EHL-İ KEMAL MÂİL OLUR İSTİKAMETE

YAZAR : ─░lyas KAYAOKAY okaykaya_1991@mynet.com

Do─črudur y├órin yolu, do─čru kay─▒rmaz y├órdan
Kim ki do─čru yol var─▒r ├ón─▒n yeri d├ór olmas─▒n
(Seyyid Nesîmî)

EHL-İ KEMAL MÂİL OLUR İSTİKAMETE

Nam─▒k Kemal, d├«van ┼čiirini olumsuz y├Ânde tenkid edenlerin p├«ri konumundad─▒r. Bu m├╝tefekkirimizin kl├ósik ┼čiire zehrini ak─▒tmas─▒na g├Âsterdi─či gerek├želerden biri de ona g├Âre; ÔÇťbu ┼čiirlerin ahl├ók├« de─čerlerden mahrum olmas─▒ ve ┼čiirin milletimize bir fayda sa─člamad─▒─č─▒ gibi, var olan ahl├ók├« de─čerlerimizi de bozmas─▒d─▒r.ÔÇŁ

┼×uras─▒ bir ger├žektir ki d├«van ┼čiiri sadece be┼čer├« a┼čktan ibaret de─čildir. Pendn├ómeler, nasihatn├ómeler ve ├Â─č├╝t verici pek ├žok eserin m├╝ellifleri, ukb├óda Nam─▒k KemalÔÇÖe elbette sel├óm verip birka├ž kel├óm edecektir. Nam─▒k Kemal b├Âyle bir tespite nas─▒l ula┼čt─▒ kestirmek zor, l├ókin ├žok fazla d├«van okumad─▒─č─▒ kesin. Ya da ┼čiirimizi b├Âyle d─▒┼člamas─▒ C├óm├«ÔÇÖnin ┼ču beytinde ge├žen m─▒sra ile al├ókal─▒d─▒r:

Meseldir do─čru s├Âyleyen s├╝r├╝l├╝r ┼čehrden derler,
Beni gayb etme s├Âylersem kap─▒nda g├óh g├óh e─čri…

H├ólbuki ┼čairlerimizin d├«vanlar─▒nda ├Â─č├╝t verici pek ├žok beyte rastlar─▒z.

┼×airlerin bu hususta ele ald─▒klar─▒ bir konu da ┬źistikamet┬╗, ┬źm├╝stak├«m┬╗, ┬źsad├ókat┬╗ gibi kavramlard─▒r. Bu kavramlar─▒n ortak paydas─▒ ┬źdo─čruluk┬╗tur. Do─čruluk hususunda y├╝ce Allah, KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde;

ÔÇťEmredildi─čin gibi dosdo─čru ol.ÔÇŁ (H├╗d, 11/112) buyurmu┼čtur. D├«van ┼čiirinin en ├Ânemli kayna─č─▒ KurÔÇÖ├ón oldu─čuna g├Âre; ┼čairlerimiz elbette do─čru insan olman─▒n faz├«letlerini, do─črulu─čun gerektirdi─či ┼čartlar─▒ m─▒sralar─▒nda konu(k) edeceklerdir.

Fuz├╗l├« hazretlerinden ba┼člayacak olursak, kendisinin do─čru olmak hususunda ┼č├Âyle bir beytini yakalad─▒k:

Do─črular ile gez ki seni ser-b├╝lend ede,
E─čriler ile eyleme elbette imtiz├óc!..

ÔÇťDo─čru insanlar ile gez ki onlar senin de─čerini y├╝kseltsinler. E─čri olan insanlar ile kesinlikle uyu┼čmamal─▒s─▒n.ÔÇŁ

┼×air; burada do─čru olman─▒n tek ba┼č─▒na yeterli olmad─▒─č─▒n─▒, insan─▒n ├ževresinin de do─čru insanlardan m├╝te┼čekkil olmas─▒ gerekti─či konusunda nasihat eder.

