VASIFLI ─░NSAN N─░├ç─░N YET─░┼×M─░YOR?

YAZAR : Ayd─▒n TALAY aydintalay@gmail.com

Toplumun her kesiminde s─▒k s─▒k serzeni┼čle dile getirilen bir husustur bu:

Ni├žin ana de─čerlerine sahip, ├žal─▒┼čkan ve donan─▒ml─▒ insan yeti┼čtiremiyoruz? Bu h├ólimiz ne olacak? Bu kadar nimet ve imk├ón me┼čheri i├žinde verimli ve yetenekli insan ni├žin ├ž─▒karam─▒yoruz? Yoksa birilerinin ve birtak─▒m gizli ellerin amans─▒z ├žal─▒┼čmas─▒ bizi zillete ve meskenete mi d├╝┼č├╝rd├╝?

Eskiler bu gibi k├Ât├╝ gidi┼či kaht-─▒ rical (adam k─▒tl─▒─č─▒) deyimi ile ifade ederlerdi. ├ťmitsiz de─čiliz ama ├žo─ču zaman gidenlerimizin yerini maalesef gelenler dolduram─▒yor. Nitelikli insan─▒n kriterleri hususunda geni┼č ├žapta gayret g├Âstererek yat─▒r─▒m yap─▒lmay─▒nca, ├ževremizi s─▒k─▒nt─▒lar saracakt─▒r.

Bug├╝n maalesef pl├óndan programdan ├žok bahsetmemize ra─čmen, semereli ├žal─▒┼čma i├žin b├╝y├╝k hazine olan zaman─▒n k─▒ymetini bildi─čimiz s├Âylenemez. ├ço─ču evlerde y─▒─č─▒nlarca e┼čyaya yer var ama bir k├╝t├╝phaneye yer yok, sanal ├ólem bizi ku┼čatm─▒┼č durumda.

Hemen itiraf edelim ki bat─▒ sarho┼ču oldu─čumuz TanzimatÔÇÖtan beri; ist├«l├ó, kay─▒p, ├ž├Âz├╝lme ve da─č─▒lman─▒n ard─▒ndan kendi ├Âz k├╝lt├╝r├╝ne ve medeniyetine yabanc─▒la┼čma ba┼člad─▒. Ehl-i sal├«bin, ┼čer g├╝├žlerin g├óh gayr-i m├╝slimlere sahip ├ž─▒kma, g├óh g├╝ya kalk─▒nmam─▒za destek olma bahanesi ileri s├╝rd├╝kleri ├ž├Âz├╝mler heng├ómesinde Avusturya Ba┼čvekili Prens Metternich Osmanl─▒ Sefiri Kont Aponi kanal─▒ ile Sultan II. MahmudÔÇÖa bir tavsiye mektubu g├Ânderir:

ÔÇťH├╝k├╗metinizi, mevcudiyetinizin temeli olan z├ót-─▒ ┼č├óh├óne ve m├╝sl├╝man tebaan─▒n en esasl─▒ ba─č─▒ olan din kanunlar─▒na h├╝rmet ve ri├óyet ├╝zerine kurunuz. Zaman─▒n ihtiya├žlar─▒n─▒ dikkate al─▒n─▒z. Eski idareyi y─▒kmay─▒n─▒z. Beni siyas├« hayallere t├ób├« olmakla m─▒ itham edecekler. Vars─▒n ├Âyle olsun.ÔÇŁ

Avrupa, Greko-Romen medeniyetinin art─▒─č─▒ ve kuru Aristo mant─▒─č─▒n─▒ gen├žlerimize a┼č─▒layarak kurdurdu─ču ─░ttihat-Terakki Cemiyeti ile g├╝ya Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ aya─ča kald─▒racakt─▒. H├╝rriyet-Ad├ólet-M├╝s├óv├ót (E┼čitlik) s├╝sl├╝ l├óflar─▒ ile hi├ž gere─či yokken I. Cihan Sava┼č─▒ÔÇÖna sokup on as─▒rl─▒k devleti v├«r├óneye ├ževirdiler.

