┼×eyh Bedreddin ─░h├óneti

YAZAR : M├╝cahid BULUT mucahidbulut@yandex.com

mucahit_bulut-yuzakidergisi-agustos2016

 

┼×EYHL─░KTEN ┼×AHLI─×A AK├ÄM B─░R TE┼×EBB├ťS

Tarih tekerr├╝re mahk├╗mmu┼č gibi ayn─▒ seyrinde devam ediyor.

Bir tarafta h├ólis├óne hisler ile Allah yolunda; insanl─▒─ča, vatan─▒na ve milletine s─▒r├ót-─▒ m├╝stak├«m ├╝zere hizmet edenler…

Di─čer tarafta zeb├╗nu oldu─ču nefsinin hedefleri istikametinde kendisine her ┼čeyi mubah g├Âren, her t├╝rl├╝ kuts├« de─čere ih├ónet i├žindekiler…

Ne bu har├«s hissiyatlar i├žindeki ┼čer odaklar─▒ tam olarak temizlenebiliyor ne de Allah; insanl─▒─č─▒n son umutlar─▒n─▒n, ┼čeref kaynaklar─▒n─▒n yok olmas─▒na izin veriyor. ─░nsanl─▒─č─▒n ┼čerefine ihtil├ól yapma pe┼čindeki h├óinlerin temizlenememesinde bizim de mesÔÇÖ├╗liyetimiz var. ├ç├╝nk├╝ tefekk├╝r etmeyi, tarihten ders ├ž─▒karmay─▒ ihmal ediyoruz. Son demdeki ahvalden sonra bu tarz h├ódiseler sanki ilk defa ba┼č─▒m─▒za geliyormu┼č gibi;

ÔÇťBunu bize nas─▒l yaparlar? Kendi vatanlar─▒na, milletlerine, ─░sl├ómÔÇÖa nas─▒l ih├ónet ederler?ÔÇŁ diyoruz. Oysaki bunlar─▒n tarihin sisli kald─▒r─▒mlar─▒na saklanm─▒┼č; h├óric├«lerin, ha┼čh├ó┼č├«lerin, cel├ól├«lerin, patronalar─▒n sanki p├╝r├╝zs├╝z bir aynadan yans─▒m─▒┼č devamlar─▒ oldu─čunu ├žok ├Ânceden fark edip tedbirimizi almam─▒z gerekiyordu.

Bu minvalde, tarihi inceledi─čimizde kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan isimlerden biri de ─░sl├óm ├ólimi s─▒fat─▒yla kazaskerlik unvan─▒na kadar y├╝kseldi─či Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne kar┼č─▒ isyan ve ihtil├ól hareketi ba┼člatan Simavna Kad─▒s─▒ O─člu ┼×eyh BedreddinÔÇÖdir.

┼×eyh Bedreddin Mahmud; Edirne yak─▒nlar─▒nda, bug├╝n Yunanistan topraklar─▒nda bulunan Simavna Kasabas─▒ÔÇÖnda do─čdu. Do─čum tarihi kaynaklarda de─či┼čiklikler g├Âsterse de torunu Hal├«l bin ─░sm├óil, Men├ók─▒bn├ómeÔÇÖde ┼×eyh BedreddinÔÇÖin do─čum tarihini 1359 olarak kaydetmi┼čtir. Yine torununun verdi─či bilgilere g├Âre; babas─▒n─▒n ad─▒, ─░sr├óildir. Annesi ise Rum as─▒ll─▒ bir h─▒ristiyan iken ihtid├ó etmi┼č olan Melek HatunÔÇÖdur.

─░lk tahsilini kad─▒ olan babas─▒ndan ald─▒. Sonras─▒nda Edirne, Bursa, Konya, Kud├╝s ve KahireÔÇÖye giderek devrin b├╝y├╝k ├ólimlerinden dersler alarak tahsiline devam etti; siy├ós├« ve i├žtim├ó├« alanlarda fikirler edindi. M─▒s─▒rÔÇÖda Sultan BerkukÔÇÖun hizmetinde bulundu. BerkukÔÇÖun saray─▒nda ger├žekle┼čtirilen ilm├« sohbetlere kat─▒larak yap─▒lan tart─▒┼čmalarda ba┼čar─▒l─▒ oldu. Tasavvufa kar┼č─▒ al├óka g├Âstererek Ahl├ótl─▒ ┼×eyh H├╝seyinÔÇÖe intis├ób etti. ─░├žine d├╝┼čt├╝─č├╝ bir r├╗h├« bunal─▒m neticesinde, ┼čeyhinin tavsiyesiyle ─░ranÔÇÖa seyahate ├ž─▒kt─▒. TebrizÔÇÖde TimurÔÇÖun birlikleriyle kar┼č─▒la┼čt─▒. TimurÔÇÖun ota─č─▒nda ─░ranl─▒ ├ólimlerle yapt─▒─č─▒ tart─▒┼čmalardaki ba┼čar─▒s─▒yla, TimurÔÇÖun takdirini kazand─▒. Sonras─▒nda me┼čhur Alamut KalesiÔÇÖnin de i├žinde oldu─ču KazvinÔÇÖe giderek, sapk─▒n d├╝┼č├╝ncelerinin kayna─č─▒ oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝len B├ót─▒n├«li─či ├Â─črendi.

