NASIL, NE ├ľ─×RET─░YORSUNUZ?

M. Ali E┼×MEL─░ seyri@seyri.com seyri@yuzaki.com

Kartallar bir araya topland─▒.

Uzun zamand─▒r, s─▒k─▒nt─▒ i├žindeydiler. G├Âklerin h├╝r krallar─▒ yerde, izbe bir k├Â┼čede uzun uzun tart─▒┼č─▒yordu. ─░├žlerinde ger├žekten bas├«retli ve bilge olan─▒ ise, bu tart─▒┼čmalar─▒n d─▒┼č─▒nda ve bazen de hi├žbir yerinde idi. Hararetli konu┼čmalar─▒ sessizce dinliyordu sadece.

─░ri bir kartal bas bas ba─č─▒r─▒yordu:

ÔÇôArkada┼člar! Onu bunu bilmem, bak─▒n tavuklar ne kadar rahat. ├ťstelik her g├╝n bir yumurta ├╝retiyorlar. Ya biz? Yani diyorum ki bozuk gidi┼čat─▒ d├╝zeltmenin yolu; ├žaresiz, ┼ču tavuk metodunu kullanmak. G├Âklerde u├žmuyorlar belki ama, keyifle ve ├╝retimci bir u├žu┼člar─▒ var.

Di─čeri itiraz etti:

ÔÇôHay─▒r, tavuk biraz hafif kal─▒r. Bence hindiler daha g├Âzde. Hem tavuklardan daha iri. Daha yap─▒l─▒. Onlar─▒n metodunu kullansak, belki gidi┼čat─▒ daha iyi d├╝zeltiriz. Az-├žok bize uyar. Bir kabarmalar─▒ var ki, tam padi┼čahlar gibi.

Bir ba┼čka kartal:

ÔÇôBiraz tuhaf da olsa, ├žok do─čru s├Âyl├╝yorsunuz. Aynen kat─▒l─▒yorum size. G├╝zel bir a├ž─▒l─▒m olur bunlar bize.

Bir ba┼čka kartal:

ÔÇôBence de. Fakat her iki metodu da kullansak, daha ak─▒ll─▒ca olmaz m─▒? Tek de─čil de zengin metot daha verimli olur, derler.

Bir ba┼čka kartal:

ÔÇôMadem metot zenginli─či. Fareler de bana de─či┼čik geliyor. Onlardaki sab─▒r, onlardaki ba┼čar─▒. Kal─▒n kal─▒n duvarlar─▒ nas─▒l da deliyorlar. Var m─▒ bizde b├Âylesi? Yok. Hele koca koca kedileri bile parmaklar─▒nda nas─▒l oynat─▒yorlar, hayret! Onlar─▒n k├╝├ž├╝c├╝k c├╝sseleriyle yapt─▒klar─▒n─▒ biz ┼ču dev├ós├ó c├╝sselerimizle haydi haydi yapar─▒z.

Fikirler kaynamaya ba┼člad─▒:

ÔÇôEvet, neyimiz eksik. Biz daha iyisini yapar─▒z. Fare metodu ├žok daha mant─▒kl─▒.

ÔÇôFakat b├Âcek metodunu da unutmayal─▒m. Madem k├╝├ž├╝kl├╝klerine de─čil, metotlar─▒n─▒n g├╝zelli─čine bak─▒yoruz; b├Âcekler de ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ maharetlere sahip. Hayran─▒m yahu, ┼ču hamam b├Âce─či dedikleri, nas─▒l da bir anda ortal─▒kta g├Âr├╝nmezle┼čiyor. F─▒rsat denk gelince de her t├╝rl├╝ g─▒dan─▒n tam ortas─▒nda. Hem de darac─▒k bir mek├ónda bile nimet i├žinde y├╝z├╝yor. Gel keyfim gel. Ya biz? U├žsuz-bucaks─▒z bir sahada sinek avl─▒yoruz.

Nihayet, basîretli bilge kartal dayanamayıp araya girdi:

ÔÇôBeyler unutuyorsunuz, biz kartal─▒z.