H├ólbuki ├ža─čda┼č olmaya; tarihin ve ana de─čerlerin ink├ór─▒ ile var─▒lamayaca─č─▒ gibi ─▒rk├ž─▒l─▒k ve kopyac─▒l─▒kla da ula┼č─▒lamazd─▒. Ama s├Âm├╝r├╝ ├╝zerine kurulu bat─▒ ├ólemi ile kilise ve yerli i┼čbirlik├žiler ─░sl├óm kar┼č─▒t─▒ cephelere ├žanak tuttular. Yarat─▒lm─▒┼č─▒n en ┼čereflisi olan insan; art─▒k ger├žek ihtiya├žlar─▒na g├Âz yumup t├╝ketici h├óline getirilirken, e─čitim de uyum makinesine ├ževrildi. Yalan─▒n ad─▒ ise ince politika oldu. Kurtulu┼č vaatleri tiyatronun bir par├žas─▒ h├óline d├Ân├╝┼čt├╝. Sadece ├ževremiz de─čil b├╝t├╝n k├╝lt├╝rel de─čerlerimiz kirletildi. Merhum Necip Faz─▒l KISAK├ťREKÔÇÖin dedi─či gibi;

Bir hayata ├žatt─▒k ki hayata kurmu┼č pusu.

Bug├╝n gen├žlerimize bir ideal ve hedef vermek ├žok ├žaba ve gayret istiyor. Zira gerek fert ve gerekse toplum olarak uygulad─▒─č─▒m─▒z sistemle ├Âylesine reh├óvet i├žinde bir nesil meydana getirdik ki, her ┼čeyin bir bedeli ve sorumlulu─ču oldu─čunu bile bir├žo─ču m├╝drik de─čil. Son y─▒llarda silkinerek d├╝nya devleti olmaya gidi┼čimiz ┼čer g├╝├žleri her y├Ânden allak bullak etmeye ba┼člad─▒. ─░sl├óm ├╝lkelerinin k├╝├ž├╝k lokmalar h├ólinde par├žalanmas─▒ i├žin k├╝f├╝r ├ólemi birlik olup kan─▒ durduracak (!) zul├╝mler yap─▒yor. Bu ortamda vakit kaybetmeden gen├žlerimizi All├óhÔÇÖa l├óy─▒k bir kul ve hay─▒r yolunda geceli g├╝nd├╝zl├╝ ├žal─▒┼čan h├ólis bir m├╝sl├╝man idealine kavu┼čturmam─▒z gerekiyor.

├ť├ž├╝nc├╝ Osmanl─▒ padi┼čah─▒ I. Murad H├╝d├óvendig├ór I. Kosova Meydan MuharebesiÔÇÖnde Milo┼č taraf─▒ndan han├žerlenmesi ├╝zerine son nefesini verirken ├╝zerine e─čilmi┼č olan o─člu Y─▒ld─▒r─▒m B├óyezid ve kumandanlardan Evrenos BeyÔÇÖe galibiyetin sars─▒l─▒p hedefin kaybolmamas─▒ i├žin nefesi yetti─či nisbette at─▒ndan a┼ča─č─▒ indirilmemesini tembih etmi┼čti. Son nefeste bile devleti geli┼čtirme, b├╝y├╝tme hedefinden sapt─▒rmayan ┼čuurlu ve ideal sahibi bir ruh…1

├Äman ve s├ólih amel olmadan hay─▒rl─▒ yetenek hayaldir. Mesle─činde, i┼činde, sahas─▒nda aranan ve ├Âzlenen insan─▒n meziyetlerine bak─▒n: ├Ämanl─▒, ak─▒ll─▒, bas├«retli, uyan─▒k, ├ólicenap ve yumu┼čak huyludur. ├ľ─črenmeyi ve ├Â─čretmeyi bilir, hedefi d├╝nya k├Âpr├╝s├╝n├╝ sel├ómetle ge├žmek oldu─čundan har├«s ve k─▒skan├ž de─čildir. Tedbirli ve temkinli hareket eder. Tuttu─čunu koparacak azim, gayret ve idealin insan─▒d─▒r. Her h├óli ile ve her t├╝rl├╝ insan i├žin hay─▒r ve bereket kayna─č─▒d─▒r. Bilginin do─črusunu arar ve yapt─▒─č─▒ i┼či en m├╝kemmel bi├žimde yerine getirir.

