─░K─░ ASIR ├ľNCE AKDEN─░ZÔÇÖDE…

YAZAR : M├╝cahid BULUT

m_bulut_2-SAYI-141-B

 

Ge├žti─čimiz Ekim ay─▒ i├žerisinde Amerikan Deniz Kuvvetleri 241. ya┼č g├╝n├╝n├╝ kutlamak i├žin sosyal medyada bir g├Âr├╝nt├╝ payla┼čt─▒. G├Âr├╝nt├╝ ├╝├ž ayr─▒ k─▒s─▒mdan, bir tablo ve iki foto─čraf karesinden olu┼čuyordu. ─░lk k─▒s─▒mda, T├╝rk bayra─č─▒ ta┼č─▒yan Osmanl─▒ askerleri ile Amerikan denizcilerin sava┼č─▒n─▒ anlatan bir tablo; ikinci k─▒s─▒mda, bir sava┼č gemisi; ├╝├ž├╝nc├╝ k─▒s─▒mda ise, bir u├žak gemisi foto─čraf─▒ yer almaktayd─▒. Foto─čraflar─▒n alt taraf─▒nda s─▒ras─▒yla ┬źsert┬╗, ┬źcesur┬╗, ┬źhaz─▒r┬╗ ├╝st taraf─▒nda ise ┬źAmerikan Donanmas─▒ 241 ya┼č─▒nda┬╗ yaz─▒yordu.

Son zamanlarda g├╝ndemimizden d├╝┼čmeyen; Irak, Suriye, PYD, PKK, FET├ľ krizleri sebebiyle zaten gergin olan T├╝rk-Amerikan m├╝nasebetleri ├žer├ževesinde, T├╝rk bayra─č─▒ ta┼č─▒yan askerlerin ├Âld├╝r├╝lmesini g├Âsteren tablo, sosyal medyada k─▒sa s├╝reli bir infi├óle yol a├žt─▒. D─▒┼č ─░┼čleri Bakanl─▒─č─▒m─▒z─▒n da d├óhil oldu─ču tepkiler ├╝zerine, Amerikan Deniz Kuvvetleri, bahsi ge├žen g├Âr├╝nt├╝y├╝ sosyal medya hesab─▒ndan kald─▒rd─▒.

Tepkilere sebep olan tablonun tarih├« detaylar─▒na v├ók─▒f olmam─▒z─▒ sa─člayacak ilk ipucu yine g├Âr├╝nt├╝n├╝n ├╝zerinde yer almakta:

┬źAmerikan Donanmas─▒ 241 ya┼č─▒nda!┬╗

Amerika Birle┼čik Devletleri 4 Temmuz 1776 tarihinde istikl├ólini kazanm─▒┼čt─▒r ve herhangi bir devletin devam─▒ de─čildir. Yani bu tarihten k─▒sa bir s├╝re evveline kadar; ne Amerika Devleti, ne ordusu, ne de milleti vard─▒r. Kuruldu─ču co─črafya, Avrupa devletlerinin m├╝stemleke b├Âlgeleridir. Amerikan Devleti tarihinin k─▒sal─▒─č─▒n─▒, bir k─▒yas ile tarif edecek olursak;

┬źT├╝rkiye Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ Forsu┬╗nda yer alan, devam─▒ niteli─činde oldu─čumuz en eski devlet olan B├╝y├╝k Hun ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun kurulu┼č tarihi M.├ľ. 220 senesidir. ┬źT├╝rk Kara Kuvvetleri┬╗mizin resm├« tarih├žesinde ise;

ÔÇťKara Kuvvetlerinin kurulu┼č tarihi olarak, B├╝y├╝k Hun ─░mparatoru Mete HanÔÇÖ─▒n tahta ├ž─▒k─▒┼č tarihi olan M.├ľ. 209 y─▒l─▒ esas al─▒nm─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ yazmaktad─▒r.

Bizim tarihimizde 1000 senelik, 600 senelik, 500 senelik nice iftihar tablolar─▒ vard─▒r. ├ťstelik bunlar─▒n her biri ger├žekten de zaferdir. Basit bir kasabay─▒ ele ge├žirmek ayar─▒nda de─čildir!..

