┼×├ónl─▒ Mazimizden Se├žme N├╝kteler -AHMED YESEV├Ä-Kuddise Sirruh

YAZAR : Abdullah Mesud HIDIR

m_hidir_1-SAYI-141-A

Mutasavv─▒f, ┼čair Ahmed Yesev├« -kuddise sirruh├╗-, 11. as─▒rda T├╝rkistanÔÇÖ─▒n Sayram kasabas─▒nda do─čdu. Tahsiline YesiÔÇÖde ba┼člayan Ahmed Yesev├«, ilk tahsilini Arslan B├óbÔÇÖdan ald─▒. Daha sonra BuharaÔÇÖya giderek devrin ├Ânde gelen ├ólim ve mutasavv─▒flar─▒ndan ┼×eyh Y├╗suf el-Hemed├ón├«ÔÇÖye intis├ób etti. Ahmed Yesev├«, YesiÔÇÖye d├Ând├╝─č├╝nde bir derg├óh kurdu ve insanlar─▒ ir┼č├óda ba┼člad─▒.

ÔÇť├éhirzamanda bizden sonra ├Âyle sahte ┼čeyhler zuh├╗r edecek ki, ┼čeytan onlardan ders alacak ve onlar ┼čeytan─▒n i┼čini yapacaklar…ÔÇŁ s├Âz├╝ ├Âzellikle g├╝n├╝m├╝zde hakikati ne g├╝zel yans─▒t─▒r.

┬źD├«v├ón-─▒ Hikmet┬╗ adl─▒ eserde ┼čiirlerini toplad─▒. Hazret-i Peygamber -s├óllall├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin vefat ya┼č─▒ olan altm─▒┼č ├╝├ž ya┼č─▒na geldi─činde, tekkesinin avlusunda bir ├žilehane haz─▒rlatan Hoca Ahmed Yesev├«; vefat─▒na kadar burada ib├ódet ve riy├ózatla me┼čgul oldu. Bir riv├óyete g├Âre 125, bir riv├óyete g├Âre ise 133 ya┼č─▒nda vefat etti. Kabri, YesiÔÇÖdedir.

***

Riv├óyete g├Âre onun h├ólden anlar bir ├Âk├╝z├╝ vard─▒. Bu ├Âk├╝z├╝n s─▒rt─▒na bir heybe asar, i├žine de yapt─▒─č─▒ ka┼č─▒k ve kep├želeri koyup, Yesi ├žar┼č─▒s─▒na sal─▒verirdi. Kim ka┼č─▒k ve kep├žeden al─▒rsa ├╝cretini heybenin g├Âz├╝ne b─▒rak─▒rd─▒. Mal al─▒p da, ├╝cretini vermeyen olursa; ├Âk├╝z o kimsenin pe┼čini b─▒rakmaz, nereye gitse pe┼činden o da giderdi. Al─▒c─▒, ├╝creti heybeye koymad─▒k├ža; o kimsenin yan─▒ndan ayr─▒l─▒p ba┼čka yere gitmezdi. Ak┼čam olunca da H├óce AhmedÔÇÖin evine gelirdi. Hatt├ó heybenin g├Âz├╝ne fazla para b─▒rakanlar da olurdu. H├óce hazretleri bunlar─▒ ve kendisine gelen say─▒s─▒z hediyeleri, muhta├žlara ve bilhassa talebelerine sarf ederdi.

m_hidir_2-SAYI-141

SULTAN II. OSMAN

Sultan II. Osman n├óm-─▒ di─čer Gen├ž Osman, 3 Kas─▒m 1604ÔÇÖte ─░stanbulÔÇÖda do─čdu. EnderunÔÇÖda iyi bir tahsil alan Sultan; Arap├ža, Fars├ža, L├ótince, Yunanca ve ─░talyanca gibi dilleri terc├╝me yapabilecek seviyede ├Â─črendi. Kuvvetli bir edebiyat, tarih, co─črafya ve matematik tahsili g├Ârd├╝. Amcas─▒ Sultan I. MustafaÔÇÖn─▒n rahats─▒zl─▒─č─▒ndan dolay─▒ tahttan indirilmesi ├╝zerine, 14 ya┼č─▒nda tahta ├ž─▒kt─▒. Gen├ž Osman; faal ve ├žal─▒┼čkan olmas─▒na ra─čmen ya┼č─▒ ├«c├ób─▒ tecr├╝besiz olup, kendisine rehber olabilecek devlet adamlar─▒n─▒ da se├žmesine f─▒rsat verilmedi.

