┼×─░┼×ES─░Z L├éMBALAR…

Sadettin KAPLAN sadettinkaplan@gmail.com

┬źKu┼č u├žmaz, kervan ge├žmez┬╗ ─▒ss─▒z k├Âyler kald─▒ mÔÇÖola AnadoluÔÇÖda? K─▒┼č aylar─▒nda, g├Âkten k├╝relenircesine ya─čan karlar─▒n -hoyrat f─▒rt─▒nalar─▒n deste─čiyle- yol kestikleri demler d─▒┼č─▒nda ula┼č─▒lmayan k├Ây yoktur herh├ólde…

├çocuklu─čumuzun ge├žti─či yer, k├Ây de─čildi. ┼×irin bir il├žeydi. ─░l├žeyi ortas─▒ndan ikiye b├Âlerek ge├žen Badi┼čan ├çay─▒, suyu ve serinli─čiyle yetiyordu ┼čehre…

Badi┼čan ├çay─▒ÔÇÖn─▒n, kale duvarlar─▒ gibi sarp vadisinin eteklerinin iki yan─▒nda, ┬źg├Âze┬╗ denilen bir├žok kayna─ča rastlan─▒rd─▒. Hele bunlar─▒n aras─▒nda ┬źS├╝tl├╝ P─▒nar┬╗ olarak bilinen ├╝nl├╝ bir kaynak vard─▒ ki, anlatamam… Bu p─▒nar─▒n, barda─ča kondu─ču zaman bill├╗r gibi dupduru; kayna─č─▒ndayken, alt─▒nda s├╝rekli devinen sedef g├Âr├╝n├╝ml├╝ ├žak─▒llar─▒n rengini alan ve s├╝t tadan suyunu i├ženler ne bahtiyar insanlard─▒…

Demem o ki, do─čdu─čum yerde su boldu. Sular─▒ndan bah├želer-bostanlar sulanan, de─čirmenler d├Ând├╝r├╝len, sazan ve alabal─▒klar avlanan Badi┼čanÔÇÖ─▒m─▒z ve her derde dev├ó bill├╗r sular─▒ olan S├╝tl├╝ P─▒narlar─▒m─▒z vard─▒… Her mevsim yollar─▒m─▒z a├ž─▒kt─▒. Olmayan tek ┼čey ┬źceyran┬╗d─▒, o ilk ├žocukluk ve ilk gen├žlik y─▒llar─▒m─▒zda…

Ol sebeptendir ki, g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒ndan olabildi─čince yararlanmak isterdik. Herkes i┼čini, ak┼čam─▒n alacas─▒ ├ž├Âkmeden kotar─▒p, bitirme gayreti i├žinde olurdu. Ak┼čam─▒n alacas─▒yla gecenin l├óciverdi kucakla┼č─▒rken, k─▒nal─▒ parmaklar uzan─▒rd─▒ l├ómba ┼či┼čelerine… Karanl─▒─ča ├žak─▒lan kibrit ┼čim┼če─činin ─▒┼č─▒─č─▒ g├Âzleri kama┼čt─▒r─▒r, o kibrit eczas─▒n─▒n kendine mahsus kokusu yay─▒l─▒rd─▒ lo┼č odalara…

En k├╝├ž├╝─č├╝ be┼č numarayd─▒ bu l├ómbalar─▒n. Onun bir b├╝y├╝─č├╝ yedi, en b├╝y├╝─č├╝ on d├Ârt numarayd─▒… Birinin g├╝zelli─činden s├Âz edilecek olsa;

ÔÇťOn d├Ârt numara l├ómba gibi parl─▒yor.ÔÇŁ derlerdi…

Sonu├žta gazya─č─▒ yak─▒yordu bu l├ómbalar. Herkesin l├ómbas─▒ kendi durumuna g├Âreydi. On d├Ârt numara l├ómbalar, daha ├žok ┬źaziz misafirler┬╗ i├žindi. Normalde be┼č ve yedi numara reva├žtayd─▒. ├çok zengin ve z├ódeg├ón ailelerde ┬źl├Âk├╝s┬╗ denilen, eski gazocaklar─▒ gibi pompalanarak gaz─▒ f─▒┼čk─▒rt─▒lan ve ─▒s─▒n─▒nca t├╝l├╝ a─čaran ┬źl├╝ks┬╗ l├ómbalara da rastlanabilirdi…

