K├ómil ─░nsan─▒n T├óc─▒ C├ľMERTL─░K

B. Cahit ├ľZDEM─░R bcahit@hotmail.com

B├╝t├╝n mevcud├ót─▒n sahibi olan Allah Te├ól├ó -celle cel├ól├╝h├╗-; hikmetine bin├óen, varl─▒klar─▒ farkl─▒ mevk├«lerde fakat birbirlerine irtibatl─▒, tamamlay─▒c─▒ hususiyette yaratm─▒┼čt─▒r. ─░nsan d─▒┼č─▒ndaki canl─▒ ve cans─▒z varl─▒klar y├╝ce Yarat─▒c─▒ÔÇÖn─▒n kendilerine ihsan buyurdu─ču ilham ve il├óh├« kaidelerle, memur edildikleri vazifeleri tam bir sad├ókatle ├«f├ó ederler. U├žsuz bucaks─▒z k├óinatta ve sonsuz say─▒da varl─▒k i├žerisinde sadece insand─▒r ki; ┬źe┼čref-i mahl├╗kat┬╗ olarak yarat─▒lm─▒┼č ve hal├«felik tevd├« buyurularak ulv├« bir mesÔÇÖ├╗liyet y├╝klenmi┼čtir y├╝ce Rabbi taraf─▒ndan. Bu keyfiyet; il├óh├« murad gere─čince, fevkal├óde hassas, tabi├« bir denge ├žer├ževesinde aksamadan, ├óhenkle y├╝r├╝yen k├óinat nizam─▒n─▒n esas─▒d─▒r.

Allah Te├ól├ó -celle cel├ól├╝h├╗-, insanlar─▒ da bir arada bar─▒┼č i├žinde bir d├╝nya kurmakla m├╝kellef k─▒lm─▒┼čt─▒r. (el-Hucur├ót, 13) AnadoluÔÇÖmuzun g├Ân├╝l sultanlar─▒ndan Y├╗nus Emre Hazretleri bu m├╝kellefiyeti ┼č├Âyle terenn├╝m ediyor; o g├Ânle i┼čleyen ifadesiyle:

Gelin tan─▒┼č olal─▒m,
─░┼či kolay k─▒lal─▒m.
Sevelim sevilelim;
D├╝nya kimseye kalmaz.

Ancak haddi olmad─▒─č─▒ h├ólde, ihtiraslar─▒n─▒n sevkiyle il├óh├« taksime r├óz─▒ olmayan insano─člu, kendisine tevd├« edilen em├ónete sahip ├ž─▒kmayarak bar─▒┼č vasat─▒n─▒ tesis edememi┼č; o refah ve sa├ódet ikliminin vazge├žilmezi olan tabi├« dengeyi de bozarak, i├žinde ya┼čad─▒─č─▒ ├ževreyi yang─▒n yerine ├ževirmi┼čtir maalesef.

D├╝nyada bar─▒┼č ve huzurun tesisi i├žin ri├óyet edilmesi gereken de─čerler manz├╗mesi, ├Ârnek insan ve ├Ârnek cemiyet olarak ortadad─▒r. Hem de sadece nazar├« de─čil; tatbikat─▒yla da… Allah Te├ól├ó -celle cel├ól├╝h├╗-, Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖi en g├╝zel ┼čekilde terbiye edilmi┼č olarak, insanl─▒─č─▒n ufkuna ihsan buyurmu┼čtur. OÔÇÖnun ┬źc├óhiliyye┬╗ insanlar─▒n─▒ kendi ┬ź├Ârnek ┼čahsiyeti┬╗ ├žer├ževesinde i┼čleyerek ortaya koydu─ču ┬źasr-─▒ sa├ódet┬╗ cemiyeti ve bu devrin as─▒rlar─▒ ayd─▒nlatan yans─▒malar─▒, b├╝t├╝n be┼čer├« sistemlerin ├╝zerinde bir g├╝ne┼č gibi parl─▒yor; g├Âz kama┼čt─▒r─▒yor.

G├╝n├╝m├╝z├╝n, cahiliye devrini bile geride b─▒rakan d├╝nyas─▒n─▒n; ruhlar─▒ diriltecek bir ┬źasr-─▒ sa├ódet┬╗ meltemine ihtiyac─▒ var. Kan ve g├Âzya┼č─▒n─▒n seller gibi bo┼čand─▒─č─▒; insanl─▒k haysiyetinin ayaklar alt─▒nda ├ži─čnendi─či; kuvvetin tek belirleyici g├Âr├╝ld├╝─č├╝… bu vasatta, vah┼čet insan─▒n─▒ rahmet insan─▒na ├ževirecek o y├╝ce de─čerler manz├╗mesi ile yeniden te├žhiz olmaktan ba┼čka ├žare yok.