Sultan II. Osman, 1622ÔÇÖde hacca gitmeye niyetlendi. Aziz Mahmud H├╝d├óy├« Hazretleri; ─░stanbulÔÇÖdan ayr─▒lmas─▒n─▒n uygun olmayaca─č─▒n─▒ s├Âyleyerek, Padi┼čahÔÇÖ─▒ hac fikrinden cayd─▒rmak istedi. Fakat Padi┼čah hacca gitmekten vazge├žmedi. Bu yolculuk fikri, yeni├žeriler aras─▒nda rahats─▒zl─▒─ča yol a├žt─▒. Fitne fitilinin de ate┼členmesiyle isyanc─▒ yeni├žeriler harekete ge├žtiler ve tarihe ┬źh├óile┬╗, yani dram olarak ge├žen Gen├ž OsmanÔÇÖ─▒n katlini 20 May─▒s 1622 tarihinde ger├žekle┼čtirdiler. Padi┼čah─▒n naa┼č─▒ SultanahmetÔÇÖe getirilerek oraya defnedildi.

***

Gen├ž ya┼čta ┼čehid olmas─▒na ra─čmen d├«van sahibi padi┼čahlardan olan Gen├ž OsmanÔÇÖ─▒n ┬źF├óris┬╗ ve ┬źF├óris├«┬╗ mahl├ós─▒yla yazd─▒─č─▒ ┼čiirlerde d├╝nyan─▒n f├ón├«li─čini ┼č├Âyle dile getirmi┼čtir:

İstemem dünyâda Hind u Rûm u Mısrun tahtını
Geceler t├ó subha dek HakkÔÇÖa niy├ózum var ben├╝m.

┼×├óh oldun ise bir kuru toprak de─čil misin?
B├óy oldun ise katre-i n├ó-pak de─čil misin?
D├╝ny├ó evinde zevk u sef├ó ho┼čtur amma vel├«,
R├╗z-─▒ cez├óda F├óris├« mesÔÇÖul de─čil misin?

┼×eh-i ├ólemli─če sanman ki F├óris├« ola ma─črur,
Cef├ó-y─▒ r├╗zg├ór─▒ ├žekmeden ├žeksek ┼ču d├óm├ón─▒!

m_hidir_3-SAYI-141

─░SMA─░L DEDE EFEND─░

T├╝rk m├╗s─▒k├«si bestek├ór─▒ ve h├ónende ─░smail Dede Efendi, 9 Ocak 1778ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖda do─čdu. ├ľ─črencili─či s─▒ras─▒nda sesinin g├╝zelli─činden dolay─▒ il├óhiciba┼č─▒ olan ─░smail Efendi, ilk m├╗s─▒k├« derslerini sesini bir merasimde dinleyip be─čenen Anadolu Kesed├ór─▒ Uncuz├óde Mehmed Emin EfendiÔÇÖden ald─▒. Devrin ileri gelen di─čer m├╗s─▒k├«┼činaslar─▒ndan faydalanarak kendini yeti┼čtirdi. Mevlev├« ┼čeyhi Ali Nutk├« DedeÔÇÖye intis├ób etti. Yenikap─▒ Mevlev├«h├ónesinde yeti┼čti.

─░smail Dede, baz─▒lar─▒n─▒n g├╝fteleri de kendisine ait olan 500ÔÇÖ├╝n ├╝zerinde eser besteledi.

Bir ismi Mustafa bir ismi Ahmed

m─▒sra─▒yla ba┼člayan u┼č┼čak;

Gelin gidelim Allah yoluna

m─▒sra─▒yla ba┼člayan hicaz il├óh├«leri zaman─▒m─▒za ula┼čan d├«n├« eserlerindendir.

Bir kurban bayram─▒nda do─čdu─ču i├žin ─░smail ad─▒ verilen Hamm├óm├«z├óde ─░smail Dede Efendi 29 Kas─▒m 1846 tarihinde yine kurban bayram─▒nda hac i├žin bulundu─ču MekkeÔÇÖde kolera hastal─▒─č─▒ndan vefat etti. Kabri Cennet├╝ÔÇÖl-Muall├óÔÇÖdad─▒r.

***

Dede Efendi; Osmanl─▒ÔÇÖda bat─▒l─▒la┼čman─▒n ba┼člad─▒─č─▒, Islahat├ž─▒ padi┼čahlar devrinde m├╗s─▒k├« gelene─čini muhafazaya gayret etti. Mesel├ó onun G├╝lhihal eseri Frans─▒z m├╝zi─čine bir cevab─▒ idi. M├╝cadele etti─či bir saha da haset├žilerin hasedi idi:

Dede Efendi; Sultan MahmudÔÇÖun m├╝ezzinba┼č─▒l─▒─č─▒nda iken rakiplerinden biri, Padi┼čahÔÇÖa DedeÔÇÖnin ┼čevkefz├ó makam─▒n─▒ bilmedi─čini, bunun i├žin edepsizlik ederek acem makam─▒ndan il├óh├«ler s├Âyledi─čini s├Âyler.

