HAKKI S├ľYLEYEN D─░L OLAB─░LMEK

YAZAR : Hayrettin DURMU┼× hayrettindurmus@gmail.com

hayrettin_durmus_yuzakidergisi_subat2016

Y├╝reklerimiz buz tuttu, kaskat─▒. Merhamet dersen bize uzak, ├ž├Âl gibi, karde┼čli─čimizden haber sorarsan birbirimize olduk el gibi. Her ┼čeyin ┬źbir insan─▒ sevmekle┬╗ ba┼člad─▒─č─▒n─▒ unuttuk. Bal─▒klar gibi y├╝zer, ku┼člar gibi u├žarken, karde┼č├že ya┼čamaya hasret kald─▒k. K├óinattaki her ┼čey avaz─▒ ├ž─▒kt─▒─č─▒ kadar birli─če ├ža─č─▒r─▒r, vahdeti ├╝nlerken…

┬ź├ľl├╝m All├óhÔÇÖ─▒n emri┬╗ der kabulleniriz de ayr─▒l─▒─ča bir t├╝rl├╝ al─▒┼čamay─▒z. Dereler, ─▒rmaklar b├╝kl├╝m b├╝kl├╝m umm├óna akar… B├╝t├╝n sular ulu dery├ólarda birle┼čir. Her ku┼čun kendi kanad─▒ vard─▒r ama b├╝y├╝k yolculuklara birlikte kanat ├ž─▒rparlar.

Ne hazindir ki tarihe ┬źKarde┼člik Mu├óhedesi┬╗ olarak alt─▒n harflerle yaz─▒lan; iki cihan g├╝ne┼či PeygamberimizÔÇÖin ensar ve muh├óciri kucakla┼čt─▒ran, birbirine kanl─▒ b─▒├žakl─▒ olan Evs ve HazrecÔÇÖi bar─▒┼čt─▒ran g├Âz kama┼čt─▒r─▒c─▒ ├Ârnekleri ├Ân├╝m├╝zde dururken, ┬źMedine Anayasas─▒┬╗ ile karde┼člik hukuku per├žinlenirken; bizler b├Âl├╝nd├╝k, par├žaland─▒k, g├╝ne┼če s─▒rt─▒m─▒z─▒ d├Ând├╝k…

ÔÇťAt binenin k─▒l─▒├ž ku┼čanan─▒n.ÔÇŁ der atalar. ÔÇťAt sahibine g├Âre ki┼čner.ÔÇŁ diye de f─▒s─▒ldar tarihin kula─č─▒ndan bize. G├╝ndelik hayat─▒m─▒zda olsun, toplum hayat─▒m─▒zda olsun baz─▒ meseleler vard─▒r ki; y─▒llar y─▒l─▒ kanayan bir yaraya d├Ân├╝┼č├╝r, kangrenle┼čir. Bir t├╝rl├╝ ├žare bulunmaz…

ÔÇť─░yi olacak hastan─▒n doktoru aya─č─▒na gelir.ÔÇŁ denir. H├óz─▒k bir hekim en a─č─▒r ameliyatlar─▒ yapmaktan ├žekinmez. All├óhÔÇÖ─▒n izniyle hastas─▒n─▒ ┼čif├óya kavu┼čturaca─č─▒n─▒ bilir. ÔÇťTereya─č─▒ndan k─▒l ├žekerÔÇŁ gibi h├ólleder o i┼či. Bazen de basit bir rahats─▒zl─▒─č─▒ olmas─▒na ra─čmen ehil olmayan bir doktorun elinde can verir. Kimi insanlar bir bak─▒┼č─▒yla bin bel├óy─▒ def eder. Bir bak─▒┼č─▒ bin mavzere bedeldir onlar─▒n. Bir s├Âz, bir mektup, bir bak─▒┼č meseleyi k├Âk├╝nden ├ž├Âzer. ├ľyle kimseler de vard─▒r ki pi┼čmi┼č a┼ča su katar. Olacak i┼či bozar, milletin yaras─▒ azar…

