒ yasaklamak, bunlar─▒ ├Ânlemek i├žin gerekli tedbirleri almak, g─▒da ve giyecek ├╝reten fabrika, imal├óthane ve lokantalar─▒ denetlemek, sa─čl─▒─ča zararl─▒ ├╝retimleri durdurmak, hastal─▒klar─▒ ├Ânleyici tedbirler almalar─▒ i├žin insanlar─▒ ┼čuurland─▒rmak, bu konuda yaz─▒l─▒, sesli, g├Âr├╝nt├╝l├╝ bas─▒nda ve sosyal medyada programlar yapmak, konferanslar vermek, hastalar─▒n tedavisi i├žin hastah├óneler a├žmak, sa─čl─▒k hizmetlerinin geli┼čmesi i├žin ara┼čt─▒rma merkezleri kurmak, projeler geli┼čtirmek, bu hizmetlerin rand─▒manl─▒ i┼člemesi i├žin sigorta vb. m├╝esseseler olu┼čturmak, bu sahada hizmet veren vak─▒flar kurmak, onlara gelir getirecek imk├ónlar sa─člamak, alkol ve sigara gibi sa─čl─▒─ča zararl─▒ maddelerin kullan─▒lmas─▒na kar┼č─▒ m├╝cadele vermek, i┼č kazalar─▒n─▒ ├Ânleyici tedbirler alarak yaralanma ve ├Âl├╝mlere engel olmaya ├žal─▒┼čmak, cana kasteden veya can─▒n korunmas─▒nda taksir ve ihmali bulunanlar─▒ cezaland─▒rmak, bu y├Ânde kanunlar ├ž─▒kar─▒lmas─▒ i├žin kamuoyu olu┼čturmak… B├╝t├╝n bunlar, Allah r─▒z├ós─▒ g├Âzetilerek yap─▒lmas─▒ durumunda ib├ódettir.

D├«nin muhafazas─▒n─▒ emretti─či bir di─čer de─čer ak─▒ld─▒r. Din akl─▒ olan─▒ muhatap al─▒r. Akl─▒ olmayan─▒n d├«ni de yoktur. ┼×arap ve benzeri akl─▒ iz├óle edici i├žecekler bu sebeple yasaklanm─▒┼čt─▒r. (el-M├óide, 5/90-92) Dolay─▒s─▒yla akl─▒ korumaya y├Ânelik olarak r─▒z├ó-y─▒ B├ór├« i├žin yap─▒lan b├╝t├╝n faaliyetler de ib├ódettir. Mesel├ó; fikir h├╝rriyetinin geli┼čmesi i├žin ├žal─▒┼čmak, fertlerin k├╝├ž├╝kl├╝kten itibaren zihnen sa─čl─▒kl─▒ geli┼čmesine gayret etmek, bunun i├žin e─čitim vermek, okullar a├žmak, akl─▒ ve ┼čuuru yok eden uyu┼čturucu, alkol vs. maddelerle m├╝cadele etmek, bu konuda dernekler kurmak, bu maddeleri yasaklayan kanunlar─▒n ├ž─▒kmas─▒ y├Ân├╝nde kamuoyu olu┼čturmak…

D├«nin muhafazas─▒n─▒ emretti─či hususlardan biri de nesildir. Bu sebeple zin├ó etmek ve zin├ó isn├ód─▒nda bulunmak yasaklanm─▒┼č ve bununla ilgili ceza├« m├╝eyyideler getirilmi┼čtir. (el-─░sr├ó, 17/32; en-N├╗r, 24/2, 4-5) Bu sebeple nesli korumaya y├Ânelik faaliyetler de Allah r─▒z├ós─▒n─▒ kazanma niyetiyle yap─▒l─▒rsa ib├ódettir. Bu ├žer├ževede ┼čunlar say─▒labilir: Fertleri k├╝├ž├╝k ya┼čtan itibaren e─čitmek, onlar─▒ zararl─▒ al─▒┼čkanl─▒klardan uzak tutmak, zihnen ve bedenen sa─čl─▒kl─▒ geli┼čip faydal─▒ zaman ge├žirecekleri park ve oyun sahalar─▒ yapmak, ahl├ók├« erdemlere sahip olmalar─▒ i├žin g├╝zel ├Ârneklikler sunmak, yeti┼čkinlere evlenmeleri durumunda ├╝stlenecekleri vazifelere ve ├žocuk yeti┼čtirmeye dair e─čitim vermek, onlar─▒ evlenebilecekleri uygun adaylarla tan─▒┼čt─▒rmak, evlenme imk├ón─▒ bulamayanlara yard─▒mc─▒ olmak, buna y├Ânelik vak─▒flar kurmak, gayr-i me┼čr├╗ m├╝nasebetleri engellemek, bunlar─▒n zararlar─▒ hakk─▒nda ┼čuur olu┼čturmak, bunlar─▒ yasaklayan yasalar ├ž─▒kar─▒lmas─▒ i├žin kamuoyu olu┼čturmak…

