─░ki Cihan Sa├ódeti ─░├žin;
HELÂL-HARAM HASSÂSİYETİ

YAZAR : B. Cahit ├ľZDEM─░R bcahit@hotmail.com

KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde;

ÔÇť… O Peygamber, onlara uygun olan─▒ emreder ve fenal─▒ktan men eder; temiz ┼čeyleri hel├ól, murdar ┼čeyleri haram k─▒lar; onlar─▒n y├╝klerini indirir, a─č─▒r teklifleri hafifletir. Bu PeygamberÔÇÖe inanan, h├╝rmet eden, yard─▒m eden, OÔÇÖnunla g├Ânderilen n├╗ra uyanlar var ya; i┼čte as─▒l mur├óda eren kurtulmu┼člar onlard─▒r.ÔÇŁ (el-AÔÇśr├óf, 157) buyurulur.

ÔÇťHel├ól, yasak olmayan serbest sahay─▒ ifade eder; bunun taban─▒nda ┬źyapana sevap, yapmayana g├╝nah olmayan┬╗ ┬źmubah┬╗ vard─▒r. Sonra s─▒ras─▒yla ┬źm├╝stehab┬╗, ┬źv├ócib┬╗ ve ┬źfarz┬╗ gelir. Hel├ól mubah─▒n s─▒n─▒r─▒nda son bulur. Bundan sonra ┬źmekruh┬╗ ve ┬źharam┬╗ vard─▒r.ÔÇŁ*

Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz de haram, hel├ól ve ┼č├╝phelilerle ilgili olarak ┼č├Âyle ├«kaz buyuruyor:

ÔÇťDo─črusu, hel├ól belli; haram da bellidir. (Fakat) bunlar─▒n aras─▒nda (hel├ól mi, haram m─▒ oldu─ču belli olmayan baz─▒) ┼č├╝pheli ┼čeyler vard─▒r ki; insanlardan bir├žo─ču onlar─▒ bilmez. Buna g├Âre; kim bu ┼č├╝pheli ┼čeylerden sak─▒n─▒rsa, d├«nini ve ─▒rz─▒n─▒ kurtarm─▒┼č demektir. Kim de, bu ┼č├╝pheli ┼čeylere dalarsa; her zaman harama girme ihtimaliyle kar┼č─▒ kar┼č─▒yad─▒r. Korunan bir yerin etraf─▒nda hayvan otlatan ├žoban─▒n, hayvanlar─▒n─▒ oraya ka├ž─▒rmas─▒n─▒n ├žok yak─▒n olmas─▒ gibi. Dikkat edin ki; her h├╝k├╝mdar─▒n bir korusu vard─▒r. Dikkat edin ki; All├óhÔÇÖ─▒n korusu ise, haram k─▒ld─▒─č─▒ ┼čeylerdir. Dikkat edin ki; bedende bir et par├žas─▒ vard─▒r ki, bu par├ža s─▒hhatli olursa, b├╝t├╝n beden s─▒hhatli olur. E─čer (bu par├ža) bozuk olursa, b├╝t├╝n beden bozuk olur. Dikkat edin ki; bu (par├ža) kalptir.ÔÇŁ (Buh├ór├«, M├╝slim)

Allah Te├ól├óÔÇÖn─▒n insanlara ihsan buyurdu─ču nimet ve haklar─▒n ihl├ól edilmesi, en a─č─▒r bir vebaldir. Y├╝ce Rabbimiz, kendisine kar┼č─▒ i┼členen c├╝r├╝mleri af buyurdu─ču h├ólde; kullar─▒na kar┼č─▒ yap─▒lan haks─▒zl─▒klar─▒n aff─▒n─▒, onlar─▒n r─▒z├ós─▒na ba─člam─▒┼čt─▒r. Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz de, bu hususun ├Ânemini ┼č├Âyle ifade buyuruyor:

ÔÇťKimin ├╝zerinde din karde┼činin ─▒rz─▒, namusu veya mal─▒yla ilgili bir zul├╝m varsa; alt─▒n ve g├╝m├╝┼č├╝n bulunmayaca─č─▒ k─▒y├ómet g├╝n├╝ gelmeden evvel o kimseyle hel├ólle┼čsin. Yoksa kendisinin s├ólih amelleri varsa, yapt─▒─č─▒ zul├╝m miktar─▒nca sevaplar─▒ndan al─▒n─▒r, (hak sahibine verilir.) ┼×ayet iyilikleri yoksa zul├╝m yapt─▒─č─▒ karde┼činin g├╝nahlar─▒ndan al─▒narak, onun ├╝zerine y├╝klenir.ÔÇŁ (Buh├ór├«, Mez├ólim, 10; Rik─ük, 48)

Karga┼ča i├žindeki bir cemiyette vuk├╗ bulan ├ómme hukukuna ayk─▒r─▒ b├╝t├╝n gayr-i me┼čr├╗ faaliyetlerin ve davran─▒┼člar─▒n ucu, kul hakk─▒ ihl├óline ├ž─▒kar. E─čer bu c├╝rm├╝n a─č─▒rl─▒─č─▒ idrak edilebilseydi; cemiyette cinayet, her t├╝rl├╝ ┼čiddet, her t├╝rl├╝ h─▒rs─▒zl─▒k, gasp, dedikodu, g─▒ybet, her t├╝rl├╝ ahl├óks─▒zl─▒k… gibi, ferd├« ve umum├« hak ihl├ólleri vuk├╗ bulur muydu?

Kul haklar─▒ hususunda, Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖin, son s├Âzleri olarak;

ÔÇťNamaza dikkat edilmesini, kad─▒n haklar─▒n─▒n korunmas─▒n─▒, idare alt─▒ndakilere iyi muamele edilmesini ve em├ónetlerin yerine ula┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒…ÔÇŁ (C├ómi├╝ÔÇÖs-Sa─č├«r, c. 3, s. 188/3190) buyurduklar─▒ kaydediliyor. Tarihe ┼čan veren medeniyetimiz; g├Ân├╝lleri bu il├óh├« kaynaktan beslenen ┼čahsiyetlerin, kul haklar─▒na en mukaddes bir em├ónet olarak ri├óyet ettiklerinin say─▒s─▒z misalleriyle doludur. Bunlardan birka├ž─▒ ┼č├Âyle zikredilebilir:

Hal├«fe Hazret-i ├ľmer -rad─▒yall├óhu anh-, bir Cuma namaz─▒nda;

ÔÇťÔÇôDinleyin ve itaat edin!..ÔÇŁ diye hutbeye ba┼člarken, cemaatten bir ┼čah─▒s ┼č├Âyle itiraz eder:

ÔÇťÔÇôEy Hal├«fe! Dinlemeyiz ve itaat etmeyiz. Sen ├Ânce, ┼ču ├╝zerindeki elbiseyi nas─▒l yapt─▒rd─▒─č─▒n─▒ izah et. Sen ve ben ┬źbeyt├╝lm├ól┬╗den ayn─▒ miktar kuma┼č alm─▒┼čt─▒k. Bundan, bana bir elbise ├ž─▒kmad─▒─č─▒ h├ólde, sana nas─▒l ├ž─▒kt─▒?ÔÇŁ

Hal├«fe, o─člunu i┼čaret ederek, bu kimseye cevap vermesini ister. O─člu Hazret-i Abdullah da;

ÔÇťÔÇôEvet ald─▒─č─▒m─▒z par├ža bir elbiselik de─čildi. Onun i├žin ben hakk─▒m─▒ babama verdim; o yapt─▒rd─▒.ÔÇŁ deyince, o ┼čah─▒s;

ÔÇťÔÇôTamam ey Em├«reÔÇÖl-M├╝ÔÇÖmi-n├«n! ┼×imdi dinliyor ve itaat ediyoruz.ÔÇŁ diyerek ├Âz├╝r beyan eder. Bu kar┼č─▒l─▒kl─▒ murakabe, b├╝t├╝n devirlerde, sistemin aksamadan devam─▒n─▒n temin├ót─▒ olmu┼čtur. ├ľyle ki; sava┼člarda bile, o zamanki d├╝nyan─▒n anlayamayaca─č─▒ bir ┼čekilde, bir hukuk kaidesi olarak ba┼č t├óc─▒ edilmi┼čtir.

