KE┼×─░FLER VE S├ľM├ťRGEC─░L─░K -1-

YAZAR : Ahmet MERAL ahmetmeral61@gmail.com

─░NG─░L─░ZLER─░N KANADA SAH─░LLER─░NE ├çIKMASI VE ORTA AMER─░KAÔÇÖYA YERLE┼×MES─░

KolombÔÇÖun gezileri, yeterli zenginli─či ─░spanyaÔÇÖya ta┼č─▒yamam─▒┼č ancak giri┼čimleri di─čer denizcilere ve maceraperest ki┼čilere ├Ârnek te┼čkil etmi┼čti. KolombÔÇÖun hem┼čerisi Cenoval─▒ Giovanni Caboto bir denizci olarak kuzeyden ├çinÔÇÖe daha kolay ula┼č─▒laca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmekte ve bu y├Ânde bir sefere ├ž─▒kma arzusunu ta┼č─▒maktayd─▒. Bu maksatla seferine destek olmas─▒ i├žin ─░ngiltereÔÇÖye gitti ve ├že┼čitli giri┼čimlerde bulundu. Hatt├ó bu ama├žla ad─▒n─▒ John Cabot olarak de─či┼čtirdi. Nihayet ─░ngiltere Kral─▒ XII. Henry ve Bristol ┼čehri t├╝ccarlar─▒ndan ald─▒─č─▒ destekle 1497 y─▒l─▒nda ilk deniz seferini ger├žekle┼čtirdi. Bu ├Ânemli sefer g├╝zerg├óh─▒nda Kuzey AmerikaÔÇÖda Kanada sahillerinde Newfoundland b├Âlgesine ├ž─▒kan Cabot, t├╝m Avrupal─▒ korsanlar gibi alt─▒n ve hazine aray─▒┼č─▒nda bulundu. Ancak yapt─▒─č─▒ t├╝m giri┼čimlerden bir sonu├ž alamayan Cabot, bu aray─▒┼člar─▒ s─▒ras─▒nda uzun v├ódede alt─▒ndan da k─▒ymetli say─▒labilecek bal─▒k rezervlerinin yer ald─▒─č─▒ Grand Banks b├Âlgesini ke┼čfetti. Bat─▒l─▒lar, d├Ârt-be┼č as─▒r boyunca d├╝nyan─▒n en ├Ânemli bal─▒k├ž─▒l─▒k alan─▒ olarak bilinen bu b├Âlgede filolar olu┼čturarak s├Âm├╝r├╝ a─člar─▒n─▒ kuvvetli tuttular. Bal─▒k tuzlama ve kurutma yoluyla yeni ve g├╝├žl├╝ bir sanayi sekt├Âr├╝ olu┼čturdular. Bu b├Âlgede bal─▒k├ž─▒l─▒kla u─čra┼čan ve balina ya─č─▒ da i┼čleyen yeni yerle┼čim merkezleri kurdular. B├Âylece ─░ngilizler, Amerika y├Ân├╝nde yapt─▒klar─▒ bu ilk deniz seferiyle beraber ilk koloni ataklar─▒n─▒ da ger├žekle┼čtirmi┼člerdi. ─░ngilizler kuzeyden orta b├Âlgelere do─čru yay─▒larak yeni s├Âm├╝rge alanlar─▒ olu┼čturdular. Zamanla kolonilerde majestelerine ba─čl─▒ idar├« birimler olu┼čturarak s├Âm├╝r├╝ faaliyetlerini kal─▒c─▒ h├óle d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝ler. Oysa ─░ngiltere 1453 y─▒l─▒na kadar Fransa ile Y├╝z Y─▒l Sava┼člar─▒ÔÇÖn─▒ yapm─▒┼č, bu as─▒rl─▒k yorgunlu─čun ve y─▒pratman─▒n ard─▒ndan kar─▒┼č─▒kl─▒klardan kurtulamam─▒┼čt─▒. Ard─▒ndan, ─░ki G├╝l Sava┼č─▒ (1455-1485) ad─▒ alt─▒nda toprak sahipleri aras─▒nda yap─▒lan i├ž sava┼čta m├╝cadele otuz y─▒l s├╝rm├╝┼čt├╝. Nihayet bu m├╝cadeleler sonucunda ─░ngiltereÔÇÖde Tudor hanedan─▒ kurulmu┼č ve i├ž sava┼č sona erdirilerek yaralar sar─▒lm─▒┼č ve yeni hanedan d├Âneminde ├╝lke, kuvvetli bir deniz devleti olmu┼čtu.

