AVRUPAÔÇÖNIN UYANI┼×I ZENG─░NLE┼×ME VE R├ľNESANS

YAZAR : Ahmet MERAL ahmetmeral61@gmail.com

ÔÇť─░nsan isterse her ┼čeyi yapabilir.ÔÇŁ (Leon Batista Alberti)

Co─čraf├« Ke┼čifler sonras─▒nda Avrupa; bir yandan s├Âm├╝rgecilik faaliyetleri ve ticaret yoluyla zenginle┼čirken bir yandan da g├╝zel sanatlarda, mimar├«de, edebiyatta ve bilimde yeni ve b├╝y├╝k a├ž─▒l─▒mlar i├žine girdi. Orta ├ça─č d├╝┼č├╝ncesinden kesin ├žizgilerle ayr─▒lan H├╝manizma hareketlerinin etkisiyle, akl─▒n ve bilimin ├Âne ├ž─▒kar─▒lmaya ba┼čland─▒─č─▒ yeni bir d├Âneme ad─▒m at─▒ld─▒. Art─▒k Avrupal─▒ sanat├ž─▒lar, se├žtikleri konularda sadece d├«n├« motifleri de─čil, insana dair her konuyu i┼člemeye ba┼člad─▒lar. Yeni d├Ânemde ba┼čta insan olmak ├╝zere tabiat ve ondaki t├╝m g├╝zellikler, sanat├ž─▒lar─▒ daha ├žok motive etmekteydi.

─░talyan sanat├ž─▒, mimar ve yazar Giorgio Vasari (1511-1574) bu d├Ânemdeki sanat anlay─▒┼č─▒n─▒ ┼ču c├╝mlelerle ifade ediyor:

ÔÇťSanat─▒n kayna─č─▒ tabiat─▒n kendisidir, bu g├╝zel yarat─▒m ile d├╝nya bize ilk modeli vermi┼čtir. ─░lk ├Â─čretmen de bizi di─čer hayvanlardan ├╝st├╝n yaratan il├óh├« zek├ód─▒r, yani Tanr─▒ÔÇÖd─▒r. Bizim zaman─▒m─▒zda g├Âr├╝ld├╝ ki neredeyse vah┼č├« tabiata b─▒rak─▒lan s─▒radan ├žocuklar bile kendili─činden resim yapmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Kendi tabi├« deh├ólar─▒ sayesinde sadece tabiat─▒n o g├╝zel resim ve heykellerini taklit etmi┼člerdir. Bu sebeple, il├óh├« tabiat─▒ndan daha az uzakla┼čt─▒r─▒lan ilk insan; m├╝kemmelli─če daha yak─▒n olmas─▒, daha parlak bir zek├óya sahip olmas─▒ ve tabiat gibi bir k─▒lavuz ve d├╝nya kadar g├╝zel bir model sayesinde bu asil sanatlara y├Ânelmi┼čtir.ÔÇŁ1

Ger├žekten de insan─▒ merkeze alan h├╝manist sanat├ž─▒lar, 14. ve 15. as─▒rlardan itibaren antik Yunan ve Roma medeniyetine ait eserleri g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒kararak mimar├«, resim ve heykel alanlar─▒nda bu ├žizgiyi yeniden yorumlayarak eserlerini verdiler.

H├╝manistler, insan─▒n bu d├╝nyadaki hayat─▒ ile ilgilenmi┼čti. Onlara g├Âre insan; b├╝t├╝n g├╝c├╝, bedenin b├╝t├╝n g├╝zelli─či, sevinci ve kederi, b├╝t├╝n duygular─▒, yan─▒lg─▒lar─▒ ve tutkular─▒yla ele al─▒n─▒p incelenmeliydi. Bu durum insan─▒n kendini yeniden ke┼čfetmesi anlam─▒na geliyordu. ┼×eyh G─ülibÔÇÖin;

Ho┼č├ža bak z├ót─▒na kim z├╝bde-i ├ólemsin sen
Merd├╗m-i d├«de-i ekv├ón olan ├ódemsin sen…

m─▒sralar─▒ndaki ifadenin hi├ž de─čilse bir b├Âl├╝m├╝ anla┼č─▒lm─▒┼č ancak, insan─▒n erdemine vurgu yapt─▒─č─▒ di─čer b├Âl├╝m ise yeni sanat├ž─▒lar─▒n ├žok da ilgi alan─▒na girememi┼čti.