Tekrar tabloya d├Ânecek olursak, i┼čte infi├óle sebep olan bu tablo; k─▒sa Amerikan tarihi i├žerisinde Amerikan donanmas─▒n─▒n ilk cidd├« ba┼čar─▒s─▒ olan ┬źBirinci Berber├« Sava┼č─▒┬╗n─▒ anlatmaktad─▒r.

19. asr─▒n ba┼člar─▒nda Kuzey Afrika h├ól├ó Osmanl─▒ h├ókimiyeti alt─▒ndad─▒r. Cezayir, Fas ve Trablusgarp; valileri, Dersa├ódet taraf─▒ndan atanan birer Osmanl─▒ ey├óletidir. Ba┼čl─▒ca ge├žim kaynaklar─▒ ise, ticaret gemilerinden ald─▒klar─▒ hara├žlard─▒r. Bu ey├óletlere hara├ž veren devletlerden biri de resm├« Osmanl─▒ evraklar─▒nda; ┬źMem├ólik-i M├╝ctemiÔÇśa-i Amerika Devleti┬╗ ismiyle ge├žen ABDÔÇÖdir.

Trablus valisi olan Karamanl─▒ Yusuf Pa┼ča, 1796 senesinde ABD ile bir bar─▒┼č antla┼čmas─▒ imzalam─▒┼čt─▒r. L├ókin Yusuf Pa┼ča, ABDÔÇÖnin kendisine ticaret gemilerinin g├╝venli─či i├žin 10.000 dolar daha ├Âdemesi gerekti─čini bildirir. ABDÔÇÖliler buna pek yana┼čmay─▒nca sinirlenen Yusuf Pa┼ča, ABDÔÇÖnin borcunu 225.000 dolara ├ž─▒kar─▒r. 1801 senesinde ABD ba┼čkan─▒ olan Thomas Jefferson, art─▒k AkdenizÔÇÖde hara├ž ├Âdeme niyetinde de─čildir. B├Âlgeye; Richard Dale kumandas─▒nda, en yeni sil├óhlarla donatt─▒─č─▒ sava┼č gemilerini sevk eder. Amerikan donanmas─▒; TrablusgarpÔÇÖ─▒ muhasara alt─▒na al─▒r, birka├ž gemisini bat─▒r─▒r, fakat cidd├« bir netice elde edemez. Yusuf Pa┼čaÔÇÖya 10.000 dolar ├Âdemeyi teklif ederler. Pa┼ča kabul etmez. K─▒sa s├╝re sonra ABD donanmas─▒, muhasaray─▒ kald─▒r─▒p geri ├žekilmek mecburiyetinde kal─▒r.

ABD donanmas─▒ bir sene sonra, bu sefer Edward Preble kumandas─▒ndaki gemilerle TrablusgarpÔÇÖa geri gelir. ABDÔÇÖnin sava┼č gemileri daha g├╝├žl├╝ sil├óhlarla donat─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░┼čte bu gemilerden Philadelphia, Trablusgarp a├ž─▒klar─▒nda suyun s─▒─č oldu─ču bir yerde kayal─▒klara ├žarpm─▒┼č ve m├╝rettebat─▒ ile birlikte Karamanl─▒ Yusuf Pa┼čaÔÇÖn─▒n eline ge├žmi┼čtir. Esirler aras─▒nda, AmerikaÔÇÖn─▒n ilk T├╝rkiye el├žisi olan David Porter de vard─▒r.

PhiladelphiaÔÇÖn─▒n TrablusgarpÔÇÖ─▒n elinde esir olmas─▒; ABD i├žin mill├« bir mesele h├óline gelmi┼č, bir gece bask─▒n─▒ ile kendi gemilerini kundaklam─▒┼člard─▒r. Bu kundaklama olay─▒ dah├« Amerikan bas─▒n─▒nda bir zafer olarak kar┼č─▒lanm─▒┼čt─▒r. ABD kongresi, kundaklama harek├ót─▒n─▒ y├╝r├╝ten DacaturÔÇÖa bir k─▒l─▒├ž hediye ederek onu kaptanl─▒─ča terf├« ettirir. Hen├╝z 25 ya┼č─▒nda olan Decatur ABD donanmas─▒n─▒n en gen├ž kaptan─▒ olur.