Be┼č, yedi, on d├Ârt… Sadece b├╝y├╝kl├╝k ve yakt─▒─č─▒ gaz miktar─▒yd─▒ bu l├ómbalar─▒n farklar─▒… Bir de ┼či┼čelerinin parlakl─▒klar─▒yla, ├╝zerine ge├žirilen danteller…

Gen├ž k─▒z veya gelinin sabah i┼čleri aras─▒nda, bu l├ómba ┼či┼čelerinin temizlikleri de vard─▒ ve ├žok da ├Ânemliydi… Hatt├ó gelinlerin ve gen├ž k─▒zlar─▒n bir bak─▒ma y├╝zaklar─▒ say─▒l─▒rd─▒. Onun i├žin, herkes bu i┼če b├╝y├╝k ├Ânem verirdi…

Ak┼čam islenen l├ómban─▒n ┼či┼česi, sabahleyin ├Âzenle temizlenir, yerine tak─▒l─▒r ve baz─▒lar─▒nca ├╝zerine g├Âzenekleri geni┼č bir t├╝r dantelden k─▒l─▒f ge├žirilirdi… Bu k─▒l─▒flar, genellikle misafirden misafire kullan─▒lan on d├Ârt numara l├ómbalar i├žindi. G├╝nl├╝k olarak kullan─▒lanlara k─▒l─▒f gerekmezdi…

Biz ├žocuklar─▒n kep├že kulaklar─▒, kendilerini fahr├« m├╝fetti┼č olarak g├Âren baz─▒ ya┼čl─▒ han─▒mlar─▒n sohbetlerine te─čet ge├žerken; anlam─▒n─▒ tam ├ž├Âzemesek de, kula─č─▒m─▒za ┼č├Âyle s├Âzler ├žal─▒n─▒rd─▒:

ÔÇťL├ómban─▒n ┼č├╝┼česi yok sand─▒yd─▒m anam…ÔÇŁ

ÔÇť┼×├╝┼če, ┼č├╝┼če de─čil. San─▒rs─▒n haznenin ├╝st├╝ne g├╝ne┼čten bir l├╝le kesip koymu┼člar…ÔÇŁ

ÔÇťAnas─▒n─▒n m├órifeti de─čil bac─▒m, Cemile gibi bir ceylan var o evde… O k─▒z; varaca─č─▒ kocaya taht, gidece─či eve baht g├Ât├╝r├╝r Allah i├žin…ÔÇŁ

Evet. Lekesiz ve g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒nda parlayacak bir l├ómba ┼či┼česi, bir doktora diplomas─▒ gibiydi… ─░┼čte bu y├╝zdendir ki; o ┬źl├ómbalar d├Ânemi┬╗nin ergen k─▒zlar─▒, s├Âylemek istediklerini rahatl─▒kla s├Âyleyememenin h─▒nc─▒ ve umutsuz bekleyi┼člerin patlayan ├Âfkesiyle durup-durup silerlerdi l├ómba ┼či┼česini. Hem de i├žine t├╝k├╝rerek…