R├Ânesans; ba┼čta Floransa olmak ├╝zere ─░talya’n─▒n ┼čehir devletlerinde ba┼člay─▒p 15. ve 16. y├╝zy─▒llarda di─čer Bat─▒ Avrupa ├╝lkelerine yay─▒lan, k├╝lt├╝r ve sanattaki yenilenme hareketleri olarak ortaya ├ž─▒kt─▒. R├Ânesans; ─░talyaÔÇÖda resim, heykel ve mimar├«; FransaÔÇÖda sanat; AlmanyaÔÇÖda d├«n├« tablo ve yay─▒n; ─░ngiltereÔÇÖde edebiyat; ─░spanyaÔÇÖda resim ve edebiyat alan─▒nda daha belirgin olarak geli┼čti. R├Ânesans; Orta ├ça─č’─▒n sanat anlay─▒┼č─▒na, d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝ne ve y├Ântemlerine kar┼č─▒ bir ba┼čkald─▒r─▒ niteli─čindeydi.

15. as─▒r ─░talyan resminin ve mimar├«sinin b├╝y├╝k ustalar─▒ Leonardo da Vinci, Michelangelo ve Raffaello; ├Âl├╝ms├╝z eserleriyle R├ÂnesansÔÇÖ─▒n tetikleyicisi oldular. Bu d├Ânemde Antik RomaÔÇÖn─▒n miras─▒ ├╝zerine oturmu┼č ─░talyan ┼čehir devletleri, AkdenizÔÇÖin ve ayn─▒ zamanda d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k ticar├« merkezini olu┼čturmaktayd─▒. R├ÂnesansÔÇÖ─▒n en ├Ânemli referanslar─▒ndan birini olu┼čturan Antik Yunan medeniyeti de Roma medeniyetinin ├žok uza─č─▒nda de─čildi. ├ľte yandan ─░sl├óm medeniyeti de do─ču toplumlar─▒yla yap─▒lan ticar├« m├╝nasebetler sebebiyle bilinmekteydi. Katolik d├╝nyas─▒n─▒n d├«n├« liderinin RomaÔÇÖda oturmas─▒ da k├╝lt├╝rel hareketlili─čin ─░talyaÔÇÖda ne┼čv ├╝ nem├ó bulmas─▒nda ├Ânemli bir di─čer fakt├Ârd├╝.

K├╝lt├╝r ve sanat alan─▒nda meydana gelen bu b├╝y├╝k inki┼čaf, co─čraf├« ke┼čiflerin sa─člad─▒─č─▒ zenginle┼čmenin tabi├« sonucu olarak ortaya ├ž─▒kt─▒. R├ÂnesansÔÇÖ─▒n en ├Ânemli merkezlerinden biri olacak olan FloransaÔÇÖy─▒, ├╝├ž as─▒r boyunca y├Ânetecek olan Medici ailesi gibi; sanata ve mimar├«ye finans deste─či sa─člayan, sanat├ž─▒y─▒ koruyup destekleyen zenginler ve sanat├ž─▒lar─▒ te┼čvik eden Katolik kilisesi de bu b├╝y├╝k sanat eksenli de─či┼čimin kataliz├Âr├╝ olmu┼čtur. Leonardo da Vinci, Michelangelo, Raffaello gibi b├╝y├╝k sanat├ž─▒lar─▒ saray sanat├ž─▒lar─▒ olarak tan─▒mlamak eksik bir de─čerlendirme olarak kabul edilmelidir. Bu sanat├ž─▒lar ayn─▒ zamanda kilise sanat├ž─▒lar─▒d─▒rlar. ├ťstelik Katolik kilisesinin t├╝m kontrol├╝ne ra─čmen sanat├ž─▒lar─▒n ortaya koydu─ču eserler, kilisenin temsil etti─či de─čerlere daha sonra sava┼č zemini olu┼čturacak bir paradoksu da b├╝nyesinde ta┼č─▒maktayd─▒. Oysa bu sanat├ž─▒lara destek o denli abart─▒l─▒yd─▒ ki Leonardo, son nefesini verirken bile; elini I. FrancisÔÇÖin tuttu─ču, ressam TitianÔÇÖa ise, resim yaparken yere d├╝┼č├╝rd├╝─č├╝ f─▒r├žas─▒n─▒ yerden ┼×arlkenÔÇÖin ald─▒─č─▒ riv├óyet edilir. 2 Sanat├ž─▒lara g├Âsterilen ilgi ve ho┼čg├Âr├╝ elbette ki s─▒ra d─▒┼č─▒yd─▒.