Edward Preble, 1804 senesinde TrablusgarpÔÇÖa tekrar sald─▒rd─▒. L├ókin gemileri okyanuslar i├žin tasarland─▒─č─▒ndan, TrablusÔÇÖun s─▒─č sular─▒na ├žok yakla┼čam─▒yordu. Uzaktan top at─▒┼člar─▒yla yetinmek zorunda kald─▒lar. Karamanl─▒ Yusuf Pa┼ča ise hi├žbir ┼čekilde, y─▒ll─▒k hara├ž vaÔÇśdetmeyen bir antla┼čmaya yana┼čm─▒yordu.

┼×imdilerin s├╝per g├╝c├╝ ABD; bundan 200 sene evvelinde, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n bir ey├ólet valisiyle ba┼č edemiyor, gemilerini kaybediyor, onlarca r├╝tbeli esir veriyordu. ABD kongresi, 1804 senesinde b├Âlgeye son olarak tecr├╝besi daha fazla olan Komodor Samuel BarronÔÇÖu kumandan olarak atam─▒┼čt─▒r. M├╝sl├╝man bir devleti, d─▒┼čtan yap─▒lan bir sald─▒r─▒ ile yenemeyeceklerini o zamanlardan anlayan Amerikal─▒lar, yeni bir pl├ón devreye sokmu┼člard─▒r.

Karamanl─▒ Yusuf Pa┼čaÔÇÖn─▒n a─čabeyi M─▒s─▒rÔÇÖda ya┼čayan Hamid Pa┼čaÔÇÖy─▒ vali yapma vaadiyle kand─▒r─▒p, Araplardan olu┼čtuklar─▒ paral─▒ bir orduyla DerneÔÇÖye sald─▒rtm─▒┼člard─▒r. ABD donanmas─▒n─▒n da sahilden desteklemesiyle, Derne k─▒sa s├╝re i├žerisinde d├╝┼čm├╝┼čt├╝r.

DerneÔÇÖnin al─▒nmas─▒yla TrablusgarpÔÇÖa giden yol a├ž─▒lm─▒┼č oldu. Bu geli┼čmeler ├╝zerine devrilece─čini d├╝┼č├╝nen Yusuf Pa┼ča, ABD ile bar─▒┼č yapmaya r├óz─▒ oldu. 4 Haziran 1805ÔÇÖte Amerikal─▒ esirlerin 60.000 dolar kar┼č─▒l─▒─č─▒nda serbest b─▒rak─▒lmas─▒n─▒ ve bu tarihten sonra ABDÔÇÖden hara├ž al─▒nmamas─▒n─▒ ihtiv├ó eden bir bar─▒┼č antla┼čmas─▒n─▒ kabul etti. ABD, DerneÔÇÖden de ├ž─▒kt─▒. B├Âylece Birinci Berber├« Sava┼člar─▒ sona ermi┼č oldu. Amerikan donanmas─▒n─▒, ilk b├╝y├╝k ba┼čar─▒s─▒na g├Ât├╝ren Derne zaferi de Amerikan Bahriye Mar┼č─▒ÔÇÖnda kendine yer buldu. Yani Amerikan denizciler her g├╝ne Derne zaferini hat─▒rlayarak ba┼člamaktad─▒r.

─░┼čbirlik├ži Hamid Pa┼čaÔÇÖya ne oldu derseniz; Amerikal─▒lar istediklerini elde ettikleri i├žin Hamid Pa┼čaÔÇÖya olan desteklerini geri ├žektiler ve onu y├╝z├╝st├╝ b─▒rakt─▒lar. Yap─▒lan antla┼čma gere─čince, s├╝rg├╝ne yolland─▒ ve burada yokluk i├žinde ├Âld├╝.

G├╝n├╝m├╝z├╝n i┼čbirlik├žilerine duyurulur…