GİZLİ DAVETİN AÇIK YANSIMALARI

YAZAR : Âdem SARAÇ ademsarac@yyu.edu.tr

Bundan ├Ânceki yaz─▒m─▒zda ─░lk ─░sl├óm Toplumu Sah├óbeÔÇÖnin olu┼č s├╝recini anlatmaya ├žal─▒┼čm─▒┼č, orada; ÔÇť─░sl├óm g├╝zelli─či ile lif lif dokunan insan, herhangi biri olmaktan ├ž─▒k─▒p ┬ź─░sl├óm ─░nsan─▒┬╗ olurken, bu arada da ┬ź─░sl├óm Toplumu┬╗ olu┼čuyordu.ÔÇŁ c├╝mlesini kullanm─▒┼čt─▒k.1

Bu yaz─▒m─▒zda da ─░sl├ómÔÇÖ─▒n ilk ├╝├ž y─▒l─▒n─▒ de─čerlendirmeye; bu arada yanl─▒┼č anla┼č─▒lan, ya da eksik anlad─▒─č─▒m─▒z baz─▒ ├Ânemli ┼čeyleri a├žmaya, ba┼čarabildi─čimiz ├Âl├ž├╝de de dersler ├ž─▒karmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z…

─░sl├óm g├╝ne┼činin do─ču┼ču ├╝zerinden ├╝├ž y─▒l ge├žmi┼čti…

Bu s├╝re i├žerisinde, -tabir yerindeyse- ├╝├ž y─▒ll─▒k ilk e─čitimlerini tamamlayan sah├óbe; sadece kendi d├Ânemleri i├žin de─čil, b├╝t├╝n zamanlar i├žin model olacak ├ľrnek KurÔÇÖ├ón NesliÔÇÖnin ├žekirdek kadrosu olarak, ne┼čv ├╝ nem├ó bulmu┼člard─▒.2

Davet gizli yap─▒lm─▒┼č olsa ve belirli oranda gizlili─če dikkat edilse bile, her ┼čey gizli de─čildi. Daha a├ž─▒k├žas─▒, bir├žok ┼čey gizlenememi┼č ve gizlenemiyordu. Mekke e┼čraf─▒, ─░sl├óm davetinin seyri hakk─▒nda genel anlamda da olsa bilgi sahibi olmu┼čtu. Mekkelilerin ├Ânemli bir k─▒sm─▒na davet ula┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. Kabul eden etmi┼č, etmeyenler ise ya d├╝┼č├╝neceklerini ya da kabul etmeyeceklerini bildirmi┼člerdi. ├ľnceleri ilgisiz kalanlar da vard─▒.

Ris├óletin ilk ├╝├ž y─▒l─▒ boyunca, MekkeÔÇÖde iki farkl─▒ topluluk olu┼čmu┼čtu. Topluluklardan birini ─░sl├óm dairesine giren ve hayatlar─▒n─▒ Allah ve Ras├╗l├╝ÔÇÖn├╝n buyruklar─▒na g├Âre d├╝zenleyen m├╝ÔÇÖminler, di─čerini ise ┼čirke dayanan inan├žlar─▒yla ve hayat tarzlar─▒yla m├╝┼črikler olu┼čturuyordu.

├ťzerinde durulmas─▒ gereken ├žok ├Ânemli bir konu da; bu zaman zarf─▒nda, m├╝ÔÇÖminlerin say─▒s─▒ artt─▒─č─▒ ve ─░sl├óm davetinin ayr─▒nt─▒lar─▒ daha da belirginle┼čti─či i├žin, ─░sl├óm daveti; m├╝┼črik e┼čraf─▒n g├╝ndeminde hemen her zaman yer alan en ├Ânemli bir konu h├óline gelmi┼čti.

Bu s├╝re├ž i├žinde; s├╝rekli yay─▒lan ve gittik├že de geli┼čme kat eden ─░sl├óm daveti kar┼č─▒s─▒nda, m├╝┼črik liderler tepki g├Âsteriyorlard─▒. Zaman ge├žtik├že de bu tepkileri bilenmeye y├╝z tutan ├Âfkeye d├Ân├╝┼č├╝yordu.

├ľzellikle ismen bilip tan─▒d─▒klar─▒, kavimlerinin en ├Ânde gelen baz─▒ ┼čah─▒slar─▒n─▒n ─░sl├ómÔÇÖa girdiklerini haber ald─▒k├ža, ├Âfkeleri daha da art─▒yordu. Bu durum yeni bir olu┼čuma daha yol a├žm─▒┼čt─▒. ─░sl├óm ve m├╝sl├╝manlar, m├╝┼čriklerin ilk g├╝ndemini te┼čkil etmeye ba┼čla┼čm─▒┼čt─▒. O kadar ki, g├╝ndemlerinden hi├ž d├╝┼čmemesine ve hatt├ó daha ├žok g├╝ndemlerinde kalmas─▒na sebep olmu┼čtu.