LEONARDO DA V─░NC─░, M─░CHELANGELO VE RAFFAELLO

Fizik├ži, astronom, matematik├ži ve tabiat bilgini ToskanelliÔÇÖnin yeti┼čtirdi─či Leonardo da Vinci; ustas─▒ gibi ├žok y├Ânl├╝ bir sanat├ž─▒, R├ÂnesansÔÇÖ─▒n ise tart─▒┼čmas─▒z en renkli ki┼čiliklerinden biri oldu. T├╝m ├žal─▒┼čmalar─▒nda bu ├že┼čitlilik g├Âr├╝lmekte olan sanat├ž─▒ ve bilim adam─▒ Leonardo; kan dola┼č─▒m─▒, haritac─▒l─▒k, biyoloji, ├╝reme, solunum, fantastik m├╝zik ├óletleri, gelece─čin ┼čehirleri i├žin kanal ve liman ├žizimleri, ├óbide tasar─▒mlar─▒, tank ve helikopter gibi sava┼č makineleri, resim teknikleri ve daha bir├žok konuda binlerce sayfal─▒k defterler tutmu┼čtur.

Milano i├žin katedral, ─░stanbul i├žin k├Âpr├╝ tasarlam─▒┼čt─▒. ─░nsan─▒n bir g├╝n u├žabilece─čine inan─▒yordu. Hayat─▒ boyunca sanatla bilimi birle┼čtirmek i├žin u─čra┼čm─▒┼čt─▒. Mona Lisa ad─▒yla me┼čhur olan La Gioconda isimli resmi sanat─▒n─▒n zirvesini olu┼čturmu┼č, y├╝z hatlar─▒n─▒n aksine m├╝kemmel el ├žizimi bir ba┼čar─▒ olarak kabul edilmi┼čtir. Bir├žok ressam, nas─▒lsa bu resimdeki el gibi bir el ├žizemeyeceklerini d├╝┼č├╝nd├╝kleri i├žin portrelerini elsiz yapt─▒lar. 3

Vasari, 1550 y─▒l─▒nda yay─▒nlad─▒─č─▒; ┬ź├ťnl├╝ Ressamlar─▒n, Heykeltra┼člar─▒n ve Mimarlar─▒n Hayatlar─▒┬╗ isimli eserinde ┼č├Âyle der:

ÔÇťCennetin Kral─▒ a┼ča─č─▒ bakt─▒ ve insanlar─▒n k├╝stah├ža d├╝┼č├╝ncelerinin ger├že─če olan uzakl─▒─č─▒n─▒n, ayd─▒nl─▒─č─▒n karanl─▒─ča uzakl─▒─č─▒ndan daha fazla oldu─čunu g├Âr├╝nce, d├╝nyaya her sanata h├ókim bir deh├ó yollamaya karar verdi… B├Âylece b├╝t├╝n d├╝nya onun d├╝nyev├« de─čil de il├óh├« g├Âr├╝nen hayat─▒n─▒n, eserlerinin ve b├╝t├╝n davran─▒┼člar─▒n─▒n e┼čsiz y├╝celi─čine hayran kalacakt─▒. Bu deh├ó Michelangelo BuonarottiÔÇÖdir.ÔÇŁ

