FARKLI K─░┼×─░L─░K T─░PLER─░YLE GE├ç─░NME YOLLARI -2-

YAZAR : Aynur TUTKUN aytutkun@gmail.com

Bu yaz─▒m─▒zda da ge├žen ayki yaz─▒n─▒n devam─▒ olarak toplumda en ├žok g├Âr├╝len ve en ├žok s─▒k─▒nt─▒ ya┼čatan ki┼čilik tiplerini ve bunlar kar┼č─▒s─▒nda tak─▒nmam─▒z gereken tav─▒rlar─▒ ├Âzet olarak ele almaya devam ediyoruz.

BA─×IMLILAR

Kendi ihtiya├žlar─▒n─▒ ikinci pl├óna atan, boyun e─čici, itaatk├ór, kendilerine g├╝venleri olmayan, s├╝rekli ba┼čkalar─▒n─▒n deste─čine muhta├ž, k─▒sa bir s├╝reden fazla yaln─▒z kald─▒klar─▒ zaman rahats─▒z olup gerilenler, ba─č─▒ml─▒ ki┼čilik bozuklu─ču g├Âsterenlerdir.

Ba─čl─▒l─▒k ihtiyac─▒yla ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒ birbirinden ay─▒rmak ├žok zor olsa da konumuz, bizim toplumumuzda ├žok g├Âr├╝len ba─č─▒ml─▒ ki┼čilik tipleridir. ÔÇťSensiz ya┼čayamam!ÔÇŁ, ÔÇťSormadan yapamam!ÔÇŁ, ÔÇťYine de bir soray─▒m…ÔÇŁ, ÔÇťYapt─▒m ama sence de olmu┼č mu?ÔÇŁ gibi yakla┼č─▒mlar─▒ olan ba─č─▒ml─▒lar, ba─č─▒ml─▒ olduklar─▒ ki┼čiler i├žin hayat─▒ zorla┼čt─▒r─▒rlar.

Ba─č─▒ml─▒lar─▒n davran─▒┼člar─▒nda de─či┼čiklik yaparak bize yap─▒┼č─▒k olmalar─▒ndan kurtulmak ve b├Âylece onlarla ge├žinebilmek, di─čer ki┼čilik tiplerine nisbetle biraz daha kolayd─▒r. ├ç├╝nk├╝ ba─č─▒ml─▒lar genelde bu zaaflar─▒n─▒n fark─▒ndad─▒r ve bundan rahats─▒zl─▒k da duymaktad─▒rlar.

Onlar─▒n; ÔÇťSence de olmu┼č mu?ÔÇŁ gibi g├╝vensizlik g├Âstergesi sorular─▒n─▒; ÔÇťSence?ÔÇŁ gibi yakla┼č─▒mlarla kazan─▒ma d├Ân├╝┼čt├╝rebiliriz. ÔÇťSence ba┼čka hangi alternatifler olabilir?ÔÇŁ, ÔÇťG├╝zel g├Âr├╝n├╝yor, daha ba┼čka?ÔÇŁ, ÔÇťOnun ne gibi dezavantaj─▒ olabilir?ÔÇŁ gibi sorularla onun kendine g├╝venini ve bize olan ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒n─▒ zamanla azaltabiliriz.

ÔÇťSenden iyi olmas─▒n, ├žok iyi bir insan…ÔÇŁ gibi ifadeler ba─č─▒ml─▒lara;

ÔÇťBizim hayat─▒m─▒zda senin kadar de─čerli ba┼čka insanlar da var; senin de b├Âyle olabilir.ÔÇŁ mesaj─▒n─▒ verir.

Bize kar┼č─▒ ba─č─▒ml─▒ olanlar─▒n bize s├╝rekli iyilik yaparak bizim ona minnet duymam─▒z─▒ sa─člamas─▒na f─▒rsat vermemek gerekir. ÔÇťSen olmasayd─▒n ne yapard─▒m, iyi ki vars─▒n!..ÔÇŁ gibi ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒ peki┼čtirici c├╝mleleri ona kar┼č─▒ kullanmak do─čru de─čildir. Hem onlar─▒n hem de bizim hayat─▒m─▒zda ba┼čka insanlar─▒n da oldu─čunu ifade etmek ├žok do─čru olur. ÔÇťBu sefer seni yordum ama bir dahakine falancadan yard─▒m isterim ya da kendim hallederim.ÔÇŁ, ÔÇťHayat─▒mda senin gibi insanlar oldu─ču i├žin mutluyum.ÔÇŁ demek daha mant─▒kl─▒ g├Âr├╝nmektedir.