U─čultular y├╝kseldi:

ÔÇôElbette kartal─▒z. Ama gidi┼čat─▒m─▒zdaki bozukluklar─▒ d├╝zeltmek i├žin belli a├ž─▒l─▒mlara ihtiya├ž, ka├ž─▒n─▒lmaz.

ÔÇôFakat siz daha fazla t─▒kanman─▒n ad─▒mlar─▒n─▒ at─▒yorsunuz. Kartala, kartallar─▒n d├╝nyas─▒ndan bir ├žare gerekmez mi?

ÔÇôGerekir de, yeterli olmaz. Gidi┼čat art─▒k zorluyor. Ba┼čka d├╝nyalara baksana biraz. Ba┼čkalar─▒ ne kadar mesafeler katetmi┼č. Ne ba┼čar─▒lar sergilemi┼č.

ÔÇôUyan─▒n! Siz o ba┼čar─▒lar─▒ ger├žekle┼čtirmeyi ve mesafeleri a┼čmay─▒; farelikte, b├Âceklikte, tavuklukta, hindilikte mi zannediyorsunuz?

Ars─▒z ve bilgi├ž bir kartal, g├Â─č├╝s ┼či┼čirdi:

ÔÇôYava┼č ol! Ben bu sahada s├Âz sahibiyim karde┼č, uzman─▒m. NLP belgem de var. ÔÇťKi┼čisel geli┼čimÔÇŁin en ince meseleleri benden sorulur. ├ľnce bunu bil, sonra da ┼čunu iyi bir anla: Biz fare olmaktan, tavuk olmaktan, hindi ve b├Âcek olmaktan bahsetmiyoruz. Onlar─▒n metotlar─▒n─▒ kullanaca─č─▒z sadece. Yoksa tabi├« ki, hep kartal olarak ya┼čayaca─č─▒z.

Basîretli ve bilge kartal, acı acı gülümsedi:

ÔÇôTavuk olmayaca─č─▒z, sadece metodunu kullanaca─č─▒z diyorsunuz da, bu metodun sadece tavuk olmaya yarad─▒─č─▒n─▒ ve ┼čimdiye kadar bir tane kartal yeti┼čtirmedi─čini unutuyorsunuz.

Beriki h─▒rsland─▒:

ÔÇôG├Âreceksin! Yeti┼čecek! Sen de eninde sonunda bu noktaya geleceksin.

Di─čerleri de destekleyince kaynayan fikirler pi┼čti ve herkese da─č─▒t─▒ld─▒. Afiyetle yediler. Metotlar─▒ da aralar─▒nda payla┼čt─▒lar. Her biri bir e─čitimci oldu. Birinin metodu tutmazsa di─čeri devreye girdi. Bas├«retli ve bilge kartal, f─▒rsat d├╝┼čt├╝k├že ikaz etse de, onlar; ─▒srarla kendilerinin zannedip de ├Âlesiye benimsedikleri metotlar─▒, inatla uygulad─▒lar. Zaten, i┼člerine de geliyordu. Kartall─▒─č─▒n y├╝k├╝nden kurtulmu┼č oluyorlard─▒ bir nevi.

Dolay─▒s─▒yla;

Yeti┼čmekte olan kartallar aras─▒nda hangi problem ├ž─▒ksa, kartalca ├ž├Âz├╝mler devre d─▒┼č─▒yd─▒. K├óh fare metodu, k├óh b├Âcek metodu, k├óh tavuk metodu, k├óh hindi.

Gitgide i┼čler sapa sard─▒.

Fakat en uyumsuz ithal metot r├╝zg├órlar─▒ bile h├ól├ó esiyordu. Yava┼č yava┼č, ac─▒ neticelerin ucu da g├Âr├╝nmemi┼č de─čildi. Kimi uyan─▒r gibi oluyor, kimi uyanmak istemiyor, kimi de ak─▒llan─▒yor, kimi de ayn─▒ ter├óneyi saf├ža s├╝rd├╝r├╝yordu:

ÔÇôDuydun mu?

ÔÇôNeyi?

ÔÇôBug├╝n, do─čru bir e─čitimde kar─▒┼čmac─▒ bir metot i├žinde olmamam─▒z gerekiyormu┼č.