Aile, ├ževre ve okul; hamur h├ólindeki ├Â─črenciyi beden ve ruh cephesinden sevgi h├ólesi, edep ve birlik i├žinde yo─čuraca─č─▒ i├žin hi├žbir hususu ihmal etmemelidir. L├╝zumlu ve do─čru bilgilerin yan─▒nda insan─▒ her bak─▒mdan kimlikli ve diri tutacak sa─člam e─čitimi de vermedik├že nas─▒l gelece─čimizden emin olabiliriz? Piyasa; d├╝r├╝st, k├╝lt├╝rl├╝, kapasiteli ve kendine g├╝veni olan efendi insan ar─▒yor. Yar─▒m yamalak yeti┼čmi┼č on ki┼či, nitelikli bir ki┼činin bile yerini dolduramaz. Kald─▒ ki ├Â─črenmenin yeri sadece okul da de─čildir. Her yeri ve her vas─▒tay─▒ bir e─čitim mek├ón─▒ h├óline getirme sevincini ta┼č─▒mal─▒y─▒z.

Unutmayal─▒m ki ceddimiz Osmanl─▒ÔÇÖda ders ve sohbetlerle ik─üme edilen g├Ân├╝l meclislerinde, ilmik ilmik sab─▒r, sebat ve kanaatin i┼členmesiyle g├╝z├«de insanlar yeti┼čiyordu. Huzur derslerinde padi┼čah bile bulunup ulem├óy─▒ yokluyordu. Bu bak─▒mdan vas─▒fl─▒ insan─▒n ├Ân├╝n├╝ a├žarsan─▒z; her an kendini yenilemenin, bilgilerini tazelemenin, nefsini ayaklar alt─▒na alman─▒n yol ve y├Ântemlerine ├ó┼čina olacakt─▒r.

─░nsanlar─▒ karde┼č gibi seven ve onlar taraf─▒ndan da sevilen olgun insan, g─▒da gibidir. Onsuz madd├« ve m├ónev├« kalk─▒nma hayaldir. Vas─▒fl─▒ insan─▒n en nefret etti─či hususlar; m├ól├óy├ón├« i┼čler, g├Âsteri┼č budalal─▒─č─▒, gurur ve koltuk m├╝cadelesidir.

Vas─▒fl─▒ insan, ta┼člar i├žinde m├╝cevher gibidir. K├óin├ót─▒n sonsuz nizam ve intizam─▒ndan ilham al─▒r. Te┼čebb├╝sleri faydas─▒z ve gereksiz mecralardan ├žekip ├ževirir. Hizmeti ┼či├ór edinmi┼čtir. S├Âz├╝nde durur, randevular─▒na ge├ž kalmaz. Ba┼čkalar─▒na yard─▒m i├žin can atar. Kendi ailesi ba┼čta olmak ├╝zere herkese kar┼č─▒ g├Ârevlerini bilir. ─░nsanlarla muamelesi hep ├Âl├ž├╝l├╝d├╝r. Kapasiteli insan, geni┼č ├ževresini, nefsi i├žin de─čil; Allah r─▒z├ós─▒ i├žin ve topluma hizmet yolunda sevk eder.

Sadece yurdumuza de─čil, ─░sl├óm d├╝nyas─▒na d├╝┼čen ana g├Ârev; kendi k├╝lt├╝r ve medeniyet temellerini kaybedip yabanc─▒la┼čmadan, ├ža─ča damgas─▒n─▒ vuracak m├╝ÔÇÖmin ve g├╝├žl├╝ nesiller yeti┼čtirmek, asr─▒n ve mek├ón─▒n icap ettirdi─či b├╝t├╝n alanlarda ba┼čar─▒l─▒ i┼č ve ihtisas erleri ├ž─▒karmakt─▒r. B├╝t├╝n mesele, ─░sl├ómÔÇÖdan taviz vermeden ├ža─čda┼č terkiplere ula┼č─▒lmas─▒d─▒r.2

______________

1 R. ┼×. Apuhan, Kendime Engel Olmayaca─č─▒m, s. 36.
2 ─░nanm─▒┼č Ayd─▒n─▒n Problemleri, Maya┼č Yay., s. 44.