Y├╗nus da 13. as─▒rdan seslenerek do─čru insanlar─▒n, do─čru insanlarla beraber hareket etmesi konusunda tavsiyede bulunur:

E─čriler e─čri ile do─črular do─čru ile,
Yalan yalan─▒ sever gammazlar gamm├óz ile…

├ç├╝nk├╝ Mehmed ┼×erifÔÇÖe g├Âre do─čru insanlar g├╝venilirdir. Onlar─▒n s├Âzleri de yapt─▒klar─▒ da birdir:

Râst fıtratta olur güftâr ile girdâr bir

Diyarbak─▒rÔÇÖ─▒n yeti┼čtirdi─či Said Pa┼ča, hikmet dolu ┼čiirinde bu d├╝nyan─▒n bir etme-bulma d├╝nyas─▒ oldu─čunu, ne ekilirse onun bi├žilece─čini anlatmaya ├žal─▒┼č─▒r:

Her fenâlık kendi hâlinden olur peydâ sana,
Do─čruluktan d├Ânme kim do─čru ola d├╝ny├ó sana…

ÔÇťHer k├Ât├╝l├╝─č├╝n kayna─č─▒ kendi yapt─▒klar─▒n─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒ olarak kar┼č─▒na ├ž─▒kar. Do─čruluktan ┼ča┼čma ki d├╝nya da sana do─čru olsun.ÔÇŁ

Kendisine haks─▒z yere ┬źG├╝nahk├ór┬╗ mahl├ós─▒n─▒ rev├ó g├Âren 15. asr─▒n ├žocu─ču say─▒lan G├╝nahk├ór da ihl├ós─▒n yan─▒nda do─črulu─čun da olmas─▒ gerekti─čini, insanlar─▒n ikiy├╝zl├╝l├╝k ve yalan ile bir yerlere asla varamayaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝r:

Riy├ó v├╝ kizb ile i┼č ba┼ča varmaz,
─░├žinde olmay─▒nca s─▒dk u ihl├ós…

Do─čru s├Âz bazen bir k─▒l─▒├ž darbesi gibi insan─▒ yaralayabilir. Zira do─čru olmak, do─čruluktan p├óyesine d├╝┼čeni alamam─▒┼č, ismi c├╝ssesinden b├╝y├╝k insanlar─▒n menfaatlerini zedeleyebilir. Do─čru bildi─či yolda, do─čru bir ┼čekilde ilerlemi┼č olan Hak ├ó┼č─▒─č─▒ Seyyid Nes├«m├«; do─čru s├Âz├╝n, hased eden k├Ât├╝ me┼črepli, omurgas─▒z insanlar─▒n ┼čahdamar─▒n─▒ kopar─▒p att─▒─č─▒n─▒ anlat─▒r. Nes├«m├«ÔÇÖnin, do─čruyu anlatan bu s├Âzleri, ehl-i ink├ór i├žin Hazret-i AliÔÇÖnin; ┬źomurgal─▒┬╗ m├ón├ós─▒na gelen Z├╝lfikar k─▒l─▒c─▒ vazifesindedir:

Do─čru s├Âz do─črar has├╗dun ba─čr─▒n─▒ ┼čol m├óniden:
M├╝nkire oldu Nes├«m├«ÔÇÖnin kel├óm─▒ Z├╝ÔÇÖl-fik─ür

┼×eref Han─▒m da ┬źdo─čru yolda olmak┬╗ mevzuunda birka├ž kel├óm eder. Bize ├Â─č├╝t olarak ├╝├ž ┼čey sunar:

Âdâb, rızâ ve sabır:

Müstakîm ol etme âdâb-ı mahabbette kusûr,
Her bel├óya ver r─▒z├ó, a─čy├ór ile kavg─ü nedir!

ÔÇťDo─čru yolda ilerle, muhabbet ├ód├ób─▒nda sak─▒n kusur etme. Her bel├óya r─▒z├ó ve sab─▒r g├Âster. Yabanc─▒lar ile bunca kavga nedir!ÔÇŁ

├ç├╝nk├╝ y├óri sevmenin ├ód├ób─▒, a─čyardan gelen bel├ólardan ho┼čnut olup, ├žeki┼čmeden her minheti kabul etmektir.

F├ótiha S├╗resiÔÇÖnin 6. ├óyetinde;

ÔÇť─░hdinaÔÇÖs-s─▒r├ótaÔÇÖl-m├╝stak├«mÔÇŁ ifadesi vard─▒r. ÔÇťBizi do─čru yola iletÔÇŁ m├ón├ós─▒ndad─▒r. D├╝nya yolunda s─▒r├ót-─▒ m├╝stak├«m ├╝zere dosdo─čru gidenler, cennet yolunda da cehennem ├╝zerine kurulmu┼č deh┼četli bir k├Âpr├╝ olan S─▒ratÔÇÖtan ge├žerler. D├╝nyada do─čru ve d├╝r├╝st ya┼čamayanlar ise, orada d├Âk├╝l├╝rler. Garik├«ÔÇÖnin nazmen s├Âyledi─či gibi:

S─▒r├ót─▒ cennet ehli hep ge├žerler
Kal─▒rlar hem be-zulmet ehl-i d├╗zah

Bu k├Âpr├╝n├╝n en ├Ânemli ├Âzelli─čini Kad─▒ BurhaneddinÔÇÖin ┼ču beytinde g├Ârebilmekteyiz:

Yol beline k─▒ldan inced├╝r ├╝ k─▒l─▒├ždan yiti,
Ol s─▒r├ót-─▒ m├╝stak├«mi ge├žemed├╝m d├╝n gece…

─░nsanl─▒k tarihi boyunca; muhtelif zamanlarda, ├ódemo─čullar─▒n─▒n sap─▒kl─▒k i├žine d├╝┼čt├╝kleri g├Âr├╝lm├╝┼č ve g├Âr├╝lmeye de devam etmektedir. Allah; kullar─▒n─▒n bu h├óllerine mukabil, onlar─▒ do─črulu─ča ula┼čt─▒rmak ve rahmetinin bir ni┼č├ónesi olmak ├╝zere peygamberlerini g├Ândermi┼čtir. N├ók├ómÔÇÖ─▒n da belirtti─či ├╝zere Peygamberimiz olmasayd─▒, bu d├╝nya karanl─▒klar i├žerisinde kalacakt─▒:

Kalırdı arz u semâ zulmet u dalâlette,
Reh-i Hud├óÔÇÖda e─čer n├╗run olmasayd─▒ lem├╗h…

ÔÇťAllah yolunda n├╗run ayd─▒nlat─▒c─▒ olmasayd─▒, arz ve sem├ó do─čru yoldan ayr─▒l─▒r ve karanl─▒klar i├žinde kal─▒rd─▒.ÔÇŁ Enderunlu ┼čairlerimizden Ferid ─░brahim, do─čru yola ula┼čmak i├žin yarat─▒lm─▒┼člar─▒n en do─čru olan─▒ndan yard─▒m dilemeyi ye─člemi┼čtir:

Tarîk-i müstakîmin rehberidir tâ-ezel zâtın;
─░n├óyet k─▒l SenÔÇÖindir bu ┼čer├«at y├ó Ras├╗l├óllah!

ÔÇťEzelden beridir SenÔÇÖin z├ót─▒n dosdo─čru yolun rehberidir. Bu All├óhÔÇÖ─▒n emir ve yasaklar─▒n─▒ ├Â─čreten ─░sl├óm d├«ni SenÔÇÖindir. Ey All├óhÔÇÖ─▒n PeygamberÔÇÖi, yard─▒m et bana.ÔÇŁ

Hayat─▒n s─▒rr─▒na mazhar olmu┼č olan Y├╗nus Emre, HakkÔÇÖa ula┼čman─▒n s─▒rr─▒n─▒ ┼č├Âyle ├ó┼čik├ór eder:

─░nce S─▒r├ót k├Âpr├╝s├╝ genez imi┼č bu yolda,
Dosta giden ki┼činin do─čruluktur ├ž├óresi…

Pendn├óme-i Nazm├«ÔÇÖden derledi─čimiz ┼ču hikmetli beyti anal─▒m:

D├óim olan ┼č├╝kr i├žinde olal─▒m;
┼×├╝kr ile do─čru yola do─črulal─▒m… (Nazm├«)

Fuz├╗l├«ÔÇÖnin Had├«kat├╝ÔÇÖs-S├╝ed├ó adl─▒ eserinde yer alan ┼ču du├óya da ┬ź├óm├«n┬╗ diyelim:

Yâ Rab müsâfir-i sahrâ-yı mihnetem,
Tevf├«k edip ref├«k bana s─▒dk rehber et…
Ser-menzil-i murâda yetir ser-bülend kıl,
Mahr├╗m koyma, c├╝mle mur├ódum m├╝yesser et…

ÔÇťMihnet ├ž├Âl├╝nde yolcuyum ben ey Rabbim! Yard─▒m─▒ yolda┼č, do─črulu─ču k─▒lavuz et bana. Hedefledi─čim menzile ula┼č─▒p y├╝kseleyim; beni yoksun b─▒rakma, b├╝t├╝n (hay─▒rl─▒) arzular─▒m─▒ kolayla┼čt─▒r!ÔÇŁ