Bu geli┼čmeler kar┼č─▒s─▒nda; m├╝┼črik e┼čraf ├Âfkeli olman─▒n yan─▒ s─▒ra, endi┼čeliydi de. ─░sl├ómÔÇÖ─▒n her ge├žen g├╝n, ├žok de─či┼čik kesimlerden daha fazla kimsenin ilgisini ├žeker h├óle geldi─čini g├Âr├╝yorlard─▒. Hatt├ó e┼čraf ailelerinden en ├Ânde gelen baz─▒ kimseler de ─░sl├ómÔÇÖ─▒n ├žekicili─čine kendisini kapt─▒ranlar aras─▒nda yer al─▒yorlard─▒. ├ťstelik bunlar birka├ž ki┼či de de─čillerdi.

E┼čraf ailelerinden ├Âzel bir grup te┼čkil edecek kadar ├žok say─▒da kimse, ─░sl├óm davetini kabul etmi┼čti. Ris├óletin yakla┼č─▒k ilk ├╝├ž y─▒l─▒ i├žerisinde Mekke e┼čraf─▒n─▒n yak─▒nlar─▒ndan ─░sl├óm davetini kabul edenler, ├ževrelerini de ├žok cidd├« ┼čekilde etkiliyorlard─▒.

Fakat b├╝t├╝n bunlara ra─čmen, e┼čraf─▒n hen├╝z kayda de─čer fiil├« bir tepkisi g├Âr├╝lmemi┼čti. Ge├žen zaman i├žerisinde, ─░sl├óm davetini kabul eden ve ├Ânemli bir k─▒sm─▒n─▒ han─▒mlar─▒n, k├Âlelerin ve yoksullar─▒n olu┼čturdu─ču m├╝ÔÇÖminlerle daha ├žok alay etmi┼čler; onlar─▒ pek cidd├«ye almam─▒┼člard─▒. Zaman ge├žtik├že, ├Ânde gelenlerin de ─░sl├ómÔÇÖa girdiklerini g├Âr├╝nce, gizlilik d├Âneminde bile ┼čiddete ba┼čvurduklar─▒ g├Âr├╝l├╝r.

─░sl├óm, her ne kadar Mekke ileri gelenlerinin ├žok farkl─▒ gerek├želerle kabul edemeyecekleri ├Âzelliklere sahip olsa bile; m├╝ÔÇÖminlerin Mekke toplum yap─▒s─▒na y├Ânelik a├ž─▒k├ža bir fiillerinin ger├žekle┼čmemi┼č olmas─▒, m├╝┼črik e┼čraf─▒n tepkilerini dizginleyen ├Ânemli bir sebepti.

Mekkeliler; ├Ânceleri ─░sl├óm davetini, inan├žlar mozayi─či durumundaki MekkeÔÇÖde gelip ge├žici bir hevesin sebep oldu─ču bir inan├ž hareketi olarak d├╝┼č├╝n├╝yorlard─▒. Ya da ├Âyle olmas─▒n─▒ umuyorlard─▒. Muhtemeldir ki, bu hevesin ge├žmesini ve ─░sl├óm davetinin mevcut yap─▒yla uyumlu h├óle gelmesini bekliyorlard─▒.

Bilindi─či gibi, genellikle ris├ólet s├╝recinin ilk ├╝├ž y─▒l─▒n─▒n tamam─▒yla ┬źgizli┬╗ oldu─čuna y├Ânelik yayg─▒n bir kanaat vard─▒r. Biz bunu masaya yat─▒r─▒p, enine boyuna inceledi─čimiz zaman ┼č├Âyle bir tablo ile kar┼č─▒la┼č─▒r─▒z:

├ľncelikle olay─▒n tamamen ┬źgizli┬╗ kald─▒─č─▒ meselesi, hem KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖin o d├Âneme ili┼čkin ├óyetleriyle ve hem de ┬źgizlilikten┬╗ bahseden kaynaklar─▒n o d├Âneme ait verdikleri bilgilerle ├želi┼čmektedir.

Bunun i├žin ris├óletin ilk ├╝├ž y─▒l─▒na daha ├žok ┬źferden ferd├ó davet d├Ânemi┬╗ ad─▒n─▒ verebiliriz. Bu d├Ânemde m├╝┼črikler ve ├Âzellikle de e┼čraf, davetten ve konusundan haberdard─▒. Ancak davet herkese a├ž─▒k├ža de─čil, g├╝venilir ki┼čilere ve daveti kabul etmesi muhtemel g├Âr├╝nen ┼čah─▒slara yap─▒l─▒yor; her ┼čey a├ž─▒k├ža il├ón edilmiyordu.3

─░sl├óm davetinin ilk ├╝├ž y─▒l─▒n─▒ olu┼čturan d├Ânem, kendi i├žerisinde nevÔÇÖi ┼čahs─▒na m├╝nhas─▒r ├Âzelliklere sahiptir. Bu d├Ânem ┼×uar├ó S├╗resiÔÇÖnin 214-216. ├óyetlerinin vahyedilmesine kadar devam etmi┼čtir.

