MALCOLM X

YAZAR : M├╝cahid BULUT mucahidbulut@yandex.com

MalcolmX-yuzakidergisi-sayi121

ÔÇťBir gece yar─▒s─▒ kendimizi; tabanca seslerinin, ├ž─▒─čl─▒klar─▒n, duman ve alevlerin ortas─▒nda bulduk. Korkumuzdan neye u─črad─▒─č─▒m─▒z─▒ ┼ča┼č─▒rm─▒┼čt─▒k. Babam, evimizi kundaklad─▒ktan sonra ka├žmaya ├žal─▒┼čan beyazlar─▒n arkas─▒ndan ate┼č a├žmaya ├žal─▒┼č─▒yordu… Alevler i├žinde yanan ev ├╝st├╝m├╝ze ├ž├Âkecekti, annem kuca─č─▒nda yeni do─čmu┼č bebe─čiyle kendisini hen├╝z d─▒┼čar─▒ atm─▒┼čt─▒ ki; ev etrafa k─▒v─▒lc─▒mlar sa├žarak, b├╝y├╝k bir g├╝r├╝lt├╝yle ├ž├Âkt├╝. Gecenin yar─▒s─▒nda d─▒┼čar─▒da kal─▒┼č─▒m─▒z─▒, feryatlar i├žinde d├Âv├╝nmemizi hi├ž unutam─▒yorum. Olay yerine gelen polis ve itfaiyeciler de etraf─▒m─▒za dizilip evimizin sonuna kadar yan─▒p k├╝l olmas─▒n─▒ bizimle birlikte seyrettiler.ÔÇŁ

Malcolm Little 4 ya┼č─▒nda ┼čahit oldu─ču o sald─▒r─▒y─▒ b├Âyle anlatm─▒┼čt─▒. Malcolm, 9 May─▒s 1925ÔÇÖte NebraskaÔÇÖda d├╝nyaya geldi. Babas─▒ Earl Little, ─▒rk ayr─▒m─▒ sistemini muhafaza eden kanunlar─▒n y├╝r├╝rl├╝kte oldu─ču bir d├Ânemde Baptist-H─▒ristiyan vaizdi. Babas─▒ Amerikal─▒ siyahlar─▒n hi├žbir zaman ger├žek ├Âzg├╝rl├╝─če ve itibara kavu┼čmayaca─č─▒na inanan birisiydi. Bu d├╝┼č├╝ncesini vaazlar─▒nda s─▒kl─▒kla dile getirmi┼čti. Bu vaazlar─▒ beyazlar─▒n ho┼čuna gitmiyordu. Little ailesi s─▒kl─▒kla tehdit ve sald─▒r─▒lara maruz kalmaktayd─▒.

Evlerinin yak─▒lmas─▒ndan sonra Do─ču LansingÔÇÖde kenar mahallelerden birine ta┼č─▒nd─▒lar ama problemler burada da pe┼člerini b─▒rakmad─▒. Earl Little bir gece u─črad─▒─č─▒ suikast sonucu hayat─▒n─▒ kaybetti. Malcolm X, annesi ve yedi karde┼čiyle beraber uzun s├╝re hayat m├╝cadelesi verdi. On ya┼č─▒na geldi─činde ise Aile Refah Kurumu, ailesini da─č─▒tma karar─▒ ald─▒. Evl├ótl─▒k verildi─či evde durumu ├žok iyi olmas─▒na ra─čmen kar─▒┼čt─▒─č─▒ bir h├ódise sebebiyle, hem okuldan at─▒ld─▒ hem de ─▒slahevine g├Ânderildi. Islahevinden ayr─▒lmas─▒yla beraber h─▒zl─▒ bir ┼čekilde su├ž d├╝nyas─▒na girdi; uyu┼čturucu sat─▒c─▒l─▒─č─▒ndan, h─▒rs─▒zl─▒─ča, gaspa bir├žok su├ža kar─▒┼čt─▒. Yirmi bir ya┼č─▒na geldi─činde on y─▒l hapis cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒ld─▒. Hapishanedeki ilk iki y─▒l─▒ ├žok zor ge├žen ge├žen Malcolm 1948 y─▒l─▒nda karde┼činden bir mektup ald─▒, karde┼či mektubunda ona;

┬źSiyah adam─▒n tabi├« d├«nini ke┼čfetti─čini┬╗ Elijah MuhammedÔÇÖin lideri oldu─ču ─░sl├óm Milleti hareketine kat─▒ld─▒─č─▒n─▒ yazm─▒┼čt─▒. Karde┼čiyle mektupla┼čmalar─▒ s─▒ras─▒nda ├žok ge├žmeden Malcolm da m├╝sl├╝man oldu ve ─░sl├óm├« kaideleri ├Â─črenmeye ba┼člad─▒. Malcolm hapiste kald─▒─č─▒ seneler boyunca, evvelki y─▒llarda okulu b─▒rakt─▒─č─▒ i├žin ├Â─črenemediklerini ├Â─črenmekle ve k├╝t├╝phanede her t├╝rl├╝ konuda kitap okumakla me┼čgul oldu.