─░nsan─▒, dolay─▒s─▒yla da cemiyeti sa├ódet ufuklar─▒na kanatland─▒ran ulv├« hasletler c├╝mlesinden olan c├Âmertlik (seh├óvet), kemal├ót kap─▒s─▒n─▒n alt─▒n bir e┼či─či gibi kabul edilmi┼čtir bu rahmet ikliminin muktez├ós─▒nca. Hele de ├╝lkelerdeki gelir da─č─▒l─▒m─▒n─▒n fevkal├óde bozuk oldu─ču, s─▒n─▒flar aras─▒ndaki u├žurumlar─▒n gittik├že derinle┼čti─či zaman─▒m─▒zda, cemiyet hayat─▒ndaki onulmaz yaralar i├žin bu faz├«let merheminden daha tesirli ka├ž il├ó├ž g├Âsterilebilir?

D├╝nya hayat─▒n─▒n bir imtihan oldu─ču beyan buyuruluyor y├╝ce kit├ób─▒m─▒zda. Cemiyet i├žinde farkl─▒ mevk├«lerde bulunan herkes, birbirine muhta├ž durumdad─▒r bu hikmet gere─čince. Fakiri ve zenginiyle, ├ómiri ve memuruyla, ├ž├Âp├ž├╝s├╝yle, berberiyle, doktoruyla, tamircisiyle… b├╝t├╝n bir halk, birbiriyle yak─▒n m├╝nasebet h├ólindedir. ÔÇťYaln─▒zl─▒k sadece Allah Te├ól├óÔÇÖya mahsustur.ÔÇŁ demi┼člerdir bu sebeple. Burada ├Ânemli olan, bencil hislerden kurtulup rahmet nazar─▒ ile bakabilmek; muhabbet ve m├╝samaha ile davranabilmektir. ─░├žtim├ó├« mevk├«ler aras─▒nda fitne ve d├╝┼čmanl─▒k yerine, dostlu─čun teess├╝s├╝ i├žin yol budur.

Bu c├╝mleden olarak; ┬źimk├ón sahibinin, Allah Te├ól├ó -celle cel├ól├╝h├╗-ÔÇÖnun kendisine lutfetti─činden; buna m├ólik olmayanlara g├Ân├╝l ho┼člu─ču ile ikram etmesi┬╗ olarak tarif edilebilir c├Âmertlik. B├╝t├╝n faz├«letler, birbirlerinin tamamlay─▒c─▒s─▒ mahiyetindedir. Fizik ilmindeki ┬źbirle┼čik kaplar┬╗ misali, birisi hangi seviyede ise, di─čerleri de onun gibidir. Hele de c├Âmertlik; bu faz├«letler manz├╗mesinin olmazsa olmaz─▒d─▒r. ÔÇťBa┼čkas─▒n─▒ kendisine tercih etmekÔÇŁ m├ón├ós─▒ndaki ┬ź├«s├ór┬╗ ise, c├Âmertli─čin zirve seviyesini te┼čkil eder.

Bahis mevz├╗u faz├«let sahipleri, KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde ┼č├Âyle buyurularak m├╝jdelenir:

ÔÇťOnlar kendi canlar─▒ ├žekti─či, kendileri de muhta├ž olduklar─▒ h├ólde yiyeceklerini yoksula, yetime ve esire yedirirler: ┬źBiz sizi sadece Allah r─▒z├ós─▒ i├žin yediriyoruz, sizden ne bir kar┼č─▒l─▒k ne de bir te┼čekk├╝r bekliyoruz. Biz ├žetin ve bel├ól─▒ bir g├╝nde Rabbimizden (OÔÇÖnun azab─▒na u─čramaktan) korkar─▒z.┬╗ (derler). ─░┼čte bu y├╝zden Allah, onlar─▒ o g├╝n├╝n fenal─▒─č─▒ndan esirger; (y├╝zlerine) parlakl─▒k, (g├Ân├╝llerine) sevin├ž verir.ÔÇŁ (el-─░ns├ón, 8-11)

Bu hususla ilgili olarak; bir had├«s-i ┼čerifte de ┼č├Âyle buyurulur:

ÔÇťC├Âmert insan, All├óhÔÇÖa, cennete ve insanlara yak─▒n; cehennem ate┼čine uzakt─▒r. Cimri ise, All├óhÔÇÖa, cennete ve insanlara uzak; cehennem ate┼čine yak─▒nd─▒r! Cahil c├Âmert, Allah Te├ól├óÔÇÖya cimri ├óbidden daha yak─▒nd─▒r.ÔÇŁ (Tirmiz├«, Birr, 40/1961)