Heykelt─▒ra┼č, mimar, ressam ve ┼čair Michelangelo, Sistina KilisesiÔÇÖnin tavan resimlerini d├Ârt y─▒lda tamamlad─▒. ├ťnl├╝ fresk; ├édemÔÇÖin yarat─▒l─▒┼č─▒ndan k─▒y├ómete kadar b├╝t├╝n il├óh├« konular─▒, SistinaÔÇÖda tasvir etmi┼čtir. Fakat o, daha ├žok heykelciydi. Mermer ├╝zerinde ├ódeta sald─▒r─▒rcas─▒na ├žal─▒┼č─▒r, i┼člerini daima yard─▒mc─▒s─▒z g├Ât├╝r├╝rd├╝. Hi├ž evlenmedi. Sanki kendi r├╗hunun ac─▒lar─▒n─▒ ta┼č blokun i├žinden kurtarmak i├žin heykel yap─▒yordu. T├╝m zamanlarda ta┼č ile onun kadar i├žten bir ili┼čki kurabilen ba┼čka kimse olmam─▒┼čt─▒.

Onun b├╝t├╝n heykellerinde derin bir r├╗hun t├╝m ac─▒ ve ihtiraslar─▒n─▒ g├Ârmek k─übildir. Kuvveti ve ├╝midi fevkal├óde bir bi├žimde yans─▒tm─▒┼čt─▒r. Belki Yunanl─▒ Phidias onunla kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒labilirse de bu, ├žok eksik olurdu. ├ç├╝nk├╝ Phidias ve Yunanl─▒lar─▒n idealize insan v├╝cudundan ba┼čka bir maksatlar─▒ yoktu. Ruh onlar─▒n hi├ž mi hi├ž ilgilenmedikleri bir kavramd─▒. Onlar sadece ┬ź┼čimdi ve burada┬╗ olan─▒ y├╝celtmek arzusundayd─▒lar. Michelangelo ┬źMusa┬╗ heykelinde, Peygamber Hazret-i MusaÔÇÖn─▒n vahiy almak i├žin k─▒rk g├╝n Tur Da─č─▒ÔÇÖnda kal─▒p d├Ând├╝kten sonra, kavminin onun yoklu─čunda yeniden eski inan├žlar─▒na d├Ânmelerine ve i├žinden ses ├ž─▒kan alt─▒n buza─č─▒ya tap─▒nmalar─▒na olan ├Âfkesini anlatm─▒┼čt─▒r. Bu ├Âfke; gizlenmi┼č bir enerji olarak kol kaslar─▒ndaki damarlardan, ayak parmaklar─▒n─▒n ucuna kadar, mermeri ink├ór eden bir ┬źaura┬╗ olu┼čturmaktad─▒r. 4

Michelangelo, BrementeÔÇÖnin ba┼člatm─▒┼č oldu─ču San Pietro kilisesinin kubbesini tamamlamas─▒ istendi─činde, ya┼čl─▒ usta; H─▒ristiyanl─▒─č─▒n en b├╝y├╝k kilisesine g├Âr├╝lecek bu i┼či, Tanr─▒ÔÇÖn─▒n ├╝st├╝n ┼č├ón─▒na bir hizmet saym─▒┼č ve d├╝nyev├« bir kazan├žla kirlenmemesi gerekti─čine inanm─▒┼čt─▒r.

Raffaello, Meryem tablolar─▒n─▒n ressam─▒d─▒r. Hazret-i Meryem resimlerinin g├Âr├╝n├╝rdeki basitli─či; derin bir tefekk├╝r├╝n, dikkatli bir hesaplaman─▒n ├╝r├╝n├╝ olarak yorumlanm─▒┼čt─▒r. 5

─░spanyaÔÇÖda CervantesÔÇÖin Don Ki┼čot isimli roman─▒n─▒n ┼č├Âhreti ve edebiyatta k├Âkl├╝ etkisi b├╝t├╝n AvrupaÔÇÖya yay─▒ld─▒. ─░sl├óm edebiyat─▒ndan izler ta┼č─▒yan bu eserin sahibi Miguel de Cervantes, ─░talyaÔÇÖda e─čitim g├Ârm├╝┼č, ─░nebaht─▒ Sava┼č─▒’nda Osmanl─▒larla sava┼čm─▒┼č, yaralanm─▒┼č ve esir d├╝┼čm├╝┼čt├╝. Ailesinin ├Âdedi─či ├žok y├╝kl├╝ bir fidyeyle kurtulmu┼čtu.