Hapishaneden ├ž─▒kar ├ž─▒kmaz DetroitÔÇÖe karde┼činin yan─▒na gitti. Hapisten ├ž─▒k─▒┼č─▒ i├žin karde┼činin ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ ma─čazan─▒n sahibi kefil olmu┼čtu. Hemen burada tezg├óhtar olarak i┼če ba┼člad─▒. Karde┼činin evinde tam bir m├╝sl├╝man hayat─▒ ya┼č─▒yorlard─▒. Karde┼či ona namaz k─▒lmay─▒ ├Â─čretti. Namazlar─▒n─▒ hi├ž aksatmadan k─▒l─▒yorlard─▒. DetroitÔÇÖteki m├╝sl├╝manlar─▒n bulu┼čtu─ču bir yer vard─▒. Burada hafta sonlar─▒ ─░mam Lamuel Hasan konferanslar veriyordu. Buradaki m├╝sl├╝manlar ona kar┼č─▒ o kadar muhabbetli davranm─▒┼člard─▒ ki, Malcolm b├Âyle bir samimiyeti hayat─▒nda ilk defa g├Âr├╝yordu. Malcolm t├╝m bunlar i├žin secdeye kapan─▒p All├óhÔÇÖa ┼č├╝k├╝r etmi┼čti. Elijah Muhammed ile tan─▒┼čmas─▒yla beraber harekette h─▒zla y├╝kselmeye ba┼člad─▒.

Malcolm, New YorkÔÇÖa Harlem ─░sl├óm Milleti ─░badeth├ónesi sorumlusu olarak geri d├Ând├╝. K─▒sa bir s├╝re sonra da Boston sorumlusu oldu. Ayn─▒ zamanda Elijah MuhammedÔÇÖin ve; ┬ź─░sl├óm Milleti┬╗nin prensiplerini yaymak i├žin ┬źMuhammed Konu┼čuyor┬╗ adl─▒ gazeteyi ├ž─▒karmaya ba┼člad─▒. Little olan soyad─▒n─▒ AfrikaÔÇÖdaki aile soyadlar─▒n─▒ temsilen X olarak de─či┼čtirdi. Otobiyografisinde; ÔÇťArt─▒k benim i├žin X, mavi g├Âzl├╝ ┼čeytan olan beyaz k├Âle efendileri taraf─▒ndan atalar─▒ma zorla verilen Little soyad─▒n─▒n yerini alm─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ yazmaktad─▒r. Me┼čhur konu┼čmalar─▒ndan birinde;

ÔÇťHayat─▒m─▒n erken d├Ânemlerinde ├Â─črendim ki; e─čer bir ┼čeyi istiyorsan, biraz g├╝r├╝lt├╝ yapsan iyi olur.ÔÇŁ demi┼čti, ├Âyle de yapt─▒. Sekiz sene boyunca, ┬źSivil Haklar Hareketi┬╗nin en radikal ve ├Ânde gelen kurmay─▒ oldu. Beyazlara kar┼č─▒ o kadar d├╝┼čmand─▒ ki hareketinin ideolojilerini Dr. Martin Luther KingÔÇÖin ┬źBar─▒┼č├ž─▒ Sivil ─░taatsizlik Hareketi┬╗nin alternatifi olarak ├Âne s├╝rd├╝. Ona g├Âre ya Dr. KingÔÇÖle uzla┼čacaklard─▒ ya da kendisi ile ┬źMalcolm X┬╗le y├╝z y├╝ze geleceklerdi. Malcolm, ─▒rk├ž─▒ bir ─░sl├óm anlay─▒┼č─▒ olan Elijah MuhammedÔÇÖe dah├« sert gelen mesajlar yay─▒nlamaya ba┼člad─▒. 1963 y─▒l─▒nda Amerikan ba┼čbakan─▒ John F. Kennedy bir suikast sonucu ├Âld├╝r├╝ld├╝, Malcolm bu olaydan sonra Eljah MuhammedÔÇÖin vekili olarak bir konu┼čma yapt─▒. Konu┼čma bittikten sonra, sorulu cevapl─▒ b├Âl├╝me ge├žildi─činde birisi ona;