ÔÇôGe├ž! Bunu epey zaman ├Ânce duyduk. Aynen de uygulad─▒m, ama ┼čimdi denilenlerden bamba┼čka ac─▒ neticeler ├ž─▒kt─▒ kar┼č─▒ma.

ÔÇôNas─▒l?

ÔÇôYani dediler ki, sadece 5 rakam─▒n sabit olsun, e┼čittirin ├Âb├╝r taraf─▒ da 25 olarak sabit ├ž─▒kacak.

ÔÇôEee?

ÔÇôNe yaz─▒k ki ├ž─▒kmad─▒. ├ľnceleri ├ž─▒k─▒yor gibiydi. Kolay da geliyordu hani. Zaten buna aldand─▒m. Ama bu benim 5ÔÇÖi sadece 5ÔÇÖle ├žarpmama ba─čl─▒ imi┼č. Fakat benim 5ÔÇÖin yan─▒na sadece be┼č denk gelmedi ki, art─▒ sonsuz ve eksi sonsuz bir s├╝r├╝ rakam var. Onlar─▒ yok sayarak s├Âylenen sabit ger├žek, zaman ve zemine g├Âre alt├╝st oldu tabi├«. Neticeler de bana vaÔÇÖdedilen 25 olmaktan ├ž─▒k─▒verdi. Anlayaca─č─▒n, o prensibin ba┼člang─▒c─▒ yald─▒zd─▒, sonras─▒ ├žuvald─▒z oldu.

Ba┼čka bir k├Â┼čede de boynu b├╝k├╝k bir kartal, bilge kartalla dertle┼čiyordu:

ÔÇôVah ba┼č─▒ma gelenler!

ÔÇôNe oldu hayrola?

ÔÇôDemi┼člerdi ki m├╝dahale etme. Hata mikrobuna biraz f─▒rsat ver, g├Ârmezden gel.

ÔÇôNas─▒l yani?

ÔÇôTalebemin yalan─▒n─▒ g├Ârsem de, do─čruluk muamelesi yapt─▒m. Yanl─▒┼č─▒n─▒ g├Ârsem de g├Ârmemi┼č davrand─▒m.

ÔÇôDaha ba┼čka?

ÔÇôO da hedeflerine yalanla ula┼čmay─▒, yanl─▒┼člar yapmak s├╗retiyle do─čru davran─▒┼člar beklemeyi ├Â─črendi sadece. Fel├óket oldu, fel├óket!

ÔÇôPeki, hi├ž d├╝┼č├╝nmedin mi; bir doktor hastas─▒n─▒n mikrobunu g├Ârmezden gelme hakk─▒na da davran─▒┼č─▒na da sahip olamaz. Belki en fazla hastaya fark ettirmeyebilir, ama mutlaka onu g├Âr├╝r ve bertaraf etmek i├žin ├ž─▒rp─▒n─▒r. ─░┼čin bu taraf─▒n─▒, yani terletici taraf─▒n─▒ g├Âz ard─▒ etmek; metot de─čil, d├╝ped├╝z tembellik. Metot de─čil, d├╝ped├╝z bencillik. Metot de─čil; d├╝ped├╝z s─▒k─▒nt─▒dan ka├žmak, y├╝k alt─▒na girmemek. Kendini melek, muhatab─▒ kelek h├óline getirmek.

ÔÇôAynen ├Âyle. Sonunda anlad─▒m ya, haylice olanlar oldu. Fakat h├ól├ó nas─▒l kand─▒─č─▒m─▒ anlayabilmi┼č de─čilim.

ÔÇôBen s├Âyleyeyim. Siz fizik olarak kartal oldu─čunuza aldand─▒n─▒z. Kartalca uygular─▒m diyerek tavuk metoduna, b├Âcek metoduna, fare metoduna kap─▒ld─▒n─▒z. Yahu, tavuk metodunun kartalcas─▒ olur mu? Olmaz. Olmad─▒ da. Olmayacak da.

Oradan ge├žmekte olan ve bu son c├╝mleleri duyan b├╝lb├╝l, iki kere ┼čak─▒d─▒:

ÔÇôKartal karde┼č, ├žok do─čru s├Âyledin!