Bir di─čer ─░spanyol yazar Lope de VegaÔÇÖn─▒n 1800 oyunundan 500ÔÇÖ├╝ g├╝n├╝m├╝ze kadar gelmi┼č, saray ve halk i├žin sahneye konulan bu oyunlar, ─░spanyol k├╝lt├╝r hayat─▒n─▒ derinden etkilemi┼čti.

R├ÂnesansÔÇÖ─▒n AlmanyaÔÇÖda yay─▒lmas─▒nda Martin LutherÔÇÖin, ErasmusÔÇÖun ve Albert D├╝rerÔÇÖin etkisi b├╝y├╝kt├╝. Bu ├Ânder ki┼čiler, daha ├žok d├«n├« alanda Katolikli─če yap─▒lan ele┼čtirilerle olu┼čmu┼č yay─▒nlarla ├Âne ├ž─▒km─▒┼čt─▒.

─░ngiltereÔÇÖde ise William Shakespeare, gelmi┼č ge├žmi┼č en b├╝y├╝k oyun yazar─▒ olarak 1564-1616 olarak ├Âne ├ž─▒km─▒┼č ve g├╝n├╝m├╝ze kadar uzanan etkisiyle t├╝m Avrupa edebiyat─▒n─▒ etkisi alt─▒na alm─▒┼čt─▒. Romeo ve Juliet, Hamlet, Bir Yaz Gecesi R├╝yas─▒, Macbeth, Othello gibi d├╝nya kl├ósikleri bug├╝n dah├« sadece AvrupaÔÇÖn─▒n de─čil t├╝m d├╝nyan─▒n sanat mutfa─č─▒nda tercih edilen eserler olarak kabul edilmektedir.

Luther; Orta ├ça─č Katolikli─činin birikintilerinden, AvrupaÔÇÖn─▒n yar─▒s─▒n─▒ alt├╝st etmeye yetecek enerjiyi elde edebildi; ayn─▒ verimli arazide Raffaello, en nefis ├ži├žekleri ve en lezzetli meyveleri elde etti. Ba┼čka bir mecaz kullan─▒rsak ayn─▒ f─▒rt─▒nada Luther g├Âk g├╝r├╝lt├╝s├╝yse, Raffaello g├Âkku┼ča─č─▒yd─▒. 6

AVRUPA R├ľNESANSIÔÇÖNA ─░SL├éM MEDEN─░YET─░N─░N TES─░R─░

─░sl├óm bilginleri yedi ve sekizinci y├╝zy─▒llarda Antik Yunan d├Ânemiyle al├ókal─▒ birikimleri al─▒p terc├╝me ederek Ba─čdat, Semerkant ve G─▒rnata gibi b├╝y├╝k ─░sl├óm ba┼čkentlerinde yeniden yorumlam─▒┼č, bilim d├╝nyas─▒na yeniden kazand─▒rm─▒┼člard─▒. Bilgeli─čin her ├že┼čidine cesur bir tav─▒rla yakla┼čan ─░sl├óm ├ólimleri, tevh├«d├« k─▒rm─▒z─▒ ├žizgileri koruyarak bilimlerin tasnifi ve d├╝nyan─▒n istifadesine sunulmas─▒nda son derece hayat├« vazifeler g├Ârm├╝┼čt├╝.

─░sl├óm medeniyeti; yay─▒ld─▒─č─▒ b├Âlgedeki g├╝zellikleri al─▒p, kendi tevhid potas─▒nda eriterek sunma gelene─čine sahipti.