ÔÇťBa┼čkan KennedyÔÇÖnin ├Âl├╝m├╝ hakk─▒nda ne d├╝┼č├╝n├╝yorsunuz?ÔÇŁ diye sordu. Malcolm da bir temsille kendi g├Âr├╝┼č├╝n├╝ a├ž─▒klad─▒:

ÔÇťSiz sabah tavuklar─▒n─▒z─▒ bah├žeye g├Ânderdi─činizde, ak┼čam kom┼čunuzun k├╝mesine de─čil de tekrar sizin k├╝mesine gelecektir. Evet, ┼čeytan onu tekrar yan─▒na ald─▒.ÔÇŁ dedi. Bu konu┼čmas─▒ ├╝zerine Malcolm X, Elijah MuhammedÔÇÖden 90 g├╝n konu┼čmama cezas─▒ ald─▒.

1964 senesi onun i├žin bir d├Ân├╝m noktas─▒yd─▒. O sene hacca gitti ve; ┬źElijah MuhammedÔÇÖin ─░sl├óm─▒┬╗ndan ├žok farkl─▒ bir ─░sl├óm g├Ârd├╝. ─░sl├óm, Elijah MuhammedÔÇÖin s├Âyledi─či gibi siyah├« olanlara has bir din de─čildi. Malcolm, MekkeÔÇÖde ┼čahit oldu─ču ahv├óli ve fikriyat─▒nda sebep oldu─ču de─či┼čiklikleri mektubunda ┼ču ┼čekilde anlat─▒yor;

ÔÇť├ľmr├╝mde; her renkten, her ─▒rktan insan─▒n birlikte kayna┼čt─▒─č─▒, Hazret-i ─░brahimÔÇÖe, Hazret-i MuhammedÔÇÖe ve sem├óv├« kitaplardaki b├╝t├╝n peygamberlere ev sahipli─či yapan, ┼čimdi bulundu─čum bu mukaddes topraklardaki kadar, insanlar aras─▒nda b├Âylesine co┼čkulu ve i├žtenlikli bir konukseverlik, b├Âylesine y├╝reklerden ta┼čan ger├žek bir karde┼člik hi├ž g├Ârmedim.

Ge├žen hafta, ├ževremde her renkten insan─▒n olu┼čturdu─ču asil ve anlat─▒lamaz ihti┼čamdan b├╝y├╝lenmi┼č bir h├ólde konu┼čmaktan ├óciz kald─▒m.

Beni yaratan Allah beni mukaddes MekkeÔÇÖyi ziyaret etmekle ├Âd├╝llendirdi. K├óbeÔÇÖnin ├ževresini yedi kere d├Ând├╝m. ─░nsanl─▒─č─▒n dertlerine dev├ó, ─░sl├ómÔÇÖ─▒n mukaddes suyu zemzemden kana kana i├žtim. Saf├ó ve Merve tepeleri aras─▒nda yedi defa gittim geldim.

├édemÔÇÖin yurdunda, tarihin en eski kenti MinaÔÇÖda, ArafatÔÇÖta du├ó ettim.

D├╝nyan─▒n d├Ârt bir buca─č─▒ndan on binlerce hac─▒ ile birlikteydim. Mavi g├Âzl├╝ sar─▒┼č─▒nlardan siyah derili Afrikal─▒ya kadar b├╝t├╝n renkler kayna┼čm─▒┼čt─▒. Fakat hepsi insanlar─▒n birlikteli─čini, tek bir ruh h├ólini sembolize ediyordu. Bu benim AmerikaÔÇÖda siyah ile beyaz aras─▒nda g├Âremedi─čim, fakat g├Âr├╝lmesi ka├ž─▒n─▒lmaz ve m├╝mk├╝n olan bir manzarayd─▒.