D├╝nyada elde ne bulunuyorsa, hepsinin bir em├ónet oldu─ču ┼čuuruyla, onu verenin r─▒z├ós─▒ istikametinde kullanmakt─▒r makbul olan. Bu esaslar─▒ tebli─č eden b├╝t├╝n peygamberler, bu faz├«leti de en g├╝zel ┼čekilde ya┼čam─▒┼člard─▒r. Onlar─▒n g├Âz├╝nde, d├╝nyan─▒n b├╝t├╝n zenginliklerinin, HakkÔÇÖ─▒n r─▒z├ós─▒n─▒ kazanma yan─▒nda, hi├žbir de─čeri yoktur. Mesel├ó; sofras─▒nda misafiri olmadan hi├ž yemek yemeyen Hazret-i ─░brahim -aleyhissel├óm-ÔÇÖ─▒n, bir hikmet m├╗cibince kendisini insan s├╗retinde ziyarete gelen Cebr├óil -aleyhissel├óm-ÔÇÖa, Allah Te├ól├óÔÇÖy─▒ tesbihi kar┼č─▒l─▒─č─▒nda, vadiler dolusu s├╝r├╝lerini hediye etmesi gibi…

Y├╝ce RabbimizÔÇÖin s─▒fatlar─▒ndan olan c├Âmertlik de, di─čer faz├«letlerle beraber; en k├ómil m├ón├óda, OÔÇÖnun ahl├ók─▒ ile ahl├óklanm─▒┼č olan Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖde tecell├« etmi┼čtir. -Aleyhissal├ót├╝ vessel├óm- Efendimiz, kendisinden istenen bir ┼čey i├žin asla ┬źHay─▒r!┬╗ demeyen, ih├óta edilemeyecek bir c├Âmertlik umman─▒ idi. ├ľyle ki; devletin reisi olarak her istedi─či tasarrufu yapmak elinde iken, ├╝mmetin en alt─▒ndaki bir fakirli─či se├žmi┼čti. Aylarca evlerinde ocak yanmad─▒─č─▒ olurdu. Hazret-i ├éi┼če -rad─▒yall├óhu anh├ó- V├ólidemiz; kendilerinin ┬ź├╝├ž g├╝n ├╝st ├╝ste bu─čday ekme─či ile kar─▒n doyurmad─▒klar─▒n─▒┬╗ belirtiyor.

Bu ummandan beslenen, OÔÇÖnunla ayn├«le┼čmeyi gaye bilen ash├ób-─▒ kiram -rad─▒yall├óhu anh├╝m- hazer├ót─▒, bu faz├«letin de en m├╝kemmel temsilcileri olmu┼člard─▒r. Hazret-i Eb├╗bekir -rad─▒yall├óhu anh- O Varl─▒k N├╗ruÔÇÖnun katk─▒ istedi─či bir zamanda, b├╝t├╝n mal varl─▒─č─▒n─▒ ortaya koymu┼č; ┬źailesine sadece Allah ve Ras├╗l├╝ÔÇÖn├╝n sevgisini b─▒rakt─▒─č─▒n─▒┬╗ s├Âyleyerek, k├ób─▒na var─▒lamaz bir c├Âmertlik seviyesi sergilemi┼čtir. Abdullah bin C├ófer -rad─▒yall├óhu anh├╝m├ó-; bir k├Âlenin ├╝cret olarak ald─▒─č─▒ ekme─či, a├ž bir k├Âpekle payla┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝nce; ÔÇťBu k├Âle benden daha c├Âmertmi┼č.ÔÇŁ buyurarak hayranl─▒─č─▒n─▒ ifade etmi┼čtir. Sonra hemen bah├žeyi ve k├Âleyi sat─▒n alm─▒┼č; k├Âleyi ├ózad ederek, bah├žeyi de kendisine hediye etmi┼čtir.

M├╝te├ókiben di─čer Hak dostu s├ólih kullar da, tesels├╝len kendilerine miras kalan murass├ó c├Âmertlik tac─▒n─▒ takarak; seviyelerine g├Âre, bu il├óh├« ahl├ókla kemal├ót ufuklar─▒na kanatlanm─▒┼člard─▒r. Bu m├╝b├órek z├ótlardan ┼×ak├«k-i Belh├« -kuddise sirruh- Hazretleri, bir tan─▒d─▒─č─▒na h├ól-hat─▒r sorunca;

ÔÇťBulursak ┼č├╝krediyoruz; bulamazsak sabrediyoruz.ÔÇŁ cevab─▒n─▒ al─▒r. Bunun ├╝zerine Hazret, herkese bir ders mahiyetinde olan ┼ču s├Âzleri s├Âyler:

ÔÇťBelhÔÇÖin k├Âpekleri de b├Âyle yapar… Biz bulursak da─č─▒t─▒yoruz; bulamazsak ┼č├╝krediyoruz.ÔÇŁ