Bir i┼či yapabilecekken o ki┼čiyle yola devam etmeyi tercih etmek demek olan ba─čl─▒l─▒k; evlilik, aile ve arkada┼čl─▒k ili┼čkilerinde gerekli olan ┼čeydir, bunu da ba─č─▒ml─▒l─▒kla kar─▒┼čt─▒rmamak gerekir.

MUTSUZLAR

Karamsar; hayattan az da olsa zevk almay─▒ bilemeyen, i┼čine ba─čl─▒, kendine g├╝vensiz, kronik olarak mutsuz, yaln─▒z ve cidd├«, kasvetli, karamsar, sessiz, k├Ât├╝ bir duru┼č, depresif bir y├╝z ifadesi ve bo─čuk ses tonuyla da karakterize olan depresif ki┼čilik bozuklu─ču g├Âsterenler yine konumuzun d─▒┼č─▒ndad─▒r.

Mutsuzlar diye nitelendirdi─čimiz; ÔÇťDerdimi ben s├Âylemeden sen anla!..ÔÇŁ der gibi bize bakan, d├╝nyay─▒ s├╝rekli olumsuz alg─▒layan, her olay─▒n sevimsiz ve k├Ât├╝ taraf─▒n─▒ g├Âren, gelecekle ilgili hep ├╝mitsizlik ya┼čayan, as─▒k suratl─▒ bu ki┼čilik tipleri; bizi de kendi kederlerinin i├žine ├žekivererek i├žimizi karart─▒rlar.

Yapaca─č─▒m─▒z ilk ┼čey onlar─▒n kederlerine d├óhil olmamakt─▒r. Onlar─▒n mutsuzluk gerek├želerine de hi├ž ├Ânem vermemek, onlara kendilerinin anla┼č─▒lmad─▒─č─▒ hissini verecektir. Bunun yerine hem onlar─▒ anlad─▒─č─▒m─▒z─▒ hissettirmeli hem de hayatta olumlu ┼čeylerin de oldu─čunu onlara g├Âstermeye ├žal─▒┼čmal─▒y─▒z. Yeri geldi─činde ve hak etti─činde; ÔÇťSenden ├Â─črenece─čim ┼čeyler var.ÔÇŁ, ÔÇťSenin gibi bir dostum oldu─ču i├žin mutluyum.ÔÇŁ gibi ifadelerle kendisine duydu─ču ├Âzsayg─▒y─▒ y├╝kseltebiliriz. Hayatlar─▒n─▒, dert orta─č─▒ olarak g├Ârd├╝kleri ba┼čkalar─▒na adamalar─▒n─▒n do─čru olmad─▒─č─▒n─▒, sevmek ile ┼č├╝kran duyman─▒n ayn─▒ ┼čeyler olmad─▒─č─▒n─▒ onlara bir ┼čekilde anlatmak gerekir. Kendisindeki eksiklikleri ├Âne s├╝rd├╝─č├╝nde; biz de kendimizdeki eksikliklerden bahsedersek, m├╝kemmel insan─▒n m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒n─▒ ona ispatlam─▒┼č oluruz.

De─čersiz oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ i├žin derdini s├Âylemekten ├žekinen mutsuz yak─▒n─▒m─▒za; ÔÇťDerdini s├Âylemeyen derman bulamaz.ÔÇŁ demek k─▒r─▒c─▒ olabilir. Bunun yerine; ÔÇťBen senin kadar hassas de─čilim, bana derdini ve benden beklentilerini a├ž─▒k├ža s├Âyleyebilirsin.ÔÇŁ demek daha do─čru olur.