U├žtu gitti.

Ard─▒ndan, u├žmamas─▒ gereken ┼ču ger├žekler dile geldi:

Bug├╝n e─čitim sahas─▒, kartallar─▒n yan─▒lg─▒ deposu h├ólindeki fecaat metotlar─▒yla dolu. Herkes do─črusunu kendisinin yapt─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor. Herkes, ┬źkendine g├Âresi┬╗ni olu┼čturmu┼č. Fakat g├Ârm├╝yor; en sonunda kendi olmayan neticelere esir d├╝┼č├╝yor. Hele bu sahada haddini bilmeyenlerin yapt─▒─č─▒ densizlikler, ukal├ól─▒klar; ziyanlar─▒n en b├╝y├╝─č├╝.

Maalesef;

Metotlar; ├ólimleri cahil, cahilleri de all├óme g├Âsteren aynalar ├╝retiyor. O aynaya bak─▒p da iyi niyetle yap─▒lan yanl─▒┼člar─▒n da haddi hesab─▒ yok. En az─▒ndan haddi ve hesab─▒ do─čru ├Â─črenmek ger├žekle┼čse, do─čru metotlar ve hakikatler neticeye yans─▒yacak. Fakat sab─▒rs─▒z insan, ot yeti┼čtirdi─čini zannedip de ni├žin bir ayda ├ž─▒nar boyuna gelmedi─činden dem vuruyor ve hemen hormonlu metotlara sar─▒l─▒yor. Sonundaki fel├óketi g├Ârmeden. Ka┼č yapay─▒m derken ├ž─▒kard─▒─č─▒ g├Âzleri g├Ârmeden.

Alt─▒n─▒ k─▒rm─▒z─▒ kalemle ├žizmeli:

E─čitimci, metotlara uzun soluklu ve kendi ger├že─čine g├Âre bakmak mecburiyetindedir. ├ç├╝nk├╝ k─▒sa bak─▒┼člar ve yap─▒ farkl─▒l─▒─č─▒, hakikati g├Âstermez.

Ayr─▒ca ┼ču ger├že─či de iyi anlamak gerek:

─░nsanlar, ya benimsedikleri prensipler ya da kendi yarat─▒l─▒┼člar─▒ndaki olumlu veya olumsuz yap─▒n─▒n icab─▒ olarak e─čitimde belli davran─▒┼člar sergilerler. ─░nsanlar─▒n ├žoklu─ču kadar farkl─▒ olsa da bu davran─▒┼člar, esas itibar─▒yla iki noktada toplan─▒r:

ÔŚć Olumsuz ve yersiz besleyici,

ÔŚć Olumlu ve yerli besleyici.

Fakat;

├çok kimse e─čitimde y─▒─č─▒nla prensibe dikkat eder de bu iki ger├že─če dikkat etmez.

Onlar, sadece yapt─▒klar─▒n i┼čin do─čru oldu─čunu s├Âylemeye bakar. Evet, ger├žekten de ├žo─ču kere do─čru i┼č yap─▒yorlard─▒r ama bunun ne ile yan yana gelip de nas─▒l bir ger├že─če d├Ân├╝┼čt├╝─č├╝ne bakmad─▒klar─▒ i├žin, b├╝y├╝k yanl─▒┼člar meydana geliyor. Yani ├žocu─čun elinde bir lokma var; siz de tertemiz, g─▒dal─▒ ve dosdo─čru bir lokma verdiniz. Do─čru mu yapt─▒n─▒z? Do─čru. Fakat de─čil. ├ç├╝nk├╝ verdi─činiz lokma; ├žocu─čun elindekiyle birle┼čince meydana ne gelir, hesap etmek gerek. ├ç├╝nk├╝ tek ba┼č─▒na ┼čif├ó olan baz─▒ g─▒dalar, kar─▒┼č─▒m h├ólinde zehre d├Ânebilmekte. ├ľyle de─čil mi? ├ľyle. ─░┼čte buras─▒ g├Âzden ka├ž─▒yor. Bilhassa sonuna kadar yorulmay─▒ ve terlemeyi sevmeyen bas├«retsiz e─čitimciler taraf─▒ndan bu yanl─▒┼č en ├žok yap─▒lan hatalar─▒n ba┼č─▒nda. O liy├ókatsiz gams─▒zlar; vicdanlar─▒n─▒, yapt─▒klar─▒ do─čru ile rahatlat─▒p gerisini bo┼č veriyorlar. Oysa gerisi ├Ânemli. Netice, hepsinden m├╝him. ├ç├╝nk├╝ verilen do─čru, neticeye paralel de─čilse ruh zehri oluyor.

