M├óneviyat─▒n Deste─čindeki; S─░YAS├Ä ve ─░LM├Ä D─░REN─░┼×

YAZAR : Mustafa As─▒m K├ť├ç├ťKA┼×CI tali@yuzaki.com

m_kucukasci-SAYI-118

Tasavvuf, ─░sl├ómÔÇÖ─▒ sah├ób├« gibi ya┼čamak.

Tar├«kat de PeygamberimizÔÇÖe uzanan bir hoca-talebe silsilesi i├žerisinde geli┼čen, tasavvufun gayelerini tahakkuk ettirme usullerinin sistemle┼čmi┼č h├óli…

Son as─▒rlarda; madd├« gerileme, sava┼člar, i┼čgaller ve yerli din mu├ór─▒zlar─▒n─▒n gayretleri gibi sebeplerle, b├╝t├╝n ─░sl├óm d├╝nyas─▒nda d├«n├« sahada bir ceh├ólet ya┼čand─▒.

Akabinde kara k─▒┼čtan sonra gelen bahar k─▒p─▒rdan─▒┼člar─▒ gibi, her k├Â┼čede bir canl─▒l─▒k g├Âr├╝ld├╝. Bu canl─▒l─▒k i├žerisinde yeti┼čen baz─▒ otlar, bin y─▒ll─▒k ├ž─▒narlar─▒ be─čenmez oldular. Toplumda; m├╝r┼čid, tar├«kat, r├ób─▒ta gibi kavramlara kar┼č─▒ cidd├« reaksiyon g├Âsteren bir kesim olu┼čtu.

Tasavvuf├« kavramlara alerji meydana getiren; asl─▒nda bu sahaya y├Ânelik olu┼čan, olu┼čturulan bir alg─▒lar b├╝t├╝n├╝ olmal─▒. Bunda k─▒┼čtan ├Ânce, tar├«kat ├ževrelerinde ya┼čanm─▒┼č ger├žek olumsuzluklar da rol oynam─▒┼č olabilir.

Mesel├ó; m├╝cadeleci, aksiyoner m├╝sl├╝manlar, tasavvufu miskinlik, tar├«katleri de miskinler yurdu zannedebiliyor. Tesbihi al─▒p kendi m├ónev├« geli┼čimine kapanmak, d├╝nyadan, d├óv├ódan b├«g├óne kalmak zannedebiliyorlar.

Buna benzer ┼čekilde, toprak sistemi ve a┼č├«ret idaresiyle kar─▒┼čm─▒┼č ┼č─▒hl─▒k gibi ├Ârnekler, tar├«katlerden so─čutabiliyor.

Yine, son as─▒rlarda insanl─▒─č─▒n ya┼čad─▒─č─▒ tek├óm├╝le nisbetle, bilim, ilm├«lik, kaynaklar─▒n s─▒hhati, ┼čerÔÇś├«lik gibi kayg─▒lar ya┼čayan ki┼čiler de; tasavvuf ve tar├«katleri temelsiz, yahut tamamen pamuk ipli─činden riv├óyetler, r├╝yalar, hayaller ├╝zerine kurulu, devri ge├žmi┼č yap─▒lar zannedebiliyor.

Bu anlay─▒┼člar─▒ k─▒rma yolunda iki maddeyi ele alal─▒m.

1. C─░HAD ve ─░ST─░KL├éL M├ťCADELELER─░

Hazret-i AliÔÇÖyi temel alan tar├«katlerin temel ├Âzelliklerinden biri, f├╝t├╝vvet idi. Yani yi─čitlik ve cihad… Tasavvuf├« ilk kavramlardan rib├ót, yeni beldelerin fethi ve fethedilen topraklar─▒n insanlar─▒na ─░sl├ómÔÇÖ─▒ anlatmak i├žin hudut boylar─▒nda yerle┼čmeyi ifade ediyordu. Tasavvufun do─ču┼čunda yer alan, ┼čehirlerdeki d├╝nyev├«le┼čmeden ka├ž─▒┼č i├žin de cihad ve seyahat g├╝zel bir se├ženek idi.

Edeb├ól├« silsilesinin Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n kurulu┼č felsefesi olan gaz├ó r├╗huna katk─▒lar─▒ mal├╗m. Ak┼čemsedd├«nÔÇÖin r├╗h├ón├« met├óneti olmasa belki II. Mehmed, stat├╝kocu pa┼čalar─▒n─▒n tesirinde kalacak ve Fatih olamayacakt─▒.

Ha├žova zaferiyle neticelenecek sefere, SivasÔÇÖtan ┼×emseddin Siv├ós├« HazretleriÔÇÖnin III. Mehmed taraf─▒ndan davet edilmesi ve bu Hak dostunun ic├óbeti, tar├«kat erbab─▒n─▒n cihad i┼čtiy├ók─▒na bir ba┼čka misaldir.

Son as─▒rlarda ise, cih├ód─▒n ┼čekli; istikl├ól m├╝cadeleleri ve i┼čgallere mukavemet ┼čeklinde kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar.

