Semâzenler

Yard. Do├ž. Dr. Emin I┼×IK

Mevl├ón├óÔÇÖn─▒n ad─▒ an─▒l─▒nca, hemen g├Âz├╝m├╝z├╝n ├Ân├╝ne kelebekler gibi u├žu┼čan sem├ózenler gelir. Sem├ó ├óyini, bir anda bizi, bu madd├« d├╝nyadan bir ba┼čka ├óleme g├Ât├╝r├╝r.

Hazret-i Mevl├ón├ó, ger├žek ki┼čili─či ile Mesnev├« ve D├«v├ón-─▒ Keb├«rÔÇÖde boy g├Âsterir. ─░l├óh├« s─▒rlar─▒, a┼čk ehlinin g├Ânl├╝ne oradan seslenir. Ancak ne hikmetse, Mevl├ón├óÔÇÖn─▒n ad─▒ an─▒l─▒nca, hemen g├Âz├╝m├╝z├╝n ├Ân├╝ne kelebekler gibi u├žu┼čan sem├ózenler gelir. Sanki Mevl├ón├ó da oradaym─▒┼č, onlarla beraber sem├ó ediyormu┼č gibi Mevl├ón├óÔÇÖn─▒n hay├óli, ans─▒z─▒n g├Âz├╝m├╝zde canlan─▒r. Sem├ó ├óyini, bir anda bizi, bu madd├« d├╝nyadan bir ba┼čka ├óleme g├Ât├╝r├╝r. ├éyin ba┼člar ba┼člamaz kendimizi uhrev├« bir ├ólemde, sanki meleklerin aras─▒nda buluruzÔÇŽ

Rahmetli Nurettin TOP├çU, kat─▒ks─▒z bir Mevl├ón├ó hayran─▒ idi. Fakat sem├ó s├Âz konusu olunca, hafif├že y├╝z├╝n├╝ ek┼čitir, k├╝├ž├╝mser bir ed├óyla: ┬źM├╝sl├╝man Balesi┬╗ derdi. Bu s├Âzle halk─▒n, m├ón├ó ve hikmetten ziyade ┼čekle meft├╗n olu┼čunu ├«m├ó ederdi. O zaten cenaze t├Ârenleri de d├óhil, kalabal─▒k merasimlerden ho┼članmazd─▒. Nik├óh salonlar─▒n─▒ dolduran a┼č─▒r─▒ kalabal─▒klar i├žin: ÔÇťB├Âyle manzaralar, sadece i┼čsizi ve ayla─č─▒ ├žok olan ├╝lkelerde g├Âr├╝l├╝r.ÔÇŁ derdi. Hayat─▒nda, en az yer verdi─či ┼čey m├╗s─▒k├« idi. Yaln─▒zca ezanla aras─▒ iyiydi. G├╝zel sesle ve us├╗l├╝nce okunan ezan─▒n, insan─▒ yaln─▒zl─▒ktan kurtar─▒p, AllahÔÇÖa yakla┼čt─▒rd─▒─č─▒n─▒, ruhlara ├╝mit ve ayd─▒nl─▒k sundu─čunu s├Âylerdi.

HocaÔÇÖn─▒n son y─▒llar─▒nda, m├╗s─▒k├« hakk─▒ndaki, ├Âzellikle Mevlev├« m├╗s─▒k├«si hakk─▒ndaki fikrinin tamamen de─či┼čmi┼č oldu─čunu g├Ârd├╝m: Mevl├ón├óÔÇÖy─▒ Anma Haftas─▒ dolay─▒s─▒yla ─░stanbul Spor ve Sergi Saray─▒ÔÇÖnda (sene 1973) d├╝zenlenen ve bir hafta boyunca s├╝ren sem├ó ├óyinlerinin hi├ž birini ka├ž─▒rmad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemi┼čti. Oysa ben sadece bir ak┼čam orada bulunmu┼čtum ve hocay─▒, postni┼činin hemen arkas─▒ndaki birinci s─▒rada otururken g├Ârm├╝┼čt├╝m. Ne yalan s├Âyleyeyim, biraz da hayret etmi┼čtim. ├ç├╝nk├╝ sem├ó ├óyini hakk─▒nda ├Âteden beri ne d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝ yak─▒ndan biliyordum. O g├╝nden sonra, bir araya geldi─čimiz ilk sohbet s─▒ras─▒nda, biraz da su├ž├╝st├╝ yakalam─▒┼č─▒m ed├ós─▒yla kendisine sordum:

ÔÇťÔÇôHocam nas─▒l tahamm├╝l ettiniz, iki saat boyunca hi├ž s─▒k─▒lmad─▒n─▒z m─▒?ÔÇŁ dedim. O da:

ÔÇťÔÇôO nas─▒l s├Âz, s─▒k─▒lmak da ne demek? Zevkle, heyecanla seyrettim. Hi├ž bitmesin, devam etsin istedim.ÔÇŁ diye cevap verdi ve ┼čunlar─▒ ekledi:

ÔÇťÔÇôBu m├╗s─▒k├«de ba┼čka bir ┼čey var; insan─▒n i├ž d├╝nyas─▒n─▒ y─▒kayan, temizleyen bir ┼čey. Sem├ó ├óyini, insan─▒ kendi d├╝nyas─▒n─▒n ├Âtesine al─▒p g├Ât├╝r├╝yor. Bu ├žok esrarengiz ve ├«zah edilemez bir ┼čey. Bu yaz, ParisÔÇÖte de bizimkiler ├óyin icra etmi┼čler. Oradaki dostlar ├óyinle ilgili haberlerin yer ald─▒─č─▒ baz─▒ gazeteleri bana g├Ândermi┼čler. O gazetelerden birinin ba┼čl─▒─č─▒: ┬źSem├ó eden dervi┼člerin ┼čahs─▒nda, r├╗hun madde ├╝zerindeki h├ókimiyetine ┼č├óhit olduk.┬╗ ┼čeklindeydi. ─░┼čte esas gazetecilik budur. B├Âyle bir ba┼čl─▒k atmak, bizimkilerin hayatta ak─▒llar─▒na gelmez. Aradaki k├╝lt├╝r fark─▒n─▒ g├Âr├╝yor musunuz? H├ódisenin ├Âz├╝n├╝, p├╝f noktas─▒n─▒, adamlar nas─▒l da bulup ortaya ├ž─▒kar─▒yorlar?!ÔÇŁ

Ahmet Hamdi TANPINAR, ┬źBe┼č ┼×ehir┬╗ adl─▒ eserinde KonyaÔÇÖy─▒ anlat─▒rken, sem├ó ├óyininden de bahseder ve ┼čunlar─▒ yazar:

ÔÇťMevlev├« ├óyinini son defa derg├óhlar─▒n kapanmas─▒ndan biraz evvel, bir Kadir Gecesi, KonyaÔÇÖda g├Ârm├╝┼čt├╝m. Bu kadar sembollerle konu┼čan bir terkip azd─▒r. Her duru┼čun, tavr─▒n, k─▒m─▒ldan─▒┼č─▒n ve ad─▒m─▒n m├ón├ós─▒ vard─▒r. O h─▒rkaya b├╝r├╝n├╝┼čler, ilk ney sesinde uyan─▒┼člar (├Âl├╝m ve ha┼čir), kol a├ž─▒┼člar ve ayak kilitleyi┼čler (Mevlev├« ├óyininde her Mevlev├«, AliÔÇÖnin Z├╝lfikarÔÇÖ─▒ olur) bir kitap gibi derin derin anlatan ┼čeylerdir. As─▒l sem├óa gelince, ┼č├╝phesiz d├╝nyan─▒n en g├╝zel rakslar─▒ndan biridir. Mukaddesin iklimini zaptetmi┼č, orada hilkatin s─▒rr─▒n─▒ tekrarlayan bir bale. Yaz─▒k ki, Degas cinsinden bir ressam─▒ ├ž─▒kmad─▒.