XVI. asr─▒n ba┼člar─▒nda ─░ngiltere; ─░spanyol ve Portekizlilerin g├╝├žl├╝ donanmalar─▒na tehlikeli ve etkili bir rakip olarak ortaya ├ž─▒kt─▒. Krali├že ElizabethÔÇÖin haz─▒rlad─▒─č─▒ donanma, denizlerde ─░spanyollar─▒n yenilmez armadas─▒n─▒ yenerek okyanuslardaki ├╝st├╝nl├╝─č├╝ne son verdi. Art─▒k ─░ngilizler; okyanuslarda cirit atan, buldu─ču her kara par├žas─▒na h├ókimiyet sembollerini diken, b├╝y├╝k bir devlet h├óline geldi. K─▒ta AmerikaÔÇÖs─▒nda ilk b├╝y├╝k kolonileri Virginia oldu. ─░ngilizler 1632-1655 y─▒llar─▒ aras─▒nda Kuzey AmerikaÔÇÖda Labrador ve Gr├ÂnlandÔÇÖa yerle┼čtiler. Ba┼čar─▒l─▒ i┼čgallerini Orta AmerikaÔÇÖda Guyana, Bermuda, K├╝├ž├╝k Antiller, Jamaika gibi adalara sahip olarak s├╝rd├╝rd├╝ler. Zamanla Afrika ve AsyaÔÇÖda, ├çin ve JaponyaÔÇÖya kadar uzanan deniza┼č─▒r─▒ s├Âm├╝rgecilik faaliyetlerinde ba┼črolde oynad─▒lar.

K├╝├ž├╝c├╝k ├╝lke Hollanda da; s├Âm├╝rgecilik alan─▒nda benzer ├žabay─▒ g├Âstererek, uzun y─▒llar AsyaÔÇÖn─▒n en b├╝y├╝k ada devleti olan m├╝sl├╝man EndonezyaÔÇÖy─▒ s├Âm├╝rd├╝.

AMER─░GO VESPUCC─░

FloransaÔÇÖda d├╝nyaya gelen Vespucci (1454-1512); bir s├╝re ├╝nl├╝ ─░talyan Medici ailesine ait bir bankada memurluk yapt─▒ktan sonra, deniz ticar├« faaliyetlerine merak salm─▒┼č, bu ama├žla ─░spanya ve Portekiz k─▒y─▒lar─▒na yap─▒lan seferlerde gemi kaptanl─▒─č─▒ g├Ârevini ├╝stlenmi┼čti. Denizcilik alan─▒ndaki faaliyetlerini, deniz a┼č─▒r─▒ b├Âlgelere ta┼č─▒yan Vespucci, 1505 y─▒l─▒nda yapt─▒─č─▒ seferlerin birinde Venezuela sahillerine ├ž─▒kt─▒. Seferinin ayr─▒nt─▒lar─▒n─▒ bir mektupla Medici ailesine bildirdi ve buran─▒n yeni bir d├╝nya ve yeni bir k─▒ta oldu─čunu il├ón etti. B├Âylece KolombÔÇÖun daha ├Ânce ke┼čfetti─či ancak Hindistan zannetti─či yeni k─▒ta, Vespucci taraf─▒ndan Amerika olarak tescillenmi┼č oldu.

Oysa bir├žok tarih├« kaynak, k─▒tan─▒n; daha ├Ânce m├╝sl├╝manlar taraf─▒ndan bilindi─čini ortaya koymaktad─▒r. Bat─▒l─▒ kaynaklar─▒n da kabul etti─či; Arap MedeniyetiÔÇÖnin ula┼čt─▒─č─▒ o zamanki seviye, Atlantik OkyanusuÔÇÖnun Avrupal─▒lardan ├Ânce Araplar taraf─▒ndan ke┼čfedilmi┼č olabilece─čini g├Âstermektedir. Nitekim Kolomb, bizzat tuttu─ču 31 Temmuz 1502 tarihindeki kay─▒tlarda Jamaika a├ž─▒klar─▒nda i├žinde yabanc─▒ yolcular bulunan yabanc─▒ bir gemiyle kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒n─▒ anlatmaktayd─▒. Uzaktan g├Ârd├╝─č├╝ bu kad─▒rgan─▒n AkdenizÔÇÖde s─▒k rastlad─▒─č─▒ Ma─črib├« gemilerinden oldu─čunu ve i├žinde a┼ča─č─▒ yukar─▒ k─▒rk kadar adam ve kad─▒n─▒n bulundu─čunu ve bunlar─▒n Jamaika yerlilerine benzemedi─čini, onlar─▒n giydi─či kolsuz g├Âmleklerinin t─▒pk─▒ m├╝sl├╝man GranadaÔÇÖda g├Ârd├╝─č├╝ gibi g├Âsteri┼čli renk ve desende oldu─čunu ifade etmekteydi. Gemideki kad─▒nlar, y├╝zlerini GranadaÔÇÖdaki kad─▒nlar gibi kapam─▒┼čt─▒.1