Mutsuz ki┼čilikler biraz fazla geli┼čmi┼č bir vicdana sahiptirler kendilerini affedemezler. B├Âyle d├Ânemlerde onun kendi kendine birtak─▒m kararlar al─▒p uygulamas─▒na engel olmak gerekir. Bu durumun ge├žici oldu─čuna onu inand─▒ram─▒yorsak ve durumu daha da k├Ât├╝le┼čerek intihar─▒ d├╝┼č├╝nmeye ba┼člam─▒┼čsa bizim yapabilece─čimiz tek ┼čey, onu bir profesyonele g├Ât├╝rmek olacakt─▒r.

M├ťKEMMEL─░YET├ç─░LER

Kurallarla, d├╝zenlilikle, temizlikle, ayr─▒nt─▒lar ve m├╝kemmeli ba┼čarmakla ilgili a┼č─▒r─▒ u─čra┼člar─▒ olan; mizah, esneklik ve toleranstan yoksun, uzun s├╝re ├žal─▒┼čma kapasiteleri olan, hata yapmaktan korktu─ču i├žin karar vermekte zorlanan fakat otorite kar┼č─▒s─▒nda emre ├óm├óde olanlar obsesif kompulsif ki┼čilik bozuklu─ču olanlard─▒r.

Biz burada bu bozukluktan de─čil; m├╝kemmeliyet├ži, tak─▒nt─▒l─▒, cimri ki┼čilik tipinden bahsedece─čiz.

ÔÇťM├╝kemmeli istemenin neresi yanl─▒┼č?ÔÇŁ, ÔÇťBir i┼čin iyi olmas─▒n─▒ istiyorsan onu kendin yapmal─▒s─▒n?ÔÇŁ, ÔÇťKurallara uymadan asla!ÔÇŁ, ÔÇťTak─▒nt─▒l─▒ de─čil tedbirliyim, temizim.ÔÇŁ, ÔÇťHer ┼čey kontrol├╝m alt─▒nda!ÔÇŁ, ÔÇťCimri de─čil tutumluyum.ÔÇŁ, ÔÇťG├╝n gelir ├╝├ž kuru┼ča ihtiya├ž olur…ÔÇŁ gibi c├╝mleler; tak─▒nt─▒l─▒, m├╝kemmeliyet├ži, cimri ki┼čilik tiplerinin a─čz─▒ndan duydu─čumuz c├╝mlelerdir.

M├╝kemmeliyet├ži ki┼čilere ├Âzellikle ├Ânlerindeki i┼či yeti┼čtirememeye ba┼člad─▒klar─▒ bir zamanda, i┼čin ba┼č─▒nda de─čil;

ÔÇťSenin d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n gibi olsa elbette ├žok harika olurdu fakat bu kadar─▒ da yeterli, bu kadar─▒yla i┼č amac─▒na ula┼čm─▒┼č olmaz m─▒?ÔÇŁ demek i┼če yarayabilir. Onlar─▒ ele┼čtirmeye kalk─▒┼čmak zihinlerindeki tabular─▒ y─▒kmayacakt─▒r.

ÔÇťBaz─▒ ayr─▒nt─▒lara dikkat etmemiz gerekiyor ama elimizden geleni yapar─▒z.ÔÇŁ diyerek ondan ├Ânce ayr─▒nt─▒lara dikkat ├žekmek, onu rahatlatacakt─▒r. Israrc─▒ bir tutumdan ziyade sadece fikrimizi s├Âyl├╝yormu┼č gibi bir tav─▒rla; ÔÇťHer i┼či kendimiz yapmaya ├žal─▒┼č─▒rsak g├╝n gelir ├žatlar─▒z.ÔÇŁ, ÔÇťGerek ba┼čkalar─▒n─▒n koydu─ču gerekse kendi koydu─čumuz kurallara uymak g├╝zeldir ama kurallar─▒n bir gayesinin olmas─▒ ve hayat─▒ kolayla┼čt─▒r─▒yor olmas─▒ gerekmez mi?ÔÇŁ ┼čeklinde yakla┼čmak uzun s├╝re beraber oldu─čumuz m├╝kemmeliyet├žiler ├╝zerinde etki yapacakt─▒r.