─░┼čte olumsuz ve yersiz besleyici metot!

Asla;

├çok bilmi┼člik de ├žok ├žal─▒┼čm─▒┼čl─▒k da, bu yanl─▒┼č─▒ hakl─▒ k─▒lmaz. Kendini fed├ó etmek, bu yanl─▒┼ča kap─▒ a├žma hakk─▒ vermez.

Yani;

Ba┼čar─▒s─▒z olan bir kimse ne kadar ├žok ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyip dursa da bir m├ón├ós─▒ yok. ├çal─▒┼čt─▒ysa hani netice? E┼čittirde neticesi fel├óket olan do─čru bir ├žal─▒┼čmadan bahsetmek, hangi terazide kabul g├Âr├╝r? 24 saat hi├ž durmadan ├žal─▒┼čan bir a┼č├ž─▒; on kiler dolusu malzemeyi ziyan etmekten ba┼čka bir i┼č ├╝retemediyse, hangi mant─▒kla ├žok ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ndan bahsetmek hakk─▒na sahip olur? Hangi mant─▒kla ├žok ├žal─▒┼čt─▒─č─▒na dayal─▒ olarak y├╝kl├╝ bir maa┼č iddias─▒nda bulunabilir?

Hâsılı;

Yap─▒lanlar─▒n do─črulu─ču; i┼čin balon k─▒sm─▒nda de─čil, netice noktas─▒nda test edilmeli. Yoksa e─čitim, iki d├╝nyay─▒ da ku┼čatacak ger├žek├ži bir ba┼čar─▒dan uzak d├╝┼čer.

Anneler, babalar, e─čitimciler!

ÔÇťBen do─črusunu yap─▒yorum!ÔÇŁ metoduna yaslanarak vicdan rahatlatmay─▒n!

Bak─▒n;

Yapt─▒─č─▒n─▒z, neyi besliyor?

E─čer olumsuzu ve yanl─▒┼č─▒ besliyorsa, en do─čru hareketiniz bile h├╝sran.

Çünkü;

Yeti┼čen taze bir dima─č─▒n acem├«li─činden ve hen├╝z hayat─▒ bilmedi─činden dolay─▒ s├Âyledi─či yalanlar─▒ d├╝zeltmek yerine onlar─▒ besleyici davranmak; do─čruluk ve faz├«let de─čil, cinayettir. ┼×ahsiyeti bozacak bir hatan─▒n yan─▒nda yer almak, hi├žbir tutarl─▒ neticeye g├Ât├╝rmez.

┼×u nokta hi├ž unutulmamal─▒:

Bir taze ve k├Ârpe dima─č─▒n, yalan s├Âyleyerek hedefine ula┼čmas─▒n─▒ sa─čl─▒yorsa bir davran─▒┼č; ne kadar do─čru da olsa, ├žocu─ča; ┬źAferin, sen yalanc─▒ biri ol!┬╗ demekten ba┼čka bir ┼čey de─čildir. O taze dima─č, yalan s├Âyledi─činde en tabi├« haklar─▒ndan bile bir m├╝ddet mahrum kalmal─▒ ki, yalan─▒n ac─▒ bir zehir oldu─čunu anlas─▒n.

