D├ťNYAYA B─░R ┼×EY VERMEDEN ├ľNCE…

YAZAR : Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

Bir de─čeri ba┼čkalar─▒na ula┼čt─▒rman─▒n ├Âncelikli ┼čart─▒, ona sahip olmakt─▒r. Bug├╝n genel olarak bakt─▒─č─▒m─▒zda, d├╝nya m├╝sl├╝manlar─▒n─▒n g─▒pta edilecek nesi var ki onu ba┼čkalar─▒na ula┼čt─▒rmalar─▒ beklensin?

Kendisi muhtâc-ı himmet bir dede,
Kande kald─▒ gayr─▒ye himmet ede!

Bug├╝n ceh├óletin, taassubun, taklit├žili─čin, mezhep├žili─čin, despotizmin, vah┼četin, yolsuzlu─čun, u─čursuzlu─čun, bozgunculu─čun en fazla kol gezdi─či yerler -ne yaz─▒k ki- ─░sl├óm ├╝lkeleridir. M├╝sl├╝manlar─▒n bu h├ólini g├Âren hangi gayr-─▒ m├╝slim, m├╝sl├╝man olmak ister? M├╝sl├╝man olanlar; mutlaka m├╝sl├╝manlar─▒n durumuna v├ók─▒f olmadan, ─░sl├ómÔÇÖ─▒ ve onun de─čerlerini tan─▒m─▒┼č olan bahtiyarlard─▒r. ├ç├╝nk├╝ bug├╝n m├╝sl├╝manlar─▒n k─ühir ekseriyeti, dinlerini do─čru bir ┼čekilde temsil etmemektedirler. ─░sl├ómÔÇÖ─▒ ba┼čka insanlara g├Ât├╝rebilmenin yolu, ├Âncelikle onu iyi temsil etmekle m├╝mk├╝nd├╝r.

─░sl├óm; yaln─▒zca namaz, oru├ž, hac gibi pratikleri yapmaktan ibaret de─čildir. Bunlar─▒ ┼čekl├« olarak ├Â─črenip yapabiliriz. Bunlar─▒n ┼čer├«atte g├Âsterilen z├óhir├« ┼čekilleri de elbette ├Ânemlidir, ancak bunlar─▒ yapmak yetmez. Biz onlar─▒ yaparken onlar da bize bir ┼čeyler yapmal─▒, yani bizde m├╝sbet y├Ânde de─či┼čiklikler olu┼čturmal─▒d─▒r. Zira bunlar zaten bunun i├žin, yani bizim iyi insan olmam─▒z i├žin emredilmi┼čtir. Yoksa -h├ó┼č├ó- All├óhÔÇÖ─▒n bunlara ihtiyac─▒ yoktur.

─░b├ódetleri yaln─▒zca ┼čekl├« olarak yapmak yetmedi─či i├žindir ki; baz─▒ ├ólimler, d├«n├« emirlerin mahz├ó f─▒kh├« bir anlay─▒┼čla ele al─▒n─▒p ┼čekilcili─če kurban edilmesine ├žok erken d├Ânemlerden itibaren itiraz etmi┼člerdir. Bunlar─▒n en me┼čhurlar─▒ndan biri ─░hy├óu ul├╗miÔÇÖd-d├«n m├╝ellifi ─░mam Gaz├ól├«ÔÇÖdir (├Â. 505). ─░mam Gaz├ól├«; ilimleri tasnif ederken, f─▒k─▒h ilmini d├╝nyev├« ilimler i├žerisinde m├╝tal├óa eder. Zira f─▒k─▒h, bir ib├ódetin veya muamelenin d├«n├« kurallara z├óhirdeki uygunlu─čunu tayin eder. Yoksa o ib├ódetin Allah indinde kabul edilip edilmedi─čini bilemez. O, yaln─▒zca All├óhÔÇÖ─▒n bilece─či bir husustur.

Demek ki, yapmakta oldu─čumuz ib├ódetlerin as─▒l gayesi; Allah ve Ras├╗l├╝ -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin istedi─či gibi makbul bir kul, yani iyi ve ahl├ókl─▒ bir insan olmakt─▒r.