S─▒radan insanlar─▒n m├╝kemmeliyet├žilerden, tak─▒nt─▒l─▒lardan ├Â─črenece─či ┼čeyler de olabilir; l├ókin maksad─▒n─▒ a┼čan titizlik, tertip, d├╝zen, temizlik kar┼č─▒s─▒nda;

ÔÇťBenim senin kadar vaktim yok, herkes senin gibi olamaz…ÔÇŁ demek, ona; ┬źHerkes kendi yoluna!┬╗ mesaj─▒n─▒ verecektir ki kendi a┼č─▒r─▒l─▒klar─▒ ├╝zerine d├╝┼č├╝nmesine f─▒rsat verebilir.

├ľzellikle her ┼čeyin kendi ├žizdikleri pl├ón d├óhilinde olmas─▒n─▒ isteyen yak─▒nlar─▒m─▒zla onlar─▒ k─▒rmadan ge├žinmek i├žin sakin ve tedric├« bir ┼čekilde istediklerimizi yapmak daha do─čru olur. ÔÇťSenin pl├ónlad─▒─č─▒n gibi saat be┼čte orada olamayaca─č─▒m─▒/bu i┼či bitiremeyece─čimi haber etmek i├žin arad─▒m.ÔÇŁ diye bir telefon, ortal─▒─č─▒n gerilmesini engelleyebilecektir.

ÔÇť├ť├ž kuru┼čun l├óf─▒ m─▒ olur!ÔÇŁ gibi savunmalarla bizi s├Âm├╝rmeye ├žal─▒┼čan bir cimriye ise;

ÔÇťDamlaya damlaya g├Âl olur.ÔÇŁ ┼čeklinde kar┼č─▒l─▒k vermek en mant─▒kl─▒s─▒d─▒r.

Fakat gerekti─činde harcamay─▒ bilemeyen yak─▒n─▒m─▒za kendimiz ya da etraf─▒m─▒zdakilerin mutlulu─ču i├žin harcama yapman─▒n da g├╝zel oldu─čunu zamanla benimsetebiliriz. Ba┼čkalar─▒n─▒n veya kendisinin mutlulu─ču i├žin yapt─▒─č─▒ k├╝├ž├╝k k├╝├ž├╝k harcamalar─▒ biraz abart─▒l─▒ bir ┼čekilde takdir etmek, onu yava┼č yava┼č harcamaya al─▒┼čt─▒racakt─▒r.

PAS─░F AGRES─░FLER

Bir de imk├ón─▒ ve g├╝c├╝yle al├ókal─▒ yapabilecek olmalar─▒na, onlar─▒ engelleyen herhangi somut bir sebep olmamas─▒na ra─čmen g├Ârevlerini geciktiren, ihmal eden, sorumluluklar─▒n─▒ yerine getirememelerinin sebebini daima kendilerinin d─▒┼č─▒nda g├Âren, kendilerine has gizli bir inat├ž─▒l─▒─č─▒ olan pasif agresif ki┼čilik tipleri vard─▒r.

ÔÇťBenim su├žum yok!ÔÇŁ, ÔÇťGerekirse y├╝z├╝ne de s├Âylerim!ÔÇŁ diyen ama hi├ž gerekmeyen, ÔÇťBu problemleri ben mi ├ž├Âzece─čim, birileri ├ž├Âzs├╝n!ÔÇŁ, ÔÇťBen istersem yapabilirim!ÔÇŁ diyerek kar┼č─▒s─▒ndakini ├Âfkelendirip kendinden so─čutan, ileri s├╝rd├╝kleri bahanelere inan─▒lmad─▒─č─▒nda da k├╝sen bu tipler, i├žlerindeki ├Âfkeyi d─▒┼ča yans─▒tamad─▒klar─▒ndan b├Âyle davran─▒rlar.

Pasif agresiflerle ileti┼čimde dikkat etmemiz gereken ilk nokta, ├Âfkelenmemektir.

├ç├╝nk├╝ kendilerinin hi├ž kabahati yokmu┼č gibi bir de ├Âfkelendirdikleri ki┼čiyi ele┼čtirirler.