Kanun├« Sultan S├╝leyman Han; bat─▒ya ├ž─▒kt─▒─č─▒ bir seferde, MacaristanÔÇÖda bir k├Âyl├╝ huz├╗ra ├ž─▒karak, ┬źbir askerin ba─č─▒ndan kopard─▒─č─▒ bir salk─▒m ├╝z├╝m├╝n yerine paras─▒n─▒ bir ├ž─▒k─▒n yap─▒p ba─člad─▒─č─▒n─▒, bu faz├«lete hayran olarak ┼č├╝kranlar─▒n─▒ arz etmek istedi─čini┬╗ s├Âyler. Sultan, bu askeri derh├ól buldurarak huz├╗ra ├ža─č─▒r─▒r ve ceza olarak ordudan at─▒ld─▒─č─▒n─▒ bildirir. Askere m├╝k├ófat verilmesini beklerken cezaland─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Âren k├Âyl├╝, hayretle sebebini sorar. Sultan ona ┼ču cevab─▒ verir:

ÔÇťE─čer paras─▒n─▒ b─▒rakmasayd─▒, cezas─▒ idam olurdu. Ancak sahibinden izin almad─▒─č─▒ i├žin b├Âyle cezaland─▒r─▒ld─▒.ÔÇŁ

Nebev├« hasletlerin tecess├╝m etti─či bir Hak dostu olan S├ómi Efendi -kuddise sirruh├╗- HazretleriÔÇÖnin de hel├ól-haram mevzuunda fevkal├óde hassas olduklar─▒; kalb-i sel├«me, ancak hel├ól lokma ile ula┼č─▒labilece─čini ifade buyurduklar─▒ biliniyor. OÔÇÖnun trene binerken, arkadaki insanlar─▒ bekletmemek i├žin, paras─▒n─▒ bozuk olarak haz─▒rlay─▒p vermesi, bu husustaki hass├ósiyetini g├Âsteren bir zar├ófet ├Ârne─čidir.

M├╝b├órek Ramazan ay─▒; m├╝sl├╝manlar i├žin, hel├ól-haram hass├ósiyeti ├žer├ževesinde irade e─čitimi ad─▒na, bereketli ve feyizli bir mevsimdir. Had├«s-i ┼čerifte; bu m├╝b├órek ayda; ┬źcennet kap─▒lar─▒n─▒n a├ž─▒laca─č─▒, cehennem kap─▒lar─▒n─▒n kapat─▒laca─č─▒, azg─▒n ┼čeytanlar─▒n ba─članacaklar─▒┬╗ ifade buyuruluyor.

R├╗hu hel├ól-haram hass├ósiyeti ile bezenmi┼č bir ferdin, kul hakk─▒n─▒ ihl├ól ederek su├ža y├Ânelmesi d├╝┼č├╝n├╝lemez. Fert fert bu faz├«leti parlatmak, ye┼čertmek; cemiyeti asr-─▒ sa├ódet meltemleriyle huzura kavu┼čturmak demektir. Dem, bu dem; i┼čte, ┬źbu ├ž─▒kmaz sokaktan┬╗ bir kurtulma f─▒rsat─▒ daha. Oru├ž disiplini ile, hel├ól-haram hass├ósiyetini yeniden i├žtim├ói hayat─▒m─▒z─▒n temel dire─či yapabiliriz. Hem de en m├╝kemmele talip olup, kalplerin de bu disipline uydu─ču, tamamen Allah Te├ól├ó -celle cel├ól├╝h├╗-ÔÇÖya y├Âneldi─či, ┬źehass├╝ÔÇÖl-hav├ós┬╗ orucunu hedefleyerek. Cemiyetimizin de, ─░sl├óm ├óleminin de, insanl─▒─č─▒n da ba┼čka t├╝rl├╝ bir kurtulu┼č ├žaresi yok.

_____________________

* Hayrettin KARAMAN, Helâller ve Haramlar, İz Yay., İst. 2000, 10. Baskı.