Din ahl├ókl─▒ olmay─▒ gerektirir. Ancak dindar olmak, yani ib├ódetleri ┼čeklen yapmak, zorunlu olarak insan─▒ ahl├ókl─▒ k─▒lmaz. Ba┼čka bir ifadeyle; ib├ódet ediyor olmak ahl├ókl─▒ olmay─▒ gerektirir, ama her ib├ódet edenin ahl├ókl─▒ oldu─ču s├Âylenemez. Ki┼či, namaz─▒n─▒ k─▒l─▒p orucunu tuttu─ču ve hacca gitti─či h├ólde ahl├óktan yoksun olabilir.

M├╝sl├╝manlar olarak ├žocuklar─▒m─▒za din e─čitimi vermeyi -gayet tabi├« olarak- ├Ânemsiyoruz. Ancak ahl├ók─▒ ├žo─ču zaman geri pl├óna at─▒yoruz. Pe┼č pe┼če gelen bu iki c├╝mlede ten├ókuz g├Âr├╝p itiraz etti─činizi, isyan edercesine bir ├╝sl├╗pla ┼ču c├╝mleleri s─▒ralad─▒─č─▒n─▒z─▒ duyar gibiyim ┼ču an:

Din ve ahl├ók ayr─▒ de─čildir. D├«nimiz zaten g├╝zel ahl├ók─▒ emreder. Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- mek├órim-i ahl├ók─▒ tamamlamak i├žin g├Ânderilmi┼čtir. Biz de ├žocuklar─▒m─▒za din e─čitimi verirken; onlar─▒n All├óhÔÇÖ─▒n─▒, peygamberini, kitab─▒n─▒ tan─▒makla vatan─▒n─▒, milletini seven, ana-babas─▒na mut├«, ba┼čkalar─▒n─▒n haklar─▒na sayg─▒l─▒, insanlara meden├«ce davranan, yard─▒msever ruhlu vb. kimseler olmas─▒n─▒ hedefliyoruz. Yani onlara din e─čitimi veri┼čimizin sebebi, ahl├ókl─▒ olmalar─▒n─▒ sa─člamakt─▒r.

Evet, aziz okuyucular─▒m; ileri s├╝rd├╝─č├╝n├╝z bu itirazlar─▒n hepsi yerinde g├Âr├╝n├╝yor. Ne var ki, bir ┼čeyin ad─▒ olmay─▒nca ├žo─ču zaman kendisi de olmuyor. D─▒┼č d├╝nyada ad─▒ bilinmeyen veya isimlendirilmeyen bir varl─▒k var m─▒d─▒r? Elbette vard─▒r, ancak hen├╝z o varl─▒k insan taraf─▒ndan bilinmeyip ke┼čfedilmeyi bekliyordur. Ancak insan taraf─▒ndan biliniyorsa mutlaka ona bir ad da verilmi┼čtir. ├ç├╝nk├╝ varl─▒k dedi─čimiz ┼čey; zaten biz insanlar─▒n bildi─či, ismini verdi─či ┼čeylerden ibarettir. Bizim bilip ad─▒n─▒ vermedi─čimiz varl─▒klar, hen├╝z haberdar olmad─▒─č─▒m─▒z me├žhul ┼čeylerdir. O me├žhul ┼čeyler, bir g├╝n mal├╗mumuz oldu─čunda adlar─▒ da olacakt─▒r. Zaten bir ┼čeyin mal├╗m olmas─▒, ad─▒n─▒n olmas─▒ veya ona ad verilmesidir. Bir zihin ne kadar ├žok ┼čey biliyorsa, o zihnin sahibi o nisbette ├žok varl─▒k tan─▒yor demektir. ├ç├╝nk├╝ zihindeki her bilgi i├ž veya d─▒┼č d├╝nyadaki bir varl─▒─ča tekab├╝l eder. ├élimi cahilden farkl─▒ k─▒lan nokta da buras─▒d─▒r. ├élim, zihnindeki bilgilerin (isimler), dolay─▒s─▒yla onlar─▒n tekab├╝l etti─či varl─▒klar─▒n ├žok olu┼ču sebebiyle varl─▒k ├ólemini daha geni┼č perspektiften tan─▒yan kimsedir.