DEVLETLERE ├ľM├ťR B─░├çMEK

Dede Korkut as─▒rlar ├Âtesinden; ÔÇťGelece─či yaln─▒z Allah, olaca─č─▒ sezen bilir.ÔÇŁ diye seslenir bize. Tedbirin takdiri bozmayaca─č─▒n─▒ iyi bilmeli, ancak tedbir almaktan da geri durmamal─▒d─▒r. Kul gelece─či bilmedi─či i├žin tedbir almak, ilm├« d├╝┼č├╝nceye, ilm├« ger├že─če ba─članmak mecburiyetindedir. Baz─▒ i┼čler de vard─▒r ki ├ódeta davul ├žalarak gelir. Ger├ži sivrisine─či saz bilmeyen; davul zurnan─▒n sesini de i┼čitmez ama, o da i┼čin ba┼čka bir boyutu…

├érif olan anlar, sezer, duyar, hisseder. Atalar; ÔÇťPer┼čembenin geli┼či ├çar┼čambadan bellidir.ÔÇŁ der. Hayatta her i┼čin belli kurallar─▒ vard─▒r. O kurallara uydu─čunuz zaman elde edece─činiz neticeler de az ├žok bellidir. Sizi zafer bekliyor demektir. Prensiplere uymazsan─▒z o i┼č alt├╝st olur. Determinizm diye bir ak─▒m─▒n olmas─▒ bo┼čuna de─čildir.

Sosyolojinin temel konular─▒ndan birisi de ge├žmi┼č kavimlerin nas─▒l uzun ├Âm├╝rl├╝ ya da daha k─▒sa ├Âm├╝rl├╝ olduklar─▒yla ilgilidir. Sel├žuklu sultan─▒ Melik┼čahÔÇÖ─▒n;

ÔÇťBizden evvelkilerin uygulad─▒─č─▒ ve ba┼čar─▒l─▒ oldu─ču, bizim ihmal etti─čimiz hususlar nelerdir?ÔÇŁ sorusu ├╝zerine yazm─▒┼čt─▒r Niz├óm├╝lm├╝lk Siyasetn├ómeÔÇÖyi.

─░bn-i Haldun MukaddimeÔÇÖsinde;

ÔÇť─░mparatorluklar─▒n da t─▒pk─▒ insanlar gibi kendine has ├Âm├╝rleri vard─▒r. Geli┼čirler, olgunla┼č─▒rlar ve batmaya ba┼člarlar.ÔÇŁ der.

G├╝ne┼čin tam tepemizde olmas─▒ art─▒k batmaya ba┼člayaca─č─▒n─▒n da i┼čaretidir. B├Âyle d├Ânemlerde ak─▒l ve vicdan sahibi y├╝rekler ├ž─▒kar ve tehlikeyi haber verirler. Ko├ži BeyÔÇÖin 4. MuradÔÇÖa yazd─▒─č─▒ me┼čhur ris├óle, Defterdar Mehmed Pa┼čaÔÇÖn─▒n; ┬źNes├óyih├╝ÔÇÖl-V├╝zer├ó veÔÇÖl-├ťmer├ó┬╗ kitaplar─▒ en ├Ânemli ├Ârneklerdir. Hayatlar─▒ pahas─▒na yazm─▒┼člard─▒r bu eserleri. Hakk─▒ ve hakikati s├Âyleyen toplumun sigortas─▒ insanlar her zaman var olmu┼čtur.

┬źM├╝nasiptir sultan─▒m…┬╗ deyip uzun ya┼čamak yerine;

┬źH├╝nk├ór─▒m bu i┼č yanl─▒┼čt─▒r. Size ve devlete zarar verir!┬╗ deyip ya─čl─▒ urgana gitmeyi g├Âze almak her babayi─čidin harc─▒ de─čildir.

YIKMAK DE─×─░L, YAPMAKTIR H├ťNER

─░nsanlar─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču ele┼čtiriye tahamm├╝l edemez. Hele ki makam-mevki sahiplerine meram anlatmak daha zordur. ÔÇťHo var ├Âk├╝z durdurur, ho var saban k─▒rd─▒r─▒r.ÔÇŁ diye bir atas├Âz├╝m├╝z var. Bu s├Âz asl─▒nda bize yol yordam sahibi olmam─▒z─▒ ├Â─č├╝tler. Muhatab─▒m─▒z kim olursa olsun; s├Âyledi─čimiz ┼čey kadar, s├Âyleyi┼č tarz─▒m─▒z da ├Ânemlidir.