Padi┼čah imtihana karar verir. Gece teravih namaz─▒ k─▒l─▒n─▒rken, d├Ârd├╝nc├╝ d├Ârt rekattan sonra evc makam─▒ndan il├óh├« okundu─ču s─▒rada karar gere─čince, m├╝ezzinlere ┼čevkefz├ó makam─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒ emri ula┼č─▒r. Fakat o zamana kadar ┼čevkefz├ó makam─▒ndan hi├žbir il├óh├« yap─▒lmam─▒┼čt─▒r. Bu makamdan tekbir getirilir. ─░mam da F├ótiha-i ┼čer├«fi bu makamda okur. Sel├óm verildi─činde, Dede Efendi; bu makamda hemen hemen irtic├ólen besteledi─či il├óh├«ye ba┼člar. Arkada┼člar─▒ da m├╗s─▒k├« ilminde birer ├╝stad olduklar─▒ndan, Dede EfendiÔÇÖye kulak verip il├óh├«yi g├╝zelce okuyup bitirirler ve Padi┼čahÔÇÖ─▒n takdirlerini kazan─▒rlar.

m_hidir_4-SAYI-141

S├ťT├ç├ť ─░MAM

S├╝t├ž├╝ ─░mam, 1878 y─▒l─▒nda Kahramanmara┼čÔÇÖta do─čdu. Uzunoluk CamiiÔÇÖnin imaml─▒─č─▒n─▒ yapan S├╝t├ž├╝ ─░mam, ge├žimini de caminin biraz alt─▒ndaki k├╝├ž├╝k d├╝kk├ón─▒nda s├╝t satarak temin ederdi. 31 Ekim 1919 tarihinde d├╝┼čmana ilk kur┼čunu s─▒kan S├╝t├ž├╝ ─░mam; d├╝┼čman─▒n Mara┼čÔÇÖtan kovulmas─▒ndan sonra, harpteki fed├ók├órl─▒klar─▒na m├╝k├ófat olarak belediyeye odac─▒ al─▒nm─▒┼č, bu vazifesi yan─▒nda kaledeki topun idaresi kendisine verilmi┼čti.

Abd├╝lmecid hal├«fe olunca 101 p├óre top atmak i├žin kaleye ├ž─▒kan S├╝t├ž├╝ ─░mam, daha yar─▒s─▒n─▒ atamadan iyice ─▒s─▒nan barutun ate┼č almas─▒ neticesi yaraland─▒. Derh├ól tedavi alt─▒na al─▒nd─▒ysa da iki g├╝n sonra 25 Kas─▒m 1922 tarihinde vefat etti. Kabri, ├ç─▒narl─▒ Cami mezarl─▒─č─▒ndad─▒r.

***

31 Ekim 1919 Cuma g├╝n├╝ Uzunoluk hamam─▒ndan ├ž─▒kan 3 kad─▒n ve boh├žalar─▒n─▒ ta┼č─▒yan bir erkek ├žocuk, sokakta ilerlemeye ba┼člad─▒. Bu s─▒rada sarho┼č vaziyetteki ├╝├ž Frans─▒z-Ermeni askeri de soka─č─▒n ba┼č─▒ndan geliyorlard─▒. Askerler; kad─▒nlar─▒ pe├žeyle, ├žar┼čafla g├Âr├╝nce deliye d├Ând├╝ ve sald─▒rd─▒. Pe├žesi y─▒rt─▒lan kad─▒n yere d├╝┼čerken, bir di─čer asker;

ÔÇťÔÇôBuras─▒ art─▒k T├╝rk memleketi de─čildir. Frans─▒z m├╝stemlekesinde pe├že ile gezilmez!ÔÇŁ diye ba─č─▒rd─▒. Kad─▒nlar feryat figan yard─▒m istediler. O s─▒rada orada bulunan ├çakmak├ž─▒ Said imd├óda ko┼čtu;

ÔÇťÔÇôG├óvur o─čullar─▒! Dokunmay─▒n bac─▒lar─▒ma!ÔÇŁ diyerek askerlerin ├╝zerine y├╝r├╝d├╝. Askerler onu vurarak a─č─▒r yaralad─▒lar. Bu s─▒rada S├╝t├ž├╝ ─░mam da h├ódiseye d├óhil oldu ve ate┼čledi─či sil├óh─▒yla bir askeri ├Âld├╝rd├╝ di─čerini de yaralad─▒. Mara┼čÔÇÖ─▒ Kahraman yapacak m├╝cadele bu h├ódiseyle ba┼člad─▒.