Sel├ómete ├ç─▒kmak ─░├žin…

Mustafa K├ť├ç├ťKA┼×CI

Selâmet, kültür dünyamızın mühim kavramlarından biridir.

Sel├ómet, sa─čl─▒kl─▒ olma, esenlik; tehlikelerden uzak olma, g├╝venlik; kurtulu┼č, d├╝zg├╝nl├╝k, sa─člaml─▒k m├ón├ólar─▒n─▒ ihtiva eden, hayli ┼č├╝mull├╝ bir kelimedir.

Milletimiz vefat eylemi┼č m├╝ÔÇÖminlere AllahÔÇÖtan rahmet dilerken, hayatta olanlar─▒ and─▒─č─▒nda; ┬źAllah sel├ómet versin.┬╗ diye dua eder. Yanlar─▒ndan ayr─▒lanlar─▒, ┬źSel├ómetle!┬╗ diye u─čurlar, seferden ┬źsa─č-s├ólim d├Ânmeyi┬╗, b├ódireleri ┬źsa─č-s├ólim atlatmay─▒┬╗, bel├ó ve musibetlerden, zor durumlardan ┬źsa─č-s├ólim ├ž─▒kmay─▒┬╗ diler. Ne de olsa ┬źsel├ómeti dua etmekte buluruz┬╗.

Sel├ómet, dinimizin ad─▒ olan ─░sl├ómÔÇÖ─▒n k├Âklerindendir. All├óhÔÇÖ─▒n g├╝zel isimlerinden biri olan Sel├óm; ÔÇťher ├že┼čit ├ór─▒za ve h├ódiselerden s├ólim kalan; her t├╝rl├╝ tehlikeden kullar─▒n─▒ sel├ómete ├ž─▒karan; cennetteki bahtiyar kullar─▒na sel├óm eden…ÔÇŁ m├ón├ólar─▒na gelir. Birbirimize sel├óm vermemiz de kar┼č─▒l─▒kl─▒ sel├ómet temenn├«sidir. Sel├óm ve silm bar─▒┼č m├ón├ós─▒na da gelir ki, o da sava┼č, ├žat─▒┼čma gibi bozucu h├óllerin bulunmad─▒─č─▒, esenlik, sal├óh ve fel├óh h├ólidir. Cennetin bir ad─▒ da azaptan, gazaptan, ate┼čten kurtulu┼č yurdu anlam─▒nda D├órussel├ómÔÇÖd─▒r.

Sel├ómet k├Âk├╝nden t├╝retilmi┼č ┬źsel├«m┬╗ ise, ÔÇťsel├ómetini yitirmemi┼č olan, madd├«-m├ónev├« kusuru olmayan, sa─člam, do─čruÔÇŁ m├ón├ólar─▒ndad─▒r;

Hangi dilde zâhir olsa nûr-i Hak,
G─▒ll u g─▒┼čtan c├╝mleten olur sel├«m (Bursev├«)

Sel├«m, hem ┼čah─▒s ismi olarak kullan─▒l─▒r hem de, f─▒trat, tabiat, ak─▒l, zevk, havass (duyu organlar─▒), idrak, muhakeme, fikir ve kalp gibi insan te├žhizat─▒n─▒n s─▒fat─▒ olarak kullan─▒l─▒r. F─▒trat-─▒ sel├«me, akl-─▒ sel├«m, zevk-i sel├«m gibi.

Bunlar, zikredilirken husus├« olarak sel├ómet i├žinde olma ┼čart─▒n─▒n vurgulanmas─▒ m├╝himdir. Zira bu madd├«-m├ónev├« organlar hastal─▒kl─▒ ve ar─▒zal─▒ olabilirler.

Mesel├ó g├Ârme duyumuz, do─ču┼čtan bir renk k├Ârl├╝─č├╝ yahut sonradan katarakt gibi bir hastal─▒kla mal├╗l h├óle gelmi┼čse, onun m├╝┼č├óhedelerinin do─črulu─čunu kabul edemeyiz.