─░ki co─črafyadan iki misal:

Ruslar s─▒cak denizlere Kafkaslar ve Do─ču Anadolu ├╝zerinden inme hesaplar─▒na giri┼čtiklerinde, kar┼č─▒lar─▒nda KafkasyaÔÇÖda do─čan bir direni┼č bulurlar. Bu hareketin ad─▒n─▒ da ┼č├Âyle koyarlar:

M├ťR─░D─░ZM

├ç├╝nk├╝ 18. as─▒rda do─čup 1920ÔÇÖlere kadar devam eden, ─░mam ┼×├ómiller yeti┼čtiren, muhtemelen asr─▒m─▒zdaki ├çe├žen direni┼čini de haz─▒rlayan bu hareketin temelinde, H├ólid├«-Nak┼čibend├« kolundan z├ótlar vard─▒r.

ÔÇťM├╝ridizm hareketi bir├žok dilin konu┼čuldu─ču, etnik k├Âkeni farkl─▒ halk ve kavimlerin ya┼čad─▒─č─▒ Kuzey KafkasyaÔÇÖy─▒ ba─č─▒ms─▒zl─▒k ideali etraf─▒nda birle┼čtirmeyi hedefliyordu. Bir yandan Ruslara kar┼č─▒ ├že┼čitli hareketler y├╝r├╝t├╝l├╝rken, ├Âte yandan Rus ist├«l├ós─▒ kadar tehlike arz eden kab├«lecilik ve ay─▒r─▒mc─▒l─▒─ča kar┼č─▒ m├╝cadele verilmi┼čtir. Ayn─▒ co─črafyada ya┼čayan bu insanlar─▒n ayn─▒ tar├«katta birle┼čerek ve ayn─▒ imama ba─članarak birbirini karde┼č gibi g├Ârmeleri, kavmiyet├žilikten ve b├Âlgecilikten kaynaklanan ay─▒r─▒mc─▒l─▒─č─▒ ve bu temelde olu┼čan k├Ât├╝ ├ódetleri etkisiz h├óle getirmi┼čtir.ÔÇŁ (S├╝leyman ULUDA─×, M├╝ridizm, TDV─░A, c. 32, s. 50-52)

─░kinci co─črafya Orta ve Kuzey AfrikaÔÇÖd─▒r. Burada da ehl-i sal├«bin uzant─▒lar─▒ olan Fransa, ─░talya gibi s├Âm├╝rgeci devletlere kar┼č─▒ Sen├╗s├« tar├«kat─▒ m├╝cadele etmi┼čtir. ┼×├ózel├« yoluna ba─članan bu hareket, ayn─▒ zamanda zaman─▒n ihtiya├žlar─▒na g├Âre, e─čitim, te┼čkil├ótlanma ve istikl├ól m├╝cadelelerini deruhte eden siyas├« bir a├ž─▒l─▒m da kazanm─▒┼čt─▒. ─░talyaÔÇÖya k├Âk s├Âkt├╝ren ve LibyaÔÇÖn─▒n istikl├ólinin tohumunu atan me┼čhur ├ľmer Muhtar bu hareketten do─čmu┼čtu.

Kafkaslarda RusyaÔÇÖy─▒, Kuzey ve Orta AfrikaÔÇÖda AvrupaÔÇÖy─▒ durdurmu┼č, en az─▒ndan yava┼člatm─▒┼č iki hareket de tasavvuftan nasipli.

Asl─▒nda tar├«katlerin toplumdaki as─▒l d├Ân├╝┼čt├╝r├╝c├╝l├╝─č├╝, daha ziyade e─čitim yoluyla tabandand─▒r. ├ťlkemizde de d├«ni unutturmaya y├Ânelik gayretleri durduranlar, geriletenler, kapanan medreselerin yerine KurÔÇÖ├ón kursu ve imam-hatipleri a├žanlar, d├«n├« ne┼čriyat─▒ canland─▒ranlar, i┼čgale u─čram─▒┼č vak─▒flar─▒ diriltenler ├Âncelikle tasavvuf heyecan─▒yla atan kalpler olmu┼čtu.

2. B─░L─░M D├ťNYA G├ľR├ť┼×├ť

Bat─▒ kar┼č─▒s─▒nda ya┼čad─▒─č─▒m─▒z, gerileme, geri kalma psikolojisinin alt─▒nda; ilim ve teknik sahada bat─▒n─▒n elde etti─či avantajlar─▒n bulundu─ču bir ger├žektir.

Bug├╝n;

ÔÇťFakat biz de bir zamanlar s─▒f─▒r─▒ bulmu┼čtuk…ÔÇŁ gibi ba┼člayan savunma tarz─▒m─▒z, bir hakikati dile getirmekle beraber, h├ól-i h├óz─▒rdaki vaziyetimize bir a├ž─▒klama getirmez.