Bu d├Ânemde davete m├╝sbet kar┼č─▒l─▒k vererek ─░sl├ómÔÇÖa girenlerin say─▒s─▒; ├žo─ču zaman zannedilenin aksine, bir kitle olu┼čturacak kadar ├žoktu. Kaynaklar, s├Âz konusu d├Ânemde ─░sl├ómÔÇÖa girenlerin listesini ayr─▒nt─▒l─▒ ┼čekilde nakletmektedirler. Ger├ži listeler aras─▒nda baz─▒ ufak say─▒ ve isim farkl─▒l─▒klar─▒ vard─▒r; ancak yine de ris├óletin bu ilk y─▒llar─▒nda m├╝sl├╝man olanlar─▒n listesini kesin de─čilse dah├«, kesine yak─▒n bir do─črulukta tespit etmek m├╝mk├╝n olabilmektedir. Kaynaklardaki s├Âz konusu listeleri cidd├« bir d├╝zenlemeye t├ób├« tuttu─čumuz zaman, say─▒lar─▒ 120 ile 139 aras─▒nda de─či┼čen, ├žok say─▒da ki┼činin isimlerini tespit ettik.4

Bu kadar ├žok ki┼činin gizlilik d├Âneminde ─░sl├óm ile ┼čereflenmesi ├žok anlaml─▒. Demek ki, bu d├Ânemde ─░sl├óm ile ┼čereflenenler, hayatlar─▒na ├žok g├╝zel ┼čeyler yans─▒tm─▒┼č ve ├žok da g├╝zel ├Ârnek olmu┼člard─▒. Yani inand─▒klar─▒n─▒ hayatlar─▒na yans─▒tm─▒┼člard─▒. ─░┼čte bundan dolay─▒ bu yaz─▒m─▒za ┬źGizli Davetin A├ž─▒k Yans─▒malar─▒┬╗ ad─▒n─▒ verdik.

Peygamber medresesinde yeti┼čenler her yerde kendilerini g├Âsteriyorlard─▒. OÔÇÖndan g├Âr├╝p ald─▒klar─▒n─▒; sadece fikir ve d├╝┼č├╝nce baz─▒nda tutmuyor, b├╝t├╝n hayatlar─▒na yans─▒t─▒yorlard─▒. B├╝t├╝n mesele, her h├ól ve hareketimize Peygamber EfendimizÔÇÖi yans─▒tma ├žabas─▒d─▒r.

-Sall├óll├óhu aleyhi ve sellem…-

_____________________

1 Bak─▒n─▒z: Y├╝zak─▒, say─▒ 80, s. 48.

2 Mevl├ón├ó ┼×ibl├« N├╗m├ón├«, S├«ret├╝ÔÇÖn-Neb├«, c. 1, s. 146-147.

3 Hazret-i MuhammedÔÇÖin Hayat─▒ ve ─░sl├óm Devleti, Cel├óleddin Vatanda┼č, c. 1, s. 225.

4 ─░bn-i ─░shak, ─░bn-i Hi┼čam, S├«re, c. 1, s. 257; ─░bn-i ─░shak, Kit├óbuÔÇÖl-M├╝bted├ó veÔÇÖl-MebÔÇśas, c. 3, s. 118; ─░bn-i Kuteybe, Kit├óbuÔÇÖl-Ma├órif, s. 73; ─░bn-i Abdilberr, ─░sti├ób, c. 4, s. 1820-1821; ─░bn-i Es├«r, ├ťsd├╝ÔÇÖl-─×├óbe, c. 7, s. 82; ─░bn-i Seyyid, Uy├╗nuÔÇÖl-Eser, c. 1, s. 91; Eb├╗ÔÇÖl-Fid├ó, el-Bid├óye veÔÇÖn-Nih├óye, c. 3, s. 24; Haleb├«, ─░ns├ónuÔÇÖl-Uy├╗n, c. 1, s. 426, 432; Heysem├«, MecmauÔÇÖz-Zev├óid, c. 9, s. 103; Diyarbekr├«, T├ór├«huÔÇÖl-Ham├«s, c. 1, s. 286; ─░bn-i SaÔÇśd, Tabak├ót├╝ÔÇÖl-K├╝br├ó, c. 8, s. 36-37, Zeheb├«, Siyeru AÔÇśl├ómiÔÇÖn-N├╝bel├ó, c. 2, s. 177; Bel├ózur├«, Ens├óbuÔÇÖl-E┼čr├óf, c. 1, s. 112; Zeheb├«, T├ór├«huÔÇÖl-─░sl├óm, s. 135; ─░bn-i Hacer, el-─░s├óbe, c. 1, s. 563.