Yine ara┼čt─▒rmalar─▒yla d├╝nya ├žap─▒nda ├╝ne sahip Fuat SEZG─░N de; P├«r├« ReisÔÇÖin haritas─▒ ba┼čta olmak ├╝zere, ke┼čfin b├╝t├╝n merhalelerinde ─░sl├óm bilginlerinin harita ve teknik katk─▒lar─▒n─▒ ilm├« bir bi├žimde ortaya koymakta ve k─▒tan─▒n daha ├Ânce m├╝sl├╝manlar taraf─▒ndan ke┼čfedildi─čini ifade etmektedir.2

D├╝nyan─▒n say─▒l─▒ ─░sl├óm ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒ndan kabul edilen Prof. Dr. Muhammed Ham├«dullah da AmerikaÔÇÖn─▒n ├žok daha ├Ânceleri Araplar taraf─▒ndan ke┼čfedildi─čini dil ve ├že┼čitli y├Ânden ispat etmektedir. ┬źDil ├ólimleri KolombÔÇÖdan evvelki zamanlarda k─▒z─▒lderelilerin dillerinde Arap├ža as─▒ll─▒ kelimelerin bulundu─čunu ortaya ├ž─▒karm─▒┼člard─▒r. Di─čer taraftan Kolomb, K├╝ba k─▒y─▒lar─▒nda havlamayan k├Âpekler g├Ârm├╝┼čt├╝r ki, bunlar da Bat─▒ Afrika cinsi k├Âpeklerdir. ├ľyle g├Âr├╝l├╝yor ki, eski d├╝nya ile yeni d├╝nya aras─▒nda seyr├╝sefer ilk olarak m├╝sl├╝manlar taraf─▒ndan kurulmu┼čtur.

Tah─▒llardan m─▒s─▒r, Amerika men┼čeli olmas─▒na ra─čmen Avrupa dillerinde ─░sl├óm├« bir esasa taalluk eden kelimelerle ifade edilmi┼čtir. Mesel├ó; Grano Turco (─░talyanca); Sarazin Corn (─░ngilizce); Triticum Tircucum (Hollandaca); Trigo de Turkina (─░spanyolca); Turkish Heude (─░sve├ž├že); Turkie Corns (Frans─▒zca); ve nihayet Turkische Korn (Almanca). Bunun sebebi o zamanlar T├╝rk ve Sarazin kelimelerinin m├╝sl├╝man kelimesine e┼č anlamda kullan─▒lm─▒┼č olmas─▒d─▒r. T├╝rk dilinde m─▒s─▒r kelimesi, hem tah─▒llardan m─▒s─▒r─▒ hem de devletlerden M─▒s─▒r devletini ifade etmek i├žin iki ayr─▒ anlamda kullan─▒lmaktad─▒r. M─▒s─▒r (tah─▒l), Bat─▒ Afrika k─▒y─▒lar─▒ndan hac─▒lar vas─▒tas─▒yla M─▒s─▒rÔÇÖa getirilmi┼č oradan da onu T├╝rkler alm─▒┼čt─▒r. ─░┼čte b├╝t├╝n bunlar Kristof KolombÔÇÖdan ├Ânce cereyan etmi┼č h├ódiselerdir.3
________________________

1 Prof. Dr. Berrak KURTULU┼×, Amerika K─▒tas─▒n─▒n Ke┼čfi Kuzey Amerika-Asya Ba─člant─▒s─▒ s. 878.
2 Fuat SEZG─░N, ÔÇťAmerikaÔÇÖn─▒n M├╝sl├╝manlar Taraf─▒ndan K. Kolomb ├ľncesi Ke┼čfiÔÇŁ, Avrupa ─░sl├óm ├ť. ─░sl├óm Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi, 2008, ┼×ubat, y─▒l: 1 sa: 1
3 Prof. Muhammed Hamidullah, Trc. Mustafa B─░LGE, ÔÇťM├╝sl├╝manlar─▒n Kristof KolombÔÇÖdan Evvel AmerikaÔÇÖy─▒ Ke┼čifleriÔÇŁ, ─░sl├óm D├╝┼č├╝ncesi, 1968, c. II s. 370.