Hakk─▒ s├Âyleyen dil olmak kolay de─čildir. G├Ârd├╝─č├╝ yanl─▒┼čl─▒klar─▒ g├Ârmezden gelmek yerine d├╝zeltmek, hi├ž olmazsa kalben kabullenmemek gibi bir g├Ârevi vard─▒r insan─▒n. M├╝sl├╝man; do─črular─▒ tasdik eder, hakk─▒ ve sabr─▒ tavsiye eder. Dokuz k├Âyden kovulaca─č─▒n─▒ da bilse dilini yalana al─▒┼čt─▒rmaz. Tenkidi Allah i├žin yapar. Nefs├« duygularla y├Âneticileri devaml─▒ olarak ele┼čtirir, k├Ât├╝ler, yap─▒lan hi├žbir iyili─či takdir etmez, g├╝zelli─čin fark─▒na varmazsa; muannit bir muhalif h├óline gelir veya sadece do─črular─▒ ├Âverse dalkavuk olur. Y├╝z├╝m├╝ze at─▒lacak o bir avu├ž toprak bile, g├╝n gelir ┼čik├óyet├ži olur bizden. Do─čruya do─čru, yanl─▒┼ča yanl─▒┼č. Bu s├Âz sahibini de itibarl─▒ k─▒lar.

ÔÇť─░yili─či emretmek, k├Ât├╝l├╝─č├╝ yasaklamakÔÇŁ gibi cihan┼č├╝mul bir g├Âreve talip olanlar; ifrat ve tefritten ka├žarak, ikisinin aras─▒nda bir orta yol tutarlar. Do─črular─▒n y─▒lmaz savunucusu, yanl─▒┼člar─▒n usanmaz d├╝zelticisidir b├Âyle insanlar. Birle┼čtirici, kayna┼čt─▒r─▒c─▒, uzla┼čt─▒r─▒c─▒d─▒r. Ge├žmi┼čle gelece─či birbirine sars─▒lmaz ba─člarla ba─člayan muhte┼čem bir k├Âpr├╝ kurarlar. Birlik, bar─▒┼č ve karde┼člik sevdal─▒s─▒d─▒rlar.

ÔÇťBir adama k─▒rk g├╝n deli dersen deli olur.ÔÇŁ denir. S├╝rekli ele┼čtirir, durmadan eksik ve kusurlar─▒n─▒ s├Âylersen zaten inand─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ kaybedersin. Muhatab─▒n seni cidd├«ye almaz, dikkatle dinlemez. ÔÇťDedi─čim dedik, ├žald─▒─č─▒m d├╝d├╝kÔÇŁ diyen inat├ž─▒n─▒n durumuna d├╝┼čersin. Ne yapal─▒m hatalar─▒n─▒ s├Âylemeyelim mi? Elbette s├Âyleyelim ama, insaf─▒ elden b─▒rakmayal─▒m. On yanl─▒┼č i├žinde bir do─črular─▒ varsa onu da teslim edelim. Hazret-i Peygamber ve arkada┼člar─▒, bir k├Âpek ├Âl├╝s├╝n├╝n yan─▒ndan ge├žerken, burunlar─▒n─▒ t─▒kayan arkada┼člar─▒na Ras├╗lull├óhÔÇÖ─▒n;

ÔÇť├ľlen hayvanca─č─▒z─▒n di┼čleri de ne g├╝zelmi┼č!..ÔÇŁ demesinin hikmetini nas─▒l anlayaca─č─▒z? ├çirkinliklerin i├žinde g├╝zelli─či g├Ârmek, zaten f─▒trat─▒m─▒z gere─či de─čil mi?

─░smail Gasp─▒ral─▒ bizi; ÔÇťDilde, fikirde, i┼čte birlikÔÇŁe ├ža─č─▒ral─▒ bir as─▒r oldu. El ele g├Ân├╝l g├Ân├╝le olmak varken tefrikaya d├╝┼čmek niye? Anla┼čt─▒─č─▒m─▒z hususlar─▒ ├žo─čaltmak yerine, ayr─▒l─▒─č─▒n oca─č─▒ndaki ate┼či harlamak niye?

Y─▒k─▒c─▒ de─čil yap─▒c─▒, b├Âl├╝c├╝ de─čil, birle┼čtirici, ┬źnefret ettirici de─čil, sevdirici┬╗ olmakt─▒r ├Ânemli olan. Gerisi havanda su d├Âvmeye benzer. Ne s├Âylesen bo┼č, ne yapsan n├ófiledir.

├ľz├╝-s├Âz├╝ bir, y├╝zleri aydan ar─▒, s├Âzleri baldan tatl─▒, Hak ve hakikat sevdal─▒s─▒ y├╝reklere sel├óm olsun…