A├ž─▒k├žas─▒ m├╝sl├╝manlar; bilim n├óm─▒na eski Yunan, eski M─▒s─▒r ve havalisinden tev├ór├╝s etti─či felsefeyle kar─▒┼č─▒k ilmi; g├╝n├╝m├╝z├╝n pozitif ilimlerinin ye┼čermesine zemin olu┼čturacak derecede temizlemi┼č, i┼člemi┼č, geli┼čtirmi┼č fakat o meyve bize nasip olmam─▒┼čt─▒.

Bu heng├ómda, tasavvufun ├ólem tasavvuru, vahdet-i v├╝cud mefhumlar─▒, ─░sl├óm ├ólimlerinin zihinlerinde ba┼čka bir a├ž─▒l─▒ma vesile oldu. Maddecili─čin (yani madde d─▒┼č─▒nda bir varl─▒─č─▒ ink├ór anlay─▒┼č─▒n─▒n) yayg─▒nla┼čt─▒─č─▒ devirlerde;

ÔÇťEy maddeci! Sen maddeye istin├ód ederek; ┬źRuh, tanr─▒ vb. metafizik yoktur.┬╗ diyorsun fakat, as─▒l senin madde dedi─čin yoktur, Allah vard─▒r!ÔÇŁ anlam─▒na gelen vahdet anlay─▒┼č─▒, felsef├« bir imdat olmu┼čtur. Bu topraklar─▒n i├ži bo┼čalt─▒lm─▒┼č ├žocuklar─▒, Avrupal─▒ materyalist, pozitivist kalemlerin kitaplar─▒n─▒ T├╝rk├žeye terc├╝me edip, dil bilmeyenleri de ifsad ederken, ─░smail Fenn├« ERTU─×RUL, Filibeli Ahmed Hilmi, ├ľmer Ferid K├éM gibi son devrin tasavvuftan hisseli m├╝tefekkirleri; bat─▒ fikir ak─▒mlar─▒na kar┼č─▒, tasavvufla m├╝cadele etmi┼člerdir.

Bug├╝n, Aristo fizi─činin izah edemedi─či k├óinat s─▒rlar─▒, kuantum fizi─či ile ├ž├Âz├╝mlenirken; tanr─▒ par├žac─▒─č─▒, probabilizm tart─▒┼čmalar─▒na, vahdet anlay─▒┼č─▒na ├ó┼čin├ó zihinler ├žok daha kolay adapte olmaktad─▒r.

Aristo mant─▒─č─▒ determinist idi. Yani insan; s─▒rlar─▒ ├ž├Âzd├╝k├že, ├ólemi ├ž├Âzece─čim sand─▒. Her ┼čeyi iki kere iki d├Ârt netli─činde tayin edece─čim diye d├╝┼č├╝nd├╝. Fakat g├Ârd├╝ ki, ince detaylarda ihtimallilik var. Bu ihtimallilik, k├óin├ót─▒ All├óhÔÇÖ─▒n tecell├«lerinin aksetti─či bir g├Âlge varl─▒k olarak tel├ókki eden d├╝┼č├╝nceye ├žok uygundur. Allah yaratm─▒┼č, b─▒rakm─▒┼č de─čildir (deizm); her an yaratmaktad─▒r. (er-Rahm├ón, 29) Sabit fizik kurallar─▒n─▒ kald─▒r─▒p m├╗cize de yarat─▒r. Mek├ón─▒, zaman─▒ tayyeder. Kader defteri OÔÇÖnun yan─▒ndad─▒r, yazm─▒┼č oldu─čunu ister siler, ister b─▒rak─▒r. (er-RaÔÇÖd, 39)

Fakat kuantum fizi─čine ├«m├ón├« bir bak─▒┼č getirilmedi─či takdirde ise, bu fizi─čin temelindeki ihtimallilik, ateist d├╝┼č├╝ncenin kaos mant─▒─č─▒na hizmet etmektedir. Tesad├╝fler, paralel evrenler, s─▒├žramalar, mutantlar, evrimler, bug├╝n bilim kurgu diliyle gen├žli─čin ├ó┼čin├ó oldu─ču kavramlard─▒r. Fakat;

ÔÇťBu (k├óinattaki her ┼čey), Az├«z ve ├élim olan All├óhÔÇÖ─▒n takd├«ridir!ÔÇŁ (bkz. Y├ós├«n, 38; Fussilet, 12) h├╝km├╝ne olan ├«m├ón─▒ -cevaps─▒z zihinlerde- zay─▒flatmaktad─▒r.

Acaba, hakikat-i Muhammediyye, vahdet-kesret, ker├ómet gibi tasavvuf├« kavramlar kar┼č─▒s─▒nda t├╝yleri ├╝rperenler, teorik fizikten bilim kurguya uzanan ├ólem tasavvurumuzdaki bu cidd├« bo┼člu─ču nas─▒l doldurabilecekler?

Tasavvuf ve tesir etti─či insanlar; bat─▒ tahakk├╝m├╝ne kar┼č─▒ siyas├« ve ilm├« direni┼čimize, zannedildi─činden ├žok daha fazla katk─▒da bulunmu┼člard─▒r.