Yalan sayesinde hak etti─či bir neticeyi sunmaktansa, do─črulu─ču sayesinde hak etmedi─či h├ólde ├Âd├╝ll├╝ neticeler sunmak; ├žok daha k├órl─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ ┼čahsiyet kurtar─▒lm─▒┼č olur. Hak etti─či bir saati yalanla kopartmas─▒n─▒ sa─člamaktansa, hak etmedi─či binlerce saati do─črulu─ču sayesinde ├Ân├╝ne koymak; hayat├« derecede en do─čru yol. Herkesin anlayamad─▒─č─▒, baz─▒lar─▒n─▒n da anlamak istemedi─či bu ger├že─čin ihmali; nice g├╝zellikleri ziyan etmi┼čtir. ─░hmal edilmemesi de, nice ├žirkinlikleri g├╝zelli─če d├Ân├╝┼čt├╝rm├╝┼čt├╝r.

├ľzetle;

E─čitimin en ger├žek├ži metodu, -hakk─▒ olsa da- dalavere ile bir ┼čeyler elde etme imk├ón─▒na kapal─▒, -hakk─▒ olmasa da- do─črulukla g├╝zel neticelere a├ž─▒k olmal─▒. T├ó ki, ki┼čilik kaymas─▒ ya┼čanmas─▒n.

Yoksa, yeti┼čen bir dima─č; yapt─▒─č─▒ dalaverenin ba┼čar─▒ya ve k├óra d├Ân├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ tecr├╝be ede ede geli┼čirse, yar─▒n─▒n sahtek├ór─▒ olur. Her zaman ille bir patlak verir.

Yine;

Bir taze dima─č; kendini ispat etmeyi su├ž i┼čleyerek sa─člarsa ve e─čitim metodu da bunu normal g├Âr├╝p beslerse, onunla ilgili de yar─▒nlar i├žin art─▒k ispat edece─či tutarl─▒ bir ┼čahsiyetten bahsedemeyiz.

Elbette affedici ve ho┼čg├Âr├╝l├╝ olmak, temel ┼čart. Hatalar ve su├žlar─▒n k─▒ska├ž ve girdab─▒nda bo─čmamak, ba─č─▒┼člay─▒c─▒ olmak, nefes ald─▒rmak, mutlaka gerekli. Hem de olmazsa olmaz.

Ancak bu af ve ho┼čg├Âr├╝, yanl─▒┼člar─▒ alk─▒┼člay─▒c─▒ bir tav─▒r olarak asla anla┼č─▒lmamal─▒ ve uygulanmamal─▒.

Yanl─▒┼č─▒ alk─▒┼člamaktan maksat?

Onu besleyici her t├╝rl├╝ davran─▒┼č.

Meselâ;

Sigara i├žen bir e─čitimci; talebenin i├žti─či sigaraya diliyle ne kadar kar┼č─▒ ├ž─▒ksa da, h├óliyle asl─▒nda alk─▒┼č tutmaktad─▒r. Diliyle ne kadar yalanc─▒l─▒─č─▒n k├Ât├╝ oldu─čunu anlatsa da; h├óliyle talebenin yalanlar─▒n─▒ besliyorsa, bir yalan alk─▒┼č├ž─▒s─▒ demektir.

Bu i┼čte;

Dil vitrindir. H├ól, yani davran─▒┼č ┼čekli ise mutfakt─▒r. Yemek de, vitrinde de─čil mutfakta pi┼čer veya pi┼čmez.

Bunu kavramad─▒k├ža e─čitimci rol├╝ndekiler;

Vitrinde alabildi─čine g├Âz doldururken mutfakta alabildi─čine ├Âz bo┼čalt─▒c─▒ bir metodun kurban─▒ oluyor.

Oysa;

Kendi terlemesin, ba┼č─▒ ┼či┼čmesin, yorulmas─▒n, derde girmesin diye bir talebenin yanl─▒┼č─▒n─▒ alk─▒┼člamak; asl─▒nda onun g├╝zelli─čini ve meyve verecek taraf─▒n─▒ yok etmektir. Kendine biriktirmek ad─▒na onu harcamakt─▒r.

┼×imdi!

Herkes;

Y─▒─č─▒n y─▒─č─▒n bildi─čini zannettiklerinin ukal├ól─▒─č─▒n─▒ yapmay─▒ bir kenara koyup da kendisine bir daha sorsun:

Nas─▒l, ne ├Â─čretiyoruz?