F├éN├Ä OYUNCAKLARIN F├éN├Ä BABASI…

H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

Ge├žti─čimiz aylarda bir bilgisayar firmas─▒n─▒n y├Ânetim kurulu ba┼čkan─▒ kanser sebebiyle 56 ya┼č─▒nda hayata g├Âzlerini yumdu. Ancak her g├╝n binlerce insan─▒n f├ón├« hayata ved├ó etti─či bir d├╝nyada bu ├Âl├╝m├╝n de s─▒radan bir h├ódise olarak g├Âr├╝lmesi beklenirken tahmin edilenden daha b├╝y├╝k bir g├╝r├╝lt├╝ koptu.

G├╝nlerce haberlerde, hayranlar─▒n─▒n onun bu erken ├Âl├╝m├╝ne nas─▒l sitem etti─činden bahsedildi. Kitab─▒n─▒ sat─▒n almak i├žin kuyru─ča girenler, arkas─▒ndan h├ót─▒ra mesaj─▒ yazmaya ko┼čanlar… Cenazenin arkas─▒ndan s├Âylenmesi ├ódet olan s├Âzlerden ├žok, neredeyse bir ├že┼čit modern tap─▒nmaya d├Ân├╝┼čen bir dil geli┼čiverdi.

Sanki insanlar onun da s─▒radan bir insan gibi ├Âl├╝ml├╝ oldu─čuna ┼ča┼č─▒rm─▒┼č gibiydiler. Acaba Steve JOBSÔÇÖun; antik ├ža─člar─▒n efsanelerindeki il├óhla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č kahramanlar gibi, ├Âl├╝ms├╝z olaca─č─▒n─▒ m─▒ umuyorlard─▒?

Paran─▒n, ba┼čar─▒n─▒n, ┼č├Âhret ve makam─▒n insan─▒ mutlak sondan kurtaramay─▒┼č─▒ m─▒ ac─▒t─▒yordu modern insan─▒n can─▒n─▒?..

├ľyle ya… Milyonlarca insan, i┼č hayat─▒nda onun gibi ba┼čar─▒l─▒ olmay─▒ hayat─▒na en b├╝y├╝k gaye olarak se├žmi┼čti. Binlerce kitab─▒n, derginin, seminerin, seans─▒n, i┼č hayat─▒na at─▒lan herkese hedef olarak g├Âsterdi─či zirvede, o vard─▒. O; d├╝nyev├« ba┼čar─▒n─▒n anahtar─▒ olarak g├Âsterilen vas─▒flar─▒ ├╝st├╝nde ta┼č─▒mak bak─▒m─▒ndan, ├ódeta ┬źmodel insan┬╗d─▒. Ama bunca servet, bir sa─čl─▒kl─▒ pankreas edememi┼čti. Organ nakli i├žin ihtiya├ž duyulan karaci─čeri bir an ├Ânce bulabilmek i├žin, AmerikaÔÇÖn─▒n b├╝t├╝n eyaletlerinde ev alabilecek kadar serveti vard─▒ ama bu onun sa─čl─▒─č─▒na kavu┼čmas─▒na yetmedi. Tedavisi i├žin g├Ârevinin ba┼č─▒ndan ayr─▒lmak ├╝zere izin isterken; ┬źK─▒sa bir s├╝re aran─▒zda olamayaca─č─▒m.┬╗ demi┼čti ama umutlar bo┼ča ├ž─▒kt─▒.

Onun ├Âl├╝m haberi s├╝rpriz de─čildi asl─▒nda. Son zamanlardaki foto─čraflar─▒, hastal─▒─č─▒n─▒n iyiye gitmedi─čini g├Âsteriyordu. Ama onu kendilerine m├╝r┼čid-i k├ómil ittihaz edenler hayat─▒n─▒n b├Âyle noktalanmas─▒n─▒ ona yak─▒┼čt─▒ram─▒yorlard─▒ nedense…

─░nsanlar, onu neden b├Âylesine g├Âzlerinde b├╝y├╝tm├╝┼člerdi? Bu adam ne yapm─▒┼čt─▒ da iddiaya g├Âre; ┬źHayatlar─▒m─▒z─▒ de─či┼čtiren adam.┬╗ unvan─▒n─▒ hak etmi┼čti?