Demek ki isimler bo┼č de─čildir. ├ç├╝nk├╝ onlar─▒n her biri bir varl─▒─č─▒ g├Âsterir. Siz o ismi kald─▒r─▒rsan─▒z onun ifade etti─či varl─▒─č─▒ da kald─▒rm─▒┼č olursunuz. Durum b├Âyle olunca -d├«nin alt─▒nda m├╝ndemi├ž olsa bile- ahl├óka ayr─▒ca vurgu yapmad─▒k├ža ahl├ók─▒n kendisi de geri pl├ónda kal─▒r. Bu durumda din e─čitimi basmakal─▒p bilgilerden ve birtak─▒m ib├ódetlerin ┼čekl├« olarak ├Â─črenilmesinden ibaret zannedilir, neticede -hafizanallah- ahl├óks─▒z dindarlar t├╝rer. Namaz k─▒lar, oru├ž tutar, hacceder, ama rahatl─▒kla yalan s├Âyleyebilir, iftiraya ba┼čvurabilir, hile ve sahtek├órl─▒k yapabilir, riy├ók├ór olabilir, kendi mezhebi ve me┼črebinde olanlar─▒ kay─▒rabilir, hatt├ó b├╝t├╝n m├╝sl├╝manlar─▒n karde┼č oldu─čunu unutup -ma├ózallah- onlar─▒ dal├ólette, kendi me┼črebindekileri ise f─▒rka-i n├óciye olarak g├Âr├╝p ├Âyle davranabilir.

D├╝nyaya bir ┼čey vermeden ├Ânce kendimizin bir ┼čeylere sahip olmam─▒z gerekti─či ortadad─▒r. M├╝sl├╝man kimli─či ile ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒m─▒za g├Âre, ilk sahip olmam─▒z gerekenin ahl├ók oldu─ču ise ├ó┼čik├órd─▒r. Hatt├ó -merhum Seyyid KutubÔÇÖun dedi─či gibi-; ilim, fen, teknik, sil├óhlanma vb. hususlarda d├╝nya ile yar─▒┼čabilecek durumda olmad─▒─č─▒m─▒za g├Âre, bizim bug├╝n d├╝nyaya verebilece─čimiz yeg├óne de─čer, g├╝zel ahl├ók ve ├Ârnek davran─▒┼člar sahas─▒nda olacakt─▒r.

├ľ─čretmen-├Â─črenci, ebeveyn-├žocuk vb. bir ili┼čki s├Âz konusu olmaks─▒z─▒n; birine ├ódab konusunda tavsiyelerde bulunmak, mesel├ó ├ódab kitab─▒ hediye etmek, k├╝lt├╝r├╝m├╝zde ay─▒p kar┼č─▒lan─▒r ve edepsizlik olarak tel├ókki edilir. ├ç├╝nk├╝ bu, muhataba; ┬źSenin ├ódab-erk├ón ├Â─črenmeye ihtiyac─▒n var.┬╗ demek gibidir. Bu yaz─▒m─▒ ahl├ók konusuna ay─▒rm─▒┼č olmam─▒n b├Âyle bir intib├ó verebilece─činin fark─▒nday─▒m. Ancak ger├žekleri g├Ârmezden gelerek bo┼č avuntularla oyalanmak, problemleri -├ž├Âzmek bir tarafa- daha da derinle┼čtirir. M├╝sl├╝manlar─▒n ahl├ók├« zaaflar─▒n─▒n olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yorsan─▒z diyecek s├Âz├╝m yok. Ancak olup bitenler hi├ž de ├Âyle oldu─čunu s├Âylemiyor.

┼×ahsen ben, ├Âzellikle 17 Aral─▒kÔÇÖtan beri;

ÔÇťBen ne kadar ahl├ókl─▒ bir insan─▒m?ÔÇŁ sorusunu kendime defalarca sormu┼čumdur. ├çok mu karamsar─▒m bilmiyorum ama, bana g├Âre bug├╝n siyasetten medyaya, sivil toplum kurulu┼člar─▒ndan cemaatlere kadar her sahada bulunan m├╝sl├╝manlar─▒n, bu soruyu kendilerine sormas─▒ ve cidd├« bir nefis muhasebesi yapmalar─▒ gerekiyor. Size g├Âre de ├Âyle de─čil mi?..