Bizans mimar├«sinden etkilenerek kubbeyi alm─▒┼č, geli┼čtirerek ├žok daha ileri noktalara ta┼č─▒m─▒┼čt─▒. Ancak ─░sl├óm ├ólim ve sanatk├órlar─▒; resim ve heykele s─▒cak bakmam─▒┼č, putperestli─čin k├Âk├╝n├╝ yery├╝z├╝nden silme iddias─▒ konusundaki dikkat ve hassasiyeti koruma gerek├žesiyle, bu alanda sessiz kalm─▒┼člard─▒. Oysa bu ├ža─člara ait bilgi birikimini Aristo, Efl├ótun gibi m├╝tefekkirlerin ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ k├╝llerin alt─▒ndan ├ž─▒kar─▒p ilerleterek bilgi d├╝nyas─▒n─▒n hizmetine servis etmi┼člerdi. Bu bilgi transferi; Ha├žl─▒ Seferleri yoluyla on birinci as─▒rda ba┼člam─▒┼č, m├╝sl├╝manlar─▒n k─▒sa s├╝reli Sicilya h├ókimiyeti s─▒ras─▒nda co─čraf├« yak─▒nl─▒k s├╗retiyle devam etmi┼čti. Ama as─▒l b├╝y├╝k etkile┼čim; H─▒ristiyan AvrupaÔÇÖn─▒n ger├žek karanl─▒klar i├žerisinde y├╝zd├╝─č├╝ d├Ânemde, 711ÔÇÖden 1492 y─▒l─▒na kadar s├╝ren ─░spanyaÔÇÖdaki ─░slam h├ókimiyeti s─▒ras─▒nda ger├žekle┼čmi┼čti. Bilhassa 1030 y─▒l─▒ndan itibaren siyas├« birli─čin par├žalanmas─▒ sebebiyle, k├╝lt├╝r ve sanata daha ├žok a─č─▒rl─▒k verilmekte, her ┼čehirde y├╝zlerce medrese, g├╝├žl├╝ birer d├╝┼č├╝nce at├Âlyesi olarak cidd├« hizmet vermekteydi. Bu medreselerden h─▒ristiyan talebeler de geni┼č bir bi├žimde istifade etmekteydi. Bunun ├Ârneklerinden biri 967- 970 y─▒llar─▒ aras─▒nda KurtubaÔÇÖda e─čitim alan ve daha sonra II. Silvester ad─▒yla Papa se├žilen GerbertÔÇÖtir. Gerbert, memleketine d├Ând├╝─č├╝nde; ├Â─črenmi┼č oldu─ču astronomi, matematik ve cebir bilgilerini duyan h─▒ristiyanlar ├žok ┼ča┼č─▒rm─▒┼člar ve bu bilimleri sihir saym─▒┼člard─▒. 7

─░┼čb├«liyye, Kurtuba ve Tuleytula m├╝sl├╝manlar─▒n ─░spanyaÔÇÖda kurduklar─▒ b├╝y├╝k ┼čehirlerdi ve ilim merkezleriydi. Arap├žadan L├ótinceye terc├╝meler yoluyla h─▒ristiyan merkezlerine bilgi ak─▒┼č─▒ sa─članmaktayd─▒. Bu ┼čehirlerin h─▒ristiyanlar─▒n eline ge├žmesiyle bu ak─▒┼č h─▒z kazanm─▒┼čt─▒. Felsefe, astronomi, matematik, t─▒p, kimya, tarih, co─črafya ve edebiyat gibi bilim dallar─▒nda ├žok say─▒da Arap├ža eser L├ótinceye ├ževrildi. Orta ├ça─č AvrupaÔÇÖs─▒ bu terc├╝me faaliyetleri sayesinde eski Yunan felsefesini, ├Âzellikle AristoÔÇÖyu ├Â─črenme imkan─▒ buldu. Din ile akl─▒ uzla┼čt─▒rmaya y├Ânelik m├╝sl├╝man filozoflar─▒n fikirleri, onlar─▒n zihinlerinde ink─▒l├óp meydana getirdi. ─░bn-i R├╝┼čd, Musa bin Meymun, ─░bn-i B├óce ve ─░bn├╝ÔÇÖl-Arab├« gibi m├╝tefekkirler, eserleri ve fikirleriyle bat─▒ d├╝nyas─▒n─▒n fikr├« hayat─▒na ve bilimine ┼čekil verdi. Albert Magnus, Duns Scottus, Spinoza, Emanuel Kant, Kastilya Kral─▒ X. Alfonso, Dante ve Bacon; End├╝l├╝s ─░sl├óm bilginlerinden etkilenerek eserler veren Avrupal─▒ bilginlerin bir k─▒sm─▒n─▒ te┼čkil etmektedir. 8