Do─črusu ben de merak ettim, hayat─▒n─▒ ara┼čt─▒rd─▒m. Buldu─čum bilgilere g├Âre bahse mevzu olan ┼čah─▒s, bilgisayarlar─▒n ferd├« istekler i├žin kullan─▒lmas─▒na ├Ânc├╝l├╝k eden ki┼čilerin ba┼č─▒nda geliyormu┼č. ├ľnceleri bilgisayarlar, ├╝niversitelerin ve benzeri m├╝esseselerin ihtiya├žlar─▒ i├žin ├╝retilir ve geli┼čtirilirken; onun zamanla ├žoluk ├žocu─čun elinde gezen bir nesne olmas─▒n─▒n sebebi, pazarlama stratejileriymi┼č. Her yerde m├╝zik dinlemeyi, oyun oynamay─▒, ileti┼čim kurmay─▒ m├╝mk├╝n k─▒lan, ekran─▒na dokunarak kullan─▒labilen, ince ve k├╝├ž├╝k bilgisayarlar tasarlamak ve daha do─črusu piyasaya s├╝rmek onun fikriymi┼č. Anla┼č─▒lan arkas─▒ndan s├Âylenen ┬źelinizden d├╝┼č├╝rmedi─činiz ayg─▒tlar─▒n yarat─▒c─▒s─▒(!)┬╗ gibi s├Âzlerle kastedilen buymu┼č. Ayr─▒ca dijital teknolojinin medya ve film end├╝strisinde kullan─▒lmas─▒n─▒ sa─člayarak dev├ós├ó Amerikan e─člence sekt├Âr├╝nden b├╝y├╝k bir pay kapm─▒┼č.

Do─črusu bu kadar y├╝celtilen ki┼činin ba┼čar─▒lar─▒n─▒n (!) bu t├╝r t├╝ketim ve e─členceyi k├Âr├╝klemekten ibaret olmas─▒ kar┼č─▒s─▒nda hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒na u─črad─▒m. Beklerdim ki, bu adam; bu kadar ├Âv├╝ld├╝─č├╝ne g├Âre, d├╝nyadaki beslenme ve sa─čl─▒k meselelerine bir ├ž├Âz├╝m getirmi┼č olsun. Yahut d├╝nyan─▒n enerji problemine ├ž├Âz├╝m getiren bir teknik geli┼čtirerek, her ge├žen g├╝n enerji kaynaklar─▒n─▒n payla┼č─▒m─▒ ├╝zerinde kutupla┼čmaya ve belki d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k sava┼č─▒na do─čru giden cihan─▒ b├╝y├╝k bir fel├óketten kurtarm─▒┼č olsun. Hi├ž de─čilse zenginle yoksulun aras─▒ndaki u├žurumu biraz olsun kapatacak bir ├žare bulup, insanlar─▒ sokaklara d├Âken adaletsizli─čin ├ž├Âz├╝m├╝ne katk─▒ yaps─▒n.

Hay─▒r, Steve JOBS bunlar─▒n hi├žbirini yapmam─▒┼čt─▒. Aksine onun yapt─▒─č─▒ ┼čeylerin hemen hepsi kapitalizme hizmet etmekten ibaretken insano─člunun kendine yabanc─▒la┼čmas─▒na biraz daha katk─▒da bulunmu┼čtu.

Evet, ger├žekten de bug├╝n gen├žler; onun ├╝retimine ├Ân ayak oldu─ču ├ólet-edev├ót─▒ ellerinden d├╝┼č├╝rm├╝yorlar. Bilhassa ├╝r├╝nlerin rekl├óm─▒ ve pazarlanma stratejisinde e─člence unsurunun ├Âne ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒n da etkisiyle ├žocuk ve gen├žler bu ├óletlerle yat─▒p kalkar oldular. Bu sebeple de korkar─▒m ki bu neslin i├žinden bir├žok gencimiz t─▒pk─▒ JOBS gibi kansere yakalanacak ve e─členceyle israf etti─či hayat─▒na erkenden ved├ó edecek. AmerikaÔÇÖda beyin kanserlerinde art─▒┼č─▒n sebep oldu─ču korku sebebiyle idareciler cep telefonlar─▒n─▒n ├╝zerine ┬źSa─čl─▒─ča zararl─▒d─▒r!┬╗ yazmaya haz─▒rlan─▒yor.