Kar┼č─▒mda kandillerin titrek ─▒┼č─▒─č─▒nda d├Ânen, de─či┼čen, s├╝z├╝len, ├ódeta madd├« varl─▒klardan ayr─▒lan bu insanlar ger├žekten a┼čk ┼čehitleri olmu┼člard─▒ ve ger├žekten musaffa ruh h├ólinde iki yana a├ž─▒k kollar─▒ ve r─▒z├ó ile b├╝k├╝lm├╝┼č boyunlar─▒ ile d├Âne d├Âne sem├óv├óta ├ž─▒k─▒yorlard─▒ÔÇŽÔÇŁ

O ak┼čam sem├óda g├Ârd├╝─č├╝ insanlar─▒, ertesi sabah ├žar┼č─▒da, pazarda, i┼člerinin ba┼č─▒nda ve talebesini lisede kar┼č─▒s─▒nda g├Âr├╝nce ┼ča┼č─▒rd─▒─č─▒n─▒ itiraf ediyor. ├ç├╝nk├╝ onlar─▒, rast ├óyininin sert esen r├╝zg├ór─▒yla birlikte u├žup gitmi┼čler san─▒yor. Bu ├Âlen ve ertesi sabah yeniden dirilmenin s─▒rr─▒n─▒ bilen insanlar─▒n aras─▒na kat─▒lamad─▒─č─▒n─▒ ve onlarla birlikte o ne┼čveyi ya┼čayamad─▒─č─▒ i├žin ├╝z├╝ld├╝─č├╝n├╝ s├Âyl├╝yor.

Ben de bir├žok defalar Mevlev├« ├óyininde bulundum. ─░lk zamanlar, belki de Nurettin TOP├çU HocaÔÇÖn─▒n etkisinde kalarak, sem├ó ├óyinine bir folklor g├Âz├╝yle bakt─▒─č─▒m i├žin, onu sadece g├╝zel bulmu┼čtum. ─░├žinde g├╝nah ve ay─▒p denilecek bir ┼čey olmayan, nezih ve s─▒radan bir t├Âren gibi alg─▒lam─▒┼čt─▒m. Ancak daha sonraki y─▒llarda bu i┼čin basit bir sanat olay─▒ olmad─▒─č─▒n─▒, ger├žekten ├žok r├╗h├ón├« ve bamba┼čka bir h├ódise oldu─čunu anlad─▒m. Anlad─▒m, diyorsam; i┼čin ├Âz├╝n├╝ anlad─▒─č─▒m─▒ iddia etmiyorum. Meselenin sadece benim ilk d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m gibi olmad─▒─č─▒n─▒, onda alg─▒layamad─▒─č─▒m daha ba┼čka boyutlar─▒n─▒n da bulundu─čunu anlad─▒─č─▒m─▒ s├Âylemek istiyorum. ├ç├╝nk├╝ bu ├óyinlerden birinde ba┼č─▒mdan ge├žen bir olay─▒ hi├ž unutam─▒yorum. Aradan ge├žen otuz k├╝s├╗r sene sonra bile ayn─▒ heyecan─▒ ya┼č─▒yor gibi oluyorum. Asl─▒nda ya┼čad─▒─č─▒m ┼čey heyecan falan de─čildi. ─░smini bilmedi─čim ve hi├žbir zaman bir benzerini ya┼čamad─▒─č─▒m bir h├óldi!..