Seyyid H├╝seyin Nasr, R├ÂnesansÔÇÖ─▒ Greko-Romen putperestli─činin r├╗hen ├Âl├╝ unsurlar─▒n─▒n yeniden diriltilmesi olarak tarif eder. Ayr─▒ca R├Ânesans hareketlerinin H─▒ristiyan medeniyetine sersemletici bir darbe indirdi─čini, onun belli bir olgunla┼čma s├╝recine eri┼čmesini engelledi─čini ifade eder. Ger├žekten de Katolik kilisesinin kontrol├╝ ka├ž─▒raca─č─▒ kadar edep ve hay├ódan mahrum bir bi├žimde geli┼čen bat─▒ sanat─▒; d├«n├« metinlerin tasviri d├óhil her alanda porno seviyesinde ├ž─▒plak sanat (!) eserlerinin mukaddes mek├ónlara yerle┼čti─či bir s├╝reci ya┼čad─▒.

Katolik kilisesi bu duruma kay─▒ts─▒z kalmad─▒. Nitekim, Trento Konsili ├ž─▒plak resimlere kar┼č─▒ sert ├Ânlemler ald─▒. MichelangeloÔÇÖnun ┬źK─▒y├ómet┬╗ tablosundaki ├ž─▒plak fig├╝rlere ve benzeri resimlere pantolon ├žizerek ├ž─▒plakl─▒─č─▒ ├Ârtmesi i├žin Daniel da VolterraÔÇÖy─▒ g├Ârevlendirmi┼čti. Ancak bu durum hi├žbir zaman yeterli olmad─▒. Evet, sanat g├╝zeldi, sanat eserleri bir ÔÇťuygarl─▒kÔÇŁ parametresiydi; ancak ya edep ve hay├ó? Bunlar insan olman─▒n, meden├« olman─▒n temel ┼čartlar─▒ndan de─čil miydi? K─▒sacas─▒, geli┼čmi┼čli─čine ve t├╝m g├╝zelliklerine ra─čmen bat─▒ medeniyetinin kodlar─▒nda; ┬źEdep y├ó H├╗!┬╗ yoktu.

R├Ânesans sadece sanatta de─čil bilimde de AvrupaÔÇÖn─▒n yeniden do─čmas─▒na yol a├žt─▒. Skol├óstik h─▒ristiyan hur├ófelerini bir kenara iten bat─▒l─▒ bilginler, d├╝┼č├╝ncenin ├Ân├╝n├╝ a├žt─▒lar. Ak─▒l ve deneyi ├Âne ├ž─▒kararak t├╝m AvrupaÔÇÖn─▒n d├╝nyev├« bir medeniyet ekseninde ilerlemesini sa─člad─▒lar. R├Ânesans, Katolik d├╝nyas─▒n─▒n par├žalanmas─▒ ve harmanlanmas─▒ anlam─▒na gelen d├«n├« ├žat─▒┼čmalar─▒n da fitilini ate┼čledi.

________________________

1 Alev ALATLI, Bat─▒ÔÇÖya Y├Ân Veren Metinler, Kapadokya Meslek Y├╝ksek Okulu Yay. c. II, s. 434.
2 Larry SHINER, Sanat─▒n ─░cad─▒, Ayr─▒nt─▒ Yay. 2004, s. 84.
3 B├╝nyamin KARA, Radika ve Mona Lisa, ├ťniversite Kitabevi, 2007, s. 60.
4 a.g.e.
5 E. H. GOMBRICH, Sanat─▒n ├ľyk├╝s├╝, Remzi Kitabevi, s. 316.
6 P. SMITH, R├Ânesans ve Reform ├ça─č─▒, T. ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay. s. 211.
7 L├╝tfi ┼×eyban, Reconquista,, ─░z yay. s. 406.
8 a.g.e. s. 409-410.