├ťstelik bu ├╝r├╝nler sadece, beden s─▒hhatine zarar vermekle kalm─▒yor; internet ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒, dikkatini yo─čunla┼čt─▒rma g├╝├žl├╝─č├╝, h─▒zl─▒ ve e─členceli olmayan hi├žbir ┼čeye dayanamaz h├óle gelme gibi psikolojik bozukluklar─▒ da tetikliyor ve azd─▒r─▒yor. B├Âylece hem ferdin, hem de ailev├« ve i├žtim├ó├« b├╝nyenin s─▒hhatini bozarak istikb├ólimiz n├óm─▒na endi┼če uyand─▒r─▒yor.

Bu ├╝r├╝nlerin ├╝retimi, pazarlanmas─▒ ve kullan─▒lmas─▒ s─▒ras─▒nda l├╝zumsuz yere sarf olunan para ve enerji ise iktisad├« ve tabi├« (ekolojik) dengesizli─či b├╝sb├╝t├╝n azd─▒r─▒yor. Zaten d├╝nyadaki iktisad├« d├╝zen; kitleler h├ólinde insanlar─▒n s─▒n─▒rl─▒ servetini b├╝y├╝k ┼čirketlere pompal─▒yor, bu gibi t├╝ketim maddelerini -l├╝zumlu oldu─ču i├žin de─čil, e─člence ve g├Âsteri┼č i├žin- sat─▒n almak, gelir da─č─▒l─▒m─▒n─▒ daha da fazla bozuyor. Bu cihazlardan bir tanesinin, birka├ž tane asgar├« ├╝crete tekab├╝l etti─čini s├Âylemek ne demek istedi─čimizi yeterince a├ž─▒klayacakt─▒r.

K─▒sacas─▒, bat─▒da yay─▒mlanan karikat├╝rlerde, g├╝ya cennette meleklere dah├« ak─▒l verdi─či tahayy├╝l edilen ve e┼či bulunmaz bir ┬źd├óh├«┬╗ oldu─čundan dem vurulan bu ┼čah─▒s, insanlar─▒n hi├žbir derdini ├ž├Âzmemi┼č, sadece s├╝r├╝klenmekte oldu─čumuz fel├óketi unutacak ┼čekilde uyu┼čturma yoluna gitmi┼čti, e─člendirici filmler, oyunlar ve oyuncaklarla…

B├╝t├╝n bu s├Âzlerden, bu cep ve tablet bilgisayarlar─▒n─▒n faydas─▒n─▒ ink├ór etti─čimiz anla┼č─▒lmas─▒n. Bil├ókis bir insan─▒n k├╝t├╝phaneler dolusu kitab─▒ ├žantas─▒nda ta┼č─▒mas─▒n─▒ ve istedi─či zaman, istedi─či yerde okumas─▒n─▒, ara┼čt─▒rma yapmas─▒n─▒ sa─člayan bu ├óletler; gayeli bir ┼čekilde kullananlar i├žin ├žok faydal─▒…

Hem bu haber alma vas─▒talar─▒;

ÔÇťD├╝nyan─▒n hangi k├Â┼česinde m├╝sl├╝man karde┼činin uzataca─č─▒ yard─▒m elini bekleyen ihtiya├ž sahipleri var?ÔÇŁ

ÔÇťHangi m├╝essese bu muhta├žlar─▒n derdine merhem olmaya ko┼čuyor? B├Âylece hay─▒r i┼člemek isteyenlere hay─▒r hizmetlerini aya─č─▒na getiriyor?ÔÇŁ diye haberdar olmak isteyenlere d├╝nyan─▒n her k├Â┼česinden manzaralar getiriyor.

Bu ├óletler, hayat─▒n id├ómesi i├žin zarur├« i┼čleri yaparken bir yandan da KurÔÇÖ├ón veya sohbet dinlemek isteyenler i├žin de b├╝y├╝k bir imk├ón. Bilhassa Nak┼čibend├« yolunun ┬źel k├órda, g├Ân├╝l y├órda┬╗ prensibine de ├žok uygun…

Zaten bu gibi teknik ├óletlerin de All├óhÔÇÖ─▒n zek├ó ve yetenekle donatt─▒─č─▒ insanlar eliyle m├╝ÔÇÖmin kullar─▒na verdi─či nimetler oldu─čuna yak├«nen inan─▒yoruz. Bu kolayl─▒klar, Mevl├óm─▒zÔÇÖ─▒n ├óhirzaman─▒n zay─▒f ve ├Âmr├╝ bereketsiz kullar─▒na yard─▒m─▒ hi├ž ┼č├╝phesiz.