Ak─▒l, insana do─čruyu g├Âsteren, do─čruyu yanl─▒┼čtan ay─▒rt eden bir kuvvedir, fakat ak─▒l, akl-─▒ sel├«m de─čilse, cerbeze, vesvese, ifsat edici felsefe gibi telkinler alt─▒nda sel├ómetini yitirmi┼čse, m─▒knat─▒s tesirindeki pusula gibi art─▒k do─čru y├Ân├╝ g├Âstermez.

Zevk, e─čer sel├«m bir zevk ise, g├╝zeli ├žirkinden ay─▒rt eder, sanat eserleri v├╝cuda getirir. Ama sel├ómetini yitirmi┼čse ├žirkinlikleri g├╝zellik diye ortaya koyup; ┬źZevkler ve renkler tart─▒┼č─▒lmaz!┬╗ yavesinin arkas─▒na s─▒─č─▒n─▒r.

Bu hassalar─▒n sel├ómet i├žinde bulunmalar─▒n─▒ sa─člamak da terbiye erbab─▒n─▒n i┼čidir. T─▒pta nas─▒l, koruyucu hekimlik, tedavi etmekten ├žok daha m├╝him ise, e─čitim faaliyetlerinde de, menf├« ┼čeylerden korumak, m├╝spet ┼čeyler y├╝klemekten ├Ânceliklidir.

Bir ba┼čka bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ ise sa─čl─▒kl─▒ bir e─čitimi; ÔÇťmenf├« y├Ânden etkilenemez (veya ├žok az etkilenir) h├óle gelinceye kadar m├╝spet ┼čekilde etkilemekÔÇŁ olarak tarif eder. Hay─▒rla dopdolu olanlar, ┼čerle birle┼čik kaplar misali bir temasa ge├žse bile, ┼čer almak yerine hay─▒r verirler.

KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde ┼čeytan─▒n, ihl├ós ile m├╝cehhez olmu┼č kullara hi├žbir tesirinin olmayaca─č─▒ vurgulanmaktad─▒r. Yine namaz─▒n insan─▒, her zaman kar┼č─▒la┼čabilece─či fenal─▒k ve k├Ât├╝l├╝klerden al─▒koyaca─č─▒ belirtilmektedir. Bir ayna gibi olan ve isminde bile ┬źkalbolmaya┬╗, d├Ân├╝┼čme ve de─či┼čmeye k─übil oldu─čunun i┼čareti olan kalbi, bozuk manzaralardan s├ólim k─▒lman─▒n yolu, elbette onu g├╝zellikler i├žinde tutmaktad─▒r.

G├╝n├╝m├╝zde maalesef e─čitim kurumlar─▒m─▒z, e─čitimin bu sel├ómeti muhafaza y├Ân├╝n├╝ ihmal etmi┼č durumdalar. ├ľzellikle evl├ótlar─▒n─▒n e─čitimi i├žin evinde ve ├ževresinde gayet sa─čl─▒kl─▒, nezih bir vasat haz─▒rlayan anne-babalar i├žin okullar g├Âz korkutucu bir mahiyet arz etmektedir.

─░nsanlar bilgi i├žin, tahsil i├žin, meslek kazand─▒rmak i├žin ├žocu─čunu okula g├Ânderiyor. Fakat nezleyi tedavi i├žin gidilen hastanede verem kapmak misali, okulun n├óm├╝sait ┼čartlar─▒ verdi─činden fazlas─▒n─▒ al─▒yor.

Bu sebeple e─čitimciler, ├ževre ┼čartlar─▒n─▒ bozucu de─čil ikmal edici h├óle getirmeye ├žal─▒┼čmal─▒, anne-babalar da e─čitimin tahsilden ibaret olmad─▒─č─▒n─▒ idrak ederek, ├Âzel ve yayg─▒n e─čitim deste─čiyle ├žocuklar─▒n─▒n zevk/ak─▒l/dil/kalp sel├ómetini g├Âzetmelidir.