D├«nin muhafazas─▒n─▒ emretti─či de─čerlerden biri de mald─▒r. Bu sebeple h─▒rs─▒zl─▒k ve gasp haram k─▒l─▒nm─▒┼č ve onlarla ilgili ceza├« m├╝eyyideler konulmu┼čtur. M├╝lkiyet hakk─▒ dokunulmazd─▒r. Bu sebeple onun korunmas─▒na y├Ânelik Allah r─▒z├ós─▒ g├Âzetilerek yap─▒lan t├╝m faaliyetler de ib├ódettir. Mesel├ó; fertleri k├╝├ž├╝kl├╝kten itibaren topluma yararl─▒ hizmetler ├╝retebilecekleri i┼člere y├Ânlendirmek, herkesin mai┼četini temin edece─či i┼č alanlar─▒ a├žmak, sosyal ad├óletin h├ókim olmas─▒ i├žin gayret etmek, yoksullara yard─▒m etmek, bunun i├žin vak─▒f ve dernekler kurmak, bunlara gelir getirecek imk├ónlar sa─člamak, gasp ve h─▒rs─▒zl─▒k gibi gayr-i me┼čr├╗ kazan├žlar─▒ engellemek, bu konuda fertleri k├╝├ž├╝kl├╝kten itibaren e─čitmek, ihl├ólde bulunanlar─▒ cezaland─▒rmak… hep ib├ódettir.

Din, can, ak─▒l, namus ve mal─▒n korunmas─▒ b├╝t├╝n peygamberlerin ┼čer├«atlar─▒nda mevcuttur. Korunmas─▒ i├žin yerine g├Âre sava┼č─▒n dah├« me┼čr├╗ k─▒l─▒nd─▒─č─▒ bu de─čerlere bak─▒l─▒nca, ─░sl├ómÔÇÖ─▒n hayatla ne kadar i├ž i├že ve onu ne denli ku┼čatm─▒┼č bir din oldu─ču daha iyi anla┼č─▒l─▒r. Ayr─▒ca yukar─▒da verilen ├Ârneklerin belirtti─čimiz ├žer├ževede ib├ódet niyetiyle yap─▒lmas─▒ durumunda ne kadar kaliteli i┼člerin ortaya konulaca─č─▒, nas─▒l ideal bir toplum modelinin olu┼čaca─č─▒ ve ne muazzam bir netice al─▒naca─č─▒ uzun boylu izahtan v├órestedir. S├Âz konusu de─čerler ─░sl├ómÔÇÖ─▒n cihan┼č├╝mul olu┼čunun da delilidir. ├ç├╝nk├╝ din ve vicdan h├╝rriyeti, ya┼čama hakk─▒, d├╝┼č├╝nce ve kanaat ifade etme serbestiyeti, aile kurma ve m├╝lk edinme haklar─▒ -a┼č─▒nmaya u─čram─▒┼č baz─▒ y├Ânleri olmakla birlikte- g├╝n├╝m├╝z├╝n sek├╝ler anlay─▒┼č─▒nda da dokunulmaz kabul edilen, hi├žbir devirde modas─▒ ge├žmeyen temel insan haklar─▒ndand─▒r.