Tekrar KahireÔÇÖye d├Ânen Bedreddin Sim├óv├«, ┼čeyhinin g├Âzetiminde ├žilesini doldurdu ve onun ├Âl├╝m├╝ ├╝zerine ┼čeyhlik makam─▒na ge├žti. Ancak KahireÔÇÖdeki di─čer ┼čeyhlerle aras─▒ a├ž─▒ld─▒─č─▒ndan, alt─▒ ay sonra memleketi olan EdirneÔÇÖye d├Ânmeye karar verdi. AnadoluÔÇÖnun b├╝y├╝k ┼čehirlerini dola┼čarak seyahat eden ┼×eyh BedreddinÔÇÖe, halk─▒n tevecc├╝h├╝ ├žok fazla idi. Yolculu─ču s─▒ras─▒nda ─░zmirÔÇÖde halk aras─▒nda Dede Sultan diye bilinen B├Ârkl├╝ce Mustafa ile tan─▒┼čt─▒; bu arada Sak─▒z Adas─▒ÔÇÖn─▒n h─▒ristiyan y├Âneticisinden gelen bir davet ├╝zerine adaya gitti ve riv├óyete g├Âre onun M├╝sl├╝manl─▒─č─▒ benimseyerek m├╝ridleri aras─▒na kat─▒lmas─▒n─▒ sa─člad─▒. Daha sonra ─░zmir ├╝zerinden K├╝tahyaÔÇÖya ge├žerek, orada kendisi i├žin ├Ânemli vazifeler yapacak olan Torlak Kemal ile tan─▒┼čt─▒.

┼×eyh Bedreddin, EdirneÔÇÖye geldi─činde; herkes taraf─▒ndan halk ├╝zerinde ├žok tesiri olan m├╝sbet bir ─░sl├óm ├ólimi olarak biliniyordu. Bu s─▒rada Osmanl─▒ Devleti ise Fetret DevriÔÇÖnde idi. Ankara Sava┼č─▒ÔÇÖnda Y─▒ld─▒r─▒m B├óyezid, TimurÔÇÖa yenilmi┼č; o─čullar─▒ S├╝leyman, Musa ve Mehmed ├çelebi aras─▒nda taht m├╝cadelesi devam etmekteydi.

EdirneÔÇÖyi ele ge├žiren Musa ├çelebi, ┼×eyh BedreddinÔÇÖi devlet nizam─▒nda en y├╝ksek ilm├« makam olan kazaskerlik makam─▒na getirdi. ┼×eyh Bedreddin; bu sayede g├╝c├╝ne g├╝├ž katt─▒, itibar─▒n─▒ ve taraftar say─▒s─▒n─▒ olduk├ža art─▒rd─▒.

┼×eyh BedreddinÔÇÖin ger├žek fikirleri ve emelleri ise; Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n ikinci b├ón├«si say─▒lan Mehmed ├çelebiÔÇÖnin, karde┼či Musa ├çelebiÔÇÖyi yenerek Fetret DevriÔÇÖne son vermesiyle ortaya ├ž─▒kt─▒. Bedreddin 1413ÔÇÖte kazaskerlikten azledilerek ailesiyle birlikte ─░znikÔÇÖe g├Ânderildi. Kendisine 1.000 ak├že de maa┼č ba─čland─▒. Ancak siy├ós├« ihtiraslar─▒ sebebiyle, bu vaziyeti kabullenmedi ve d├«n├«-tasavvuf├« bir huru├ž g├Âr├╝nt├╝s├╝ alt─▒nda, ger├žekte ise ┬ź┼čeyhlikten ┼čahl─▒─ča┬╗ ge├žmek ├╝zere harekete ge├žti.

─░sl├óm ├ólimi ve kazaskeri olarak devlet nazar─▒nda kazand─▒─č─▒ itibar─▒n─▒ bu sefer devleti y─▒kmak i├žin kullanmaya ba┼člad─▒. Arkas─▒ndan yo─čun bir propaganda faaliyetine giri┼čti; k─▒sa zamanda ├ževresinde geni┼č bir m├╝rid ve sempatizan kitlesinin olu┼čmas─▒n─▒ sa─člad─▒. ├é┼č─▒kpa┼čaz├óde TarihiÔÇÖne g├Âre halka ┼č├Âyle sesleniyordu;