ÔÇťMazeretlerini anl─▒yorum ama sorumluluklar─▒n─▒ yerine getirmedi─činde bunun sonucundan etkilenecek olan sen olacaks─▒n.ÔÇŁ diyerek cezadan ziyade sebep-sonu├ž ili┼čkisine vurgu yapmak gerekir.

ÔÇťBen istersem yapar─▒m.ÔÇŁ demeleri inatlar─▒yla birlikte bir ger├že─če de vurgu yapar; ├Ânemli olan onun bir i┼či yapmay─▒ istemesidir. Bunun i├žin de buyurgan olmaktan ziyade, onunla yapt─▒─č─▒m─▒z isti┼č├órenin sonucunda; sonucu, onun tercihi durumuna getirebilmek gerekir.

Grup ├žal─▒┼čmalar─▒nda bir s├╝r├╝n├╝n i├žinde y├Ânetiliyor gibi hissetmelerine ra─čmen, pasif agresifler grup y├Ânetimi i├žin uygundurlar. ├ç├╝nk├╝ kimin kaytar─▒p kaytarmad─▒─č─▒n─▒ anlayabilirler! ├ľfkelenmek, ba─č─▒r─▒p ├ža─č─▒rmak, ceza vermek, nasihat etmek, ak─▒l vermek bu ki┼čilerde i┼če yaramaz. Fakat isti┼č├óre etmek onlarda i┼če yarayabilir.

ÔÇť┼×u konuda baz─▒ problemlerimizin oldu─čunun fark─▒nday─▒m, birlikte bu konuda ├ž├Âz├╝m ├╝retelim mi?ÔÇŁ,

ÔÇťBu konuda seni rahats─▒z eden ┼čey nedir?ÔÇŁ,

ÔÇťSenin ├╝retti─čin makro d├╝zeydeki ├ž├Âz├╝mler ger├žekle┼čene kadar ┼čimdilik yapabileceklerine de bakal─▒m m─▒?ÔÇŁ gibi ba┼člang─▒├žlar en son;

ÔÇťK├╝serek veya surat asarak sorumlulu─čundan kurtulaca─č─▒n─▒ san─▒yorsan yan─▒l─▒yorsun; bu i┼či bitirmezsen sonucuna katlan─▒rs─▒n!ÔÇŁ gibi bir c├╝mleyle bitebilir. Zar zor da olsa bir g├Ârevi tamamlad─▒klar─▒nda onlara te┼čekk├╝r ve takdir bildirmekte biraz c├Âmert davranmak da i┼če yarayacakt─▒r. ÔÇťBundan sonra senin sayende i┼člerimiz daha kolay olacak.ÔÇŁ gibi bir c├╝mle daha sonraki i┼člerden muaf olaca─č─▒ d├╝┼č├╝ncesine de onlar─▒ itmeyecektir.

Burada bahsettiklerimiz, sadece toplumda en ├žok g├Âr├╝len ki┼čilik tiplerinden baz─▒lar─▒d─▒r.

Elbette t├╝m insanlar─▒ sadece be┼č-on ki┼čilik tipi i├žine s─▒─čd─▒ramay─▒z. Her ki┼činin nevÔÇÖi ┼čahs─▒na m├╝nhas─▒r bir ki┼čili─či vard─▒r.

Hastal─▒k seviyesinde olmayan hemen hemen her ki┼čilik tipiyle ge├žinebilmenin en temel ┼čart─▒ ise iyi birer ileti┼čimci olmak, empati kurmay─▒ ├Â─črenmek, ├Âfkemize h├ókim olmak, yeterli ├Âzg├╝vene sahip olmak ve her insan─▒n ilgiye ihtiyac─▒ oldu─ču ger├že─čini unutmamakt─▒r.

__________

Not: Bu yaz─▒ Prof. Erol G├ľKAÔÇÖn─▒n; ┬źGe├žimsizler┬╗ kitab─▒ndan faydalan─▒larak yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Daha geni┼č bilgi isteyenlerin bu kitab─▒ okumas─▒ tavsiye olunur.