Bu yolda yap─▒lacak i┼čler gayret, himmet ve en ba┼čta sab─▒r ister. Sab─▒r ac─▒d─▒r ama atalar─▒m─▒z─▒n dedi─či gibi sonu sel├ómettir:

Sabrın sonu selâmet,
Sabır hayra alâmet.
Belâ sana kahretsin;
Sen belâya selâm et! (Necip Fazıl)

Sel├ómet, nefsin k├Ât├╝l├╝klerinden, ┼čeytan─▒n vesveselerinden ve neticede ate┼čten sel├ómettir. Hazret-i ─░brahim, d├╝nyada iken ate┼če at─▒lm─▒┼č, fakat ate┼č HakkÔÇÖ─▒n emriyle ona ┬źberden ve sel├óm├ó (serin ve sel├ómet)┬╗ olmu┼čtur. Onu ate┼čten koruyan, elbette rahmet-i il├óhiyeyi celbeden, ├«man, teslimiyet, samimiyet, hasb├«lik gibi cevherlerdir ki, bunlar ancak sel├«m bir kalpte yer bulabilir.

Peygamber Efendimiz kalbin bir ├Âzelli─čine dikkatleri ├žekmi┼čtir. Kalp sal├óh bulur, sel├ómette olursa, b├╝t├╝n beden sel├ómette olur. Had├«s-i ┼čer├«fi manzum bir terc├╝meyle verelim:

Vardır vücutta bir uzuv, insâna can verir:
┼×├óyet o sa─člam olsa, sel├ómet bulur beden;
Amm├ó o hasta olsa, per├«┼č├ón olur beden.
Dikkat edin, o uzvumuz ancak ┼ču kalptir. (T├ól├«)

Kalbin bu hususiyeti, beden s─▒hhati a├ž─▒s─▒ndan nas─▒lsa r├╗h├« ve uhrev├« sel├ómet bak─▒m─▒ndan da ayn─▒d─▒r. Sel├«m bir kalp, insan─▒ sel├ómete kavu┼čturacak tek ┼čeydir:

Sanma ey hâce ki senden zer ü sîm isterler,
┬źYevme l├ó yenfaÔÇÖu┬╗da kalb-i sel├«m isterler.

(Ba─čdatl─▒ R├╗h├«)

Sel├ómet, ar─▒nma, tertemiz olmakt─▒r; peki kalbimiz ne t├╝r pisliklerden, menf├«liklerden sel├ómet bulacakt─▒r? Cevab─▒n─▒ H├╝zn├«ÔÇÖnin niyaz─▒nda bulmak m├╝mk├╝n:

Kābe Kavseyn sâhibinin yüzü suyu hürmeti
Hubb-ı dünyâ, mâsivâdan eyle bu kalbim selîm

D├╝nya sevgisi daha ├Âzl├╝ ifade ile m├ósiv├ó yani HakÔÇÖtan gayri ne varsa kalpte bulunmas─▒, onun sel├ómetini bozan bir kir ve insan─▒n D├órussel├ómÔÇÖa gitmesine bir engeldir.

Sel├ómetini yitirmi┼č kalp, insan─▒ ate┼čte b─▒rakan bir pranga iken, kalb-i sel├«m ate┼čten sel├ómettir ve insan─▒ n├╗ra, sel├ómet yurduna g├Ât├╝ren bir nasiptir.

Bak mah┼čere Seyr├«, y├╝ce paylar da─č─▒l─▒rken,
En sevgili pay, Allah i├žin m├╝krime d├╝┼čt├╝;
Nar nank├Âre, nur kalb-i sel├«m m├╝slime d├╝┼čt├╝!..

(Seyrî)

Kalb-i sel├«m nasipd├órlar─▒ndan olmak niyaz─▒ylaÔÇŽ

Sel├ómetleÔÇŽ