Yine ─░stanbul Spor ve Sergi Saray─▒ÔÇÖnday─▒z (yeni ad─▒yla L├╝tfi K─▒rdar). Yine Mevlev├« ├óyini seyredece─čiz. ├ťstelik yan─▒mda e┼čim, ├Âb├╝r yan─▒mda da fak├╝lte arkada┼člar─▒m var. Onlar da aileleriyle birlikte gelmi┼čler. En yak─▒n─▒mda da Yusuf KILI├ç oturuyor. Arka s─▒ralar daha tenha olur, hem oradan yar─▒ ku┼č bak─▒┼č─▒ seyrederiz diyerek, arkalarda bir yer bulduk oturduk. ├éyin ba┼člad─▒, birinci sel├óm bitti. ─░kinci sel├óm─▒n ortalar─▒na do─čru bana bir h├óller olmaya ba┼člad─▒. Kendimi bir t├╝y gibi hafif hissediyorum. Bakt─▒m, yer├žekimi falan da kaybolmu┼č. Oturdu─čum yerden az─▒c─▒k k─▒m─▒ldayacak olsam, ipinden kurtulmu┼č bir balon gibi tavana do─čru u├žaca─č─▒m. U├žaca─č─▒m ama, bu sefer yerdekiler tavanda u├žan biri var diyerek, beni seyredecekler. Belki ├óyin de iptal edilmi┼č, en az─▒ndan ihl├ól edilmi┼č olacakÔÇŽ Akl─▒m ba┼č─▒mda, neler olaca─č─▒n─▒, benim y├╝z├╝mden koca salonda nas─▒l bir panik ya┼čanaca─č─▒n─▒ inceden inceye hesap edebiliyorum. Yan─▒mdakileri tek tek tan─▒yorum, bilincim, h├óf─▒zam hepsi yerli yerinde. Ancak o anda ya┼čad─▒─č─▒m h├óli kimseye belli etmemeye ├žal─▒┼č─▒yorum. Fakat beni yukar─▒ do─čru ├žeken bir m─▒knat─▒s var, ondan kurtulmaya ├žabal─▒yorum. Kurtulamad─▒─č─▒m i├žin de oturdu─čum banka s─▒k─▒ s─▒k─▒ya tutunuyorum. ─░yi ki, bunlar zemine iyice monte edilmi┼č, diyorum. Sandalyeye oturmu┼č olsayd─▒m ├žoktan havalarda u├žu┼čuyor olacakt─▒m. U├žmamak i├žin var g├╝c├╝mle bank─▒n kenarlar─▒na tutunuyorum. Ve i├žimden: ┬źBeni bu durumdan kurtar AllahÔÇÖ─▒m!┬╗ diye de yalvar─▒yorum. Yar─▒m saat s├╝ren bu direni┼č ve AllahÔÇÖa yakar─▒┼č sonunda, nihayet eski normal h├ólime geri d├Ânebildim. ├éyin de son bulmak ├╝zereydi. Bakt─▒m, banka tutunmaktan ellerim mosmor olmu┼č, parmaklar─▒m s─▒zl─▒yordu. Ellerimi ovu┼čturdum. Kimseye bir ┼čey belli etmeden yerimden kalkt─▒m.

O gece, ├óyinde postni┼č├«n olarak Midhat Behar├« Bey bulunuyordu. Kendisi, Y├╝ksek ─░sl├óm Enstit├╝s├╝ÔÇÖnde hocam─▒zd─▒. Kandillerde ve belli g├╝nlerde ziyaret ederdik. Bir ziyaret s─▒ras─▒nda ona, ba┼č─▒ma gelen bu olay─▒ sordum, doyurucu bir a├ž─▒klama bekledim. O sadece: ┬źZaman zaman insanda buna benzer h├óller olur. Bu, i├žinizin temizli─čine del├ólet eder.┬╗ diyerek, kestirmeden bir cevap verdi.

Bunu ben hi├žbir zaman kendimden bilmedim. Kendi irademe ba─čl─▒ bir ┼čey olsayd─▒, onu tekrar tekrar ya┼čayabilirdim. Oysa bu h├ól, hi├ž de benden kaynaklanan bir ┼čey de─čildi. ─░┼čin asl─▒ neydi, ni├žin ├Âyle yer├žekimine ters bir ├žekime u─črad─▒m ve neden ondan sonra ayn─▒ ┼čeyi bir daha ya┼čayamad─▒m?

Aradan ge├žen bunca zamana ra─čmen bunu h├ól├ó ├ž├Âzebilmi┼č de─čilim.