M├╝b├órek zamanlar; faz├«let hislerinin galey├óna geldi─či, ruhlar─▒n m├óver├ó esintileriyle ├╝rperdi─či demler. Hususiyle bu zaman dilimlerinde yap─▒lan hay─▒rlar─▒n, ├óyet-i ker├«menin ifadesiyle ┬źyedi ba┼čak bitiren tane┬╗ mes├óbesinde kazanca vesile olaca─č─▒ m├╝jdeleniyor. Bayramlarda, m├╝b├órek gecelerde, ┬ź├╝├ž aylar┬╗da, bilhassa Ramaz├ón-─▒ ┼čerifte m├╝sl├╝manlar─▒n m├ónev├« hisleri co┼čuyor; bir hay─▒r seferberli─či ba┼čl─▒yor ├ódeta. Bu c├╝mleden olarak; Ramaz├ón-─▒ ┼čer├«fin r├╗h├óniyet ikliminde, ├╝lkedeki su├ž nisbetlerinin bile d├╝┼čt├╝─č├╝ bir v├ók─▒a.

Had├«s-i ┼čerifte;

ÔÇťKim bir m├╝ÔÇÖminin d├╝nya s─▒k─▒nt─▒lar─▒ndan birini giderirse, Allah da k─▒y├ómet g├╝n├╝nde onun s─▒k─▒nt─▒lar─▒ndan birini giderir. Kim darda kalan birine kolayl─▒k g├Âsterirse, Allah da ona d├╝nya ve ├óhirette kolayl─▒k g├Âsterir…ÔÇŁ (M├╝slim, Zikr, 37-38) buyuruluyor. ├çok ┼č├╝k├╝r ki; hay─▒rsever insanlar─▒m─▒z da bu f─▒rsatlar─▒ de─čerlendiriyor; imk├ónlar─▒n─▒, muhta├ž olanlara ak─▒t─▒yor.

Globalle┼čme (k├╝reselle┼čme) tabiriyle ifadesini bulan g├╝n├╝m├╝z d├╝nyas─▒, art─▒k ┬źb├╝y├╝k bir k├Ây┬╗ olarak tarif ediliyor; mesafeler fevkal├óde k─▒sald─▒, herkes her ┼čeyden ├ón─▒nda haberdar oluyor. Eskiden sadece ├ževresiyle ilgi kuran insan i├žin, bu saha son derece geni┼čledi. Bu yeni duruma ayak uyduran yard─▒m dernekleri ve vak─▒flar gibi hay─▒r kurulu┼člar─▒ G├╝ney AmerikaÔÇÖdan Uzak Do─čuÔÇÖya, Afrika i├žlerinden Asya ├╝lkelerine kadar d├╝nyan─▒n d├Ârt bir k├Â┼česine her t├╝rl├╝ yard─▒m ve destekle ula┼č─▒yorlar; ma─čdur, mazlum insanlar─▒n dertlerine merhem oluyorlar, mahzun g├Ân├╝lleri ┼č├ód ediyorlar. Art─▒k misyonerler, eskisi kadar rahat de─čiller; ancak birtak─▒m tuzaklarla ve milletleraras─▒ g├╝├ž odaklar─▒n─▒ arkalar─▒na alarak bu hay─▒rl─▒ faaliyetleri engelleme gayretlerinden de geri kalm─▒yorlar.

Bir rahmet y─▒ld─▒z─▒ olarak, k─▒ymeti her ge├žen g├╝n daha iyi anla┼č─▒lan Mevl├ón├ó -kuddise sirruh- Hazretleri;

ÔÇťC├Âmertlikte akarsu gibi ol!ÔÇŁ buyuruyor. Suyun ula┼čt─▒─č─▒ her yeri ba─č-bah├žeye ├ževirmesi misali, g├Ân├╝llerin g├╝lz├óra d├Ânece─čine telmihte bulunuyor bu g├╝zel hasletle. ÔÇťUnutmayal─▒m ki muzdarip ve muhta├ž insanlar─▒n yerinde biz de olabilirdik. Bu sebeple hasta, garip, kimsesiz ve a├ž kimselere kar┼č─▒ c├Âmertlik ve ├«s├ór─▒m─▒z, Rabbimize kar┼č─▒ bir ┼č├╝k├╝r borcudur. Elimizdeki nimetleri muhta├žlarla payla┼čal─▒m ki, memnun ve mesrur etti─čimiz g├Ân├╝ller, d├╝nyada r├╗h├óniyetimiz, ├óhirette imd├ód─▒m─▒z, cennette sa├ódetimiz olsun.ÔÇŁ*

________________

* Osman N├╗ri TOPBA┼×: Faz├«letler Medeniyeti, Alt─▒noluk Yay., ─░st. 2006, s. 428.