ÔÇťGelin! ┼×imdiden sonra padi┼čahl─▒k benimdir. Taht benim elimdedir. Sancak isteyen gelsin. T─▒mar isteyen, suba┼č─▒l─▒k isteyen gelsin. H├ós─▒l─▒ ne dile─či olan varsa gelsin. Ben ┼čimdiden sonra huru├ž ettim. Bu ├╝lkede hal├«fe benim!..ÔÇŁ

TireÔÇÖde tan─▒┼čt─▒─č─▒ B├Ârkl├╝ce MustafaÔÇÖy─▒ Ayd─▒n ve civar─▒nda propaganda faaliyetiyle vazifelendirdi. B├Ârkl├╝ce, Ayd─▒n ve KaraburunÔÇÖda binlerce ├ós├« toplad─▒. ─░syan─▒n di─čer bir taraf─▒n─▒ da Torlak Kemal y├Ânetmekteydi. Kazaskerli─či s─▒ras─▒nda devletin t─▒marlar─▒n─▒ verdi─či insanlar, art─▒k onun en b├╝y├╝k destek├žileri olmu┼člard─▒.

┼×eyh BedreddinÔÇÖin taraftarlar─▒n─▒n propagandas─▒n─▒n temeli ise ib├óh├«li─če dayanmaktayd─▒. Bu, her haram─▒ mubah k─▒lan anlay─▒┼č gere─čince; ├Âzel m├╝lkiyeti reddediyorlar, her t├╝rl├╝ m├╝lk├╝n halk─▒n ortak mal─▒ oldu─čunu savunup, kad─▒n-erkek bir arada sazl─▒-i├žkili ├óyinler d├╝zenliyorlard─▒. ─░syanc─▒lar; sadece fakir halk─▒ de─čil, bir k─▒s─▒m h─▒ristiyan az─▒nl─▒─č─▒ da toplam─▒┼č, b├╝t├╝n dinlerin kendilerinin fikirleri etraf─▒nda bir oldu─čunu savunmu┼člard─▒r.

Bu fikirlerinin tamam─▒ ┼×eyh BedreddinÔÇÖe mi aittir, yoksa taraftarlar─▒nca m─▒ geli┼čtirilmi┼čtir bir muamm├ód─▒r. L├ókin emin olunan bir ┼čey vard─▒r ki Torlak Kemal ve B├Ârkl├╝ce Mustafa onun n├óm─▒na on binden fazla insan─▒ toplayarak devlete isyan hareketine giri┼čmi┼čtir.

├çelebi Sultan Mehmed, isyanc─▒lar─▒n ├╝zerine B├óyezid Pa┼ča kumandas─▒nda b├╝y├╝k bir ordu g├Ânderdi. KaraburunÔÇÖda bulunan B├Ârkl├╝ce ve ManisaÔÇÖda bulunan Torlak kuvvetleri ma─čl├╗p edildi.

Bu esnada BalkanlarÔÇÖda Za─čraÔÇÖya, oradan da Silistre, Dobruca ve DeliormanÔÇÖa giderek buradan toplad─▒─č─▒ desteklerle EdirneÔÇÖye y├╝r├╝yen ┼×eyh Bedreddin de yakaland─▒ ve ├ós├« birlikleri da─č─▒t─▒ld─▒.

├çelebi Sultan Mehmed; onun ayn─▒ zamanda bir din ├ólimi oldu─čunu ve hareketinin de bir y├Ân├╝yle d├«n├« vas─▒f ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒ g├Âz ├Ân├╝ne alarak, hakk─▒nda h├╝k├╝m vermek ├╝zere ilim adamlar─▒ndan bir heyet kurulmas─▒n─▒ emretti. Bu heyet; ┼čeyhin faaliyetlerinin ve g├Âr├╝┼člerinin d├«n├« h├╝k├╝mlerle ba─čda┼čmad─▒─č─▒na, isyan say─▒ld─▒─č─▒na ve bu sebeple onun idam edilmesi gerekti─čine karar verdi. Riv├óyet olunur ki; ┼×eyh Bedreddin, hakk─▒nda verilen idam karar─▒n─▒n isabetli oldu─čunu s├Âylemi┼čtir.

─░syan hareketinde yabanc─▒ ve b├ót─▒n├« unsurlarla anla┼čmas─▒, h├ól├ó ─░sl├óm d├╝┼čmanlar─▒ taraf─▒ndan destekleniyor ve sahipleniliyor olmas─▒, gayr-i ─░sl├óm├« fetv├ólar─▒, d├«n├« duygular─▒ istismar etmesi, devletin imk├ónlar─▒n─▒ devlete kar┼č─▒ kullanmas─▒ ve muhteris bir ├ólim g├Âr├╝nt├╝s├╝ i├žinde ikbal kovalamas─▒ ┼×eyh BedreddinÔÇÖin g├╝n├╝m├╝zde ya┼čad─▒─č─▒m─▒z problemlerle bir├žok benzerlik ta┼č─▒d─▒─č─▒ kanaatini uyand─▒r─▒yor. Sizce de ├Âyle mi?