Ancak, ┼×eyh G├ólibÔÇÖin sem├ózenleri tasvir eden ┼ču m├╝seddesi, olayla ilgili baz─▒ ipu├žlar─▒ veriyor gibidir:

Kimi mest-i muhabbet h├óne-i hamm├órdan gelmi┼č

Kimi medh├╗┼č-i hayret ┼č├╗le-i d├«d├órdan gelmi┼č

Kimi hur┼č├«de benzer ├ólem-i env├órdan gelmi┼č

Kimi varm─▒┼č diy├ór-─▒ vahdete tekr├órdan gelmi┼č

G├Âz├╝m d├╗┼č oldu g├Ârd├╝m bir g├╝r├╗h├« hep k├╝l├óh├«ler

Aceb heybet, aceb ┼čevket, aceb tarz-─▒ il├óh├«ler.

Kel├óm-─▒ samt─▒ dery├ólar gibi p├╝r c├╗┼č s├Âylerler,

Muhabbet r├óz─▒n─▒ birbirine h├óm├╗┼č s├Âylerler,

Beher-dem h├╗┼č der-dem s─▒rr─▒n─▒ b├«h├╗┼č s├Âylerler,

Rum├╗z-i a┼čk─▒ c├╝mle b├«zeh├ón u g├╗┼č s├Âylerler

G├Âz├╝m d├╗┼č oldu g├Ârd├╝m bir g├╝r├╗h├« hep k├╝l├óh├«ler

Aceb heybet, aceb ┼čevket, aceb tarz-─▒ il├óh├«ler.

Melekler re┼čk ider bir tavr u ├ód├ób u r├╝s├╗m├« var,

Melekler mâlik olmaz deff ü ney, tabl u kudûmî var,

Sem├ó meyd├ón─▒n─▒n hem mihr ├╝ meh, ├žarh-─▒ n├╝c├╗m├« var,

Hus├╗s├ó i├žlerinde z├ót-─▒ Mevl├ón├óÔÇÖy─▒ R├╗m├« var.

G├Âz├╝m d├╗┼č oldu g├Ârd├╝m bir g├╝r├╗h├« hep k├╝l├óh├«ler

Aceb heybet, aceb ┼čevket, aceb tarz-─▒ il├óh├«ler.

Gen├žli─činde iyi bir sem├ózen olarak tan─▒nan son postni┼č├«n Midhat Behar├« Bey de ┼č├Âyle diyor:

Sanma beyh├╗de d├Âner vecde gelen ├ó┼č─▒klar,

Mest-i cânân olarak, akla vedâ eylerler.

Nâyden bâng-i elestîyi duyup âh ederek,

HakkÔÇÖ─▒ ├ó─č├╗┼ča sarar, ├Âyle sem├ó eylerler.

Hazret-i Mevl├ón├óÔÇÖn─▒n din anlay─▒┼č─▒, hayattan kopu┼č ve ka├ž─▒┼č demek de─čildir. Onun din anlay─▒┼č─▒nda, hayat olaylar─▒n─▒ b├╝t├╝n├╝yle AllahÔÇÖla beraber ya┼čamak vard─▒r. Hayat─▒ Allah a┼čk─▒yla kucaklamak vard─▒r. ─░nsan bu il├óh├« a┼čk i├žinde kendini kaybettik├že ger├žek hayat─▒ ve ger├žek insan─▒ bulur. Varl─▒k denilen bu ├ólem, ancak onu yaratanla birlikte, yani hayat─▒n ger├žek sahibiyle birlikte ya┼čan─▒rsa bir anlam kazan─▒r. Yoksa d├╝nyaya geli┼č, sahibinin i├žinde bulunmad─▒─č─▒ bo┼č bir evi ziyaret etmeye benzer ki, b├Âylesi ├žok s─▒k─▒c─▒ ve zahmetli bir ziyarettir!

Ni├žin her i┼če besmeleyle ba┼čl─▒yor, sonunda ┬źelhamd├╝lillah┬╗ diyoruz?

Çünkü her varlık, onu var edenle birlikte bütünlük kazanır:

Her nefeste Allah âdın de müdâm,

Allah ├ód─▒yla olur her i┼č tem├óm.