Her ergen k─▒z─▒n, her gelinin ayr─▒ bir ┼či┼če sili┼či vard─▒. T─▒pk─▒ her yi─čidin bir yo─čurt yiyi┼či gibi… Kimi, i├žinde biriken ├Âfkesini t├╝k├╝r├╝rd├╝ ┼či┼čenin i├žine ve kirli bir t├╝lbent ile siliverirdi. Delidolu, ba┼čtan savma, hoyrat├ža, kirleten bir temizlikti bu… Kimi gizli sevdas─▒n─▒n, ├Âzleminin ve umutsuzlu─čun ┬źah┬╗lar─▒n─▒ ┬źhoh┬╗lard─▒ ┼či┼čelere… Sonra da, bu hohlamayla bu─čulanan ┼či┼čenin i├žinden, al yazmas─▒n─▒ ge├žiriverirdi bir alev gibi… Ama da─č ceyl├ón─▒ seki┼čli, fahr├« m├╝fetti┼č ninelerden ├Âvg├╝l├╝ ┬źCemile K─▒z┬╗lar─▒n g├╝ne┼č gibi parlayan l├ómba ┼či┼čelerinin s─▒rr─▒, bir fiske ├žama┼č─▒r sodas─▒ ve sabah ├žay─▒ndan artan bir bardak ─▒l─▒k suydu… Sodal─▒ ─▒l─▒k su ┼či┼čeye doldurulur, i├žine ufac─▒k bir bez par├žas─▒ at─▒l─▒r ve iki yan─▒ndan tutulup k├Âp├╝rterek ├žalkalan─▒r, sonra da durulan─▒r, kurulan─▒r ve g├╝ne┼čin ufka yerle┼čti─či gibi yerine yerle┼čtirilirdi… Bir de t├╝rk├╝ m─▒r─▒ldan─▒l─▒rd─▒ besbelli:

L├ómba da ┼či┼česiz yanmaz m─▒?
Yavrum bana yâr bulunmaz mı?..

Neymi┼č o g├╝nler?.. Nereden de geldi akl─▒m─▒za o gazya─č─▒ l├ómbalar─▒?..

┼×imdilerde garip birer s├╝s olarak rastlamaktay─▒z baz─▒ yerlerde… Gazs─▒z, fitilsiz, alevsiz, i┼člevsiz, ├Âylesine mahzun ve ├Âks├╝z… Kimi l├ómbalar ┼či┼česiz, kimi ┼či┼čeler l├ómbas─▒z… Evlerin kendileriyle hi├ž de ilgisi olmayan birer k├Â┼česinde, h├ót─▒ralar─▒n tozlar─▒na belenmi┼č, ├Âylesine durup dururlar. Ne yaz─▒k ki, ├╝├ž├╝nc├╝ nesil taraf─▒ndan bunlar─▒n ne oldu─ču dah├« bilinmez… Acep ondan m─▒d─▒r ┬źbe┼č y├╝z mumluk ampullerin k├Âr karanl─▒─č─▒nda┬╗ g├Ân├╝l saraylar─▒n─▒n dolamba├žl─▒ yollar─▒n─▒ bulamay─▒┼č─▒m─▒z? Kim bilir?.. Her neyse…

Hay─▒r. Nostalji de─čil. O l├ómbalar, alevden dilleriyle karanl─▒─č─▒ yalarken, sadece duvarlar─▒nda garip g├Âlgelerin titredi─či evleri de─čil, umutlar─▒ da ayd─▒nlat─▒yorlard─▒… Ahlar─▒n─▒ hohlayan y─▒ld─▒z menevi┼či ergen k─▒zlar, ├žok erken mi serpildiler SamanyoluÔÇÖna? Cemile K─▒zÔÇÖlar─▒n g├╝n ─▒┼č─▒─č─▒nca parlatt─▒klar─▒ ┼či┼čeler hangi ta┼ča ├žal─▒n─▒p da tuzla buz edildi?..

─░├žine hohlanarak bu─čulanan ┼či┼čeler, kucaklad─▒klar─▒ karanl─▒ktan m─▒ utan─▒p par├žaland─▒lar ki; her fitilin ucunda titrek bir alev, her alevin isinde ne ac─▒d─▒r ki ┬źlingo lingo ┼či┼čeler…┬╗

Dirlik olmayan evlerin odalar─▒nda tefekk├╝r k├Â┼česi yok. H├╝zn├╝n lo┼člu─čunda umutlar─▒n ne┼česi yok. Fitilin ucunda titrerken ├Âlg├╝n ─▒┼č─▒klar; gayr─▒ l├ómbalar─▒n ┼či┼česi yok…

Ne diyecektik? Dememiz o ki, l├ómbalar ┼či┼česiz yanm─▒yor..