Hem b├╝t├╝n bu teknik nimetlerin kimin eliyle yap─▒lm─▒┼č olursa olsun, bilhassa m├╝ÔÇÖminlere verildi─čini s├Âylemek yanl─▒┼č olmaz. ├ç├╝nk├╝ di─čer insanlar─▒n ya f├ón├« hayat─▒n menfaati i├žin yahut da tamamen faydas─▒z bir oyalanma i├žin kulland─▒─č─▒ bu vas─▒talar─▒, y├╝ksek gayeler i├žin kullanmak as─▒l m├╝ÔÇÖminlere nasip olabilir…

M├╝ÔÇÖminler All├óhÔÇÖ─▒n yerden verdi─či nimetleri, g├Âkten indirdi─či hid├óyete uygun kulland─▒klar─▒ takdirde; bu nimetleri, sonsuz bir m├╝k├ófat─▒n vas─▒tas─▒ olarak de─čerlendirebilirler. B├Âylece ara├žlara sevinen, bu ara├žlar─▒ buldu, ke┼čfetti, ├«mal etti diye birtak─▒m f├ón├«lere tap─▒nan ama; bu ara├žlarla ula┼čacaklar─▒ bir ama├žlar─▒ olmayan kitlelerden ├╝st├╝n olabilirler.

Bu sebeple biz m├╝ÔÇÖminler bal i├žin ar─▒ya de─čil, ar─▒y─▒ yaratana ┼č├╝kretti─čimiz gibi; f├ón├« adamlara de─čil, onlara verdi─či zek├ó ve ilhamlarla bizlerin hayat─▒na kolayl─▒klar─▒ ihsan eden Rabbimize minnet duyar─▒z. Ayr─▒ca ar─▒n─▒n bal─▒n─▒ yerken i─čnesinden sak─▒nd─▒─č─▒m─▒z gibi bu ara├žlardan faydalan─▒rken onlar─▒n oyalay─▒c─▒ ve gayemizi unutturucu fitnesinden de sak─▒nmaya ├žal─▒┼č─▒r, bunun i├žin yine Rabbimizden irade kuvveti niyaz ederiz.

Bizim inanc─▒m─▒z verilene ve veren ele de─čil, as─▒l ihsan edene ve veri┼č gayesine bakmay─▒ gerektirdi─či i├žin olsa gerek biz bir f├ón├«nin b├Âylesine y├╝celtilmesine ak─▒l erdiremiyoruz. Aksine, icat edenine bile bir faydas─▒ olmam─▒┼č oyuncaklarla l├╝zumundan fazla oyalanmay─▒p onun ba┼č─▒na gelen bizim de ba┼č─▒m─▒za gelmeden ├Ânce sonumuzu d├╝┼č├╝nelim, diyoruz.

Bir konu┼čmas─▒ esnas─▒nda hayat felsefesinden bahsederken; bir zamanlar okudu─ču, ÔÇśher g├╝n├╝ hayat─▒n─▒n son g├╝n├╝ gibi ya┼ča, bir g├╝n mutlaka hakl─▒ ├ž─▒kars─▒n,ÔÇÖ c├╝mlesinden ├žok etkilendi─čini s├Âylemi┼č. Konu┼čmas─▒nda ├Âl├╝me de epey geni┼č bir yer ay─▒ran i┼č adam─▒n─▒n ard─▒ndan Budist ├ževreler onun Hindistan seyahatinden ve et yemedi─činden bahsederek dinlerinin propagandas─▒na alet etmeye ├žal─▒┼čt─▒lar.

Suriyeli, Abdulfettah isimli bir m├╝sl├╝man─▒n o─člu olarak d├╝nyaya gelip, Amerikal─▒, Ermeni bir anneye evlatl─▒k verilen Jobs, bu d├╝nyadan hangi itikat ├╝zere ayr─▒ld─▒ bilmiyoruz. Ama onun gibi nice ak─▒ll─▒ ve becerikli evlad─▒m─▒z─▒n bat─▒ medeniyetine hizmet ederek hayatlar─▒n─▒ ziyan etmesine h├╝z├╝nleniyoruz.