Amerika; ─░sl├ómÔÇÖ─▒ tan─▒mal─▒, anlamal─▒ ve bilmelidir. ├ç├╝nk├╝ sadece bu din, toplumdaki ─▒rk ve renk ayr─▒m─▒ ile insanlar aras─▒ndaki ay─▒r─▒m─▒ k├Âkten reddetmektedir. ─░sl├óm ├╝lkelerine yapt─▒─č─▒m gezilerde konu┼čtu─čum insanlar ve hatt├ó beraber yemek yedi─čim beyaz Amerikal─▒lar, kafalar─▒ndaki ay─▒r─▒mc─▒l─▒─č─▒n ─░sl├óm ile tan─▒┼čt─▒ktan sonra yok oldu─čunu s├Âylediler.ÔÇŁ

AmerikaÔÇÖya d├Ând├╝─č├╝nde art─▒k daha az ├Âfkeliydi. ─░sl├ómÔÇÖ─▒n, yani huzur d├«ninin onun i├žin son nokta oldu─čunu g├Âstermek i├žin ismini son bir kez de─či┼čtirdi ve el-H├óc M├ólik el-┼×ahbaz ismini ald─▒. Eski mesajlar─▒ olan;

ÔÇťBar─▒┼č mesaj─▒ i├žeren devrim olamaz, di─čer yana─č─▒n─▒z─▒ uzatarak devrim yapamazs─▒n─▒z. ┼×iddetsiz devrim diye bir ┼čey yoktur.ÔÇŁ gibi ifadelerini;

ÔÇťM├╝┼č├óhede etti─čim ger├žek karde┼člik, bana ├Âfkenin bir ki┼čiyi k├Âr edebilece─čini g├Âsterdi. Kans─▒z devrim yapabilecek ilk ├╝lke AmerikaÔÇÖd─▒r.ÔÇŁ olarak de─či┼čtirdi. Ger├žek ─░sl├óm kaideleriyle ba─čda┼čmayan d├╝┼č├╝nceleri sebebiyle Elijah Muhammed ve ─░sl├óm Milleti hareketinden ayr─▒ld─▒.

ÔÇťBir m├╝sl├╝man olarak yery├╝z├╝nde All├óhÔÇÖ─▒n huz├╗runda secde etmeyen tek fert kalmay─▒ncaya kadar ─░sl├ómÔÇÖ─▒n h├ókim k─▒l─▒nmas─▒ yolunda kendimi g├Ârevli hissediyorum.ÔÇŁ dedi ve S├╝nn├« ─░sl├óm esaslar─▒na dayanan kendi cemaatini kurdu. Yeni kurdu─ču cemaate beyazlar─▒n da kat─▒labilece─čini s├Âylemesi b├╝t├╝n ├╝lkede geni┼č yank─▒ buldu. Malcolm X, ─▒rk├ž─▒l─▒─č─▒ b─▒rakmas─▒ ├╝zerine ba┼čta ─░sl├óm Milleti hareketinden olmak ├╝zere bir├žok ─▒rk├ž─▒ hareketten tehditler almaya ba┼člad─▒. 4 ya┼č─▒nda iken beyaz ─▒rk├ž─▒lar taraf─▒ndan yak─▒lan evi bu sefer siyah├« ─▒rk├ž─▒lar taraf─▒ndan yak─▒ld─▒. Ama o pes etmeyerek ilk u├žakla ertesi g├╝nk├╝ konferansa yeti┼čmi┼čti. 21 ┼×ubat 1965 Pazar g├╝n├╝ kat─▒ld─▒─č─▒ konferansta, dinleyenlere;

ÔÇťes-Sel├óm├╝ aleyk├╝mÔÇŁ diye sel├óm verdikten hemen sonra, ├╝├ž ki┼či taraf─▒ndan ate┼členen yirmiyi a┼čk─▒n kur┼čunla ┼čehit olmu┼čtur. Bir seferinde;

ÔÇťZul├╝m, k─▒smak istedi─či sesi n├óra yapar! Ve baz─▒ ├Âl├╝ler, ya┼čayanlardan ├žok daha y├╝ksek sesle konu┼čur… ÔÇŁ demi┼čti ve yine hakl─▒ ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Vefat─▒ndan uzun s├╝reler sonra da, g├╝ndemde hep o vard─▒. O g├╝ndeme geldik├že tan─▒tmak istedi─či ger├žek ─░sl├óm da g├╝ndeme geldi.

Bug├╝n ─░sl├óm yine, bilhassa bat─▒ toplumunda ya┼čayan m├╝sl├╝manlar ├╝zerinden ┼čiddetle itham edilmeye ├žal─▒┼č─▒lmaktayken ger├žek ─░sl├ómÔÇÖ─▒ arayan, bulan ve; ┬źEn g├╝zel ├Â─č├╝t ├Ârnek olmakt─▒r.┬╗ deyip temsil etme yolunda ┼čehid olan Malcolm X, ┼čeh├ódetinin 50. y─▒l─▒nda h├ól├ó g├╝zel bir ├Ârnek…