─░NSAN ┬źBEN B─░L─░YORUM┬╗ DED─░─×─░ AN…

YAZAR : Aynur TUTKUN aytutkun@gmail.com

Gerek ki┼čiler aras─▒ ili┼čkilerde gerekse Yarat─▒c─▒ÔÇÖyla olan m├╝nasebetlerde insan ┬źben┬╗ ed├ós─▒na, pek ├žok ┼čeyi biliyor olsa bile; ┬źBen biliyorum!┬╗ ed├ós─▒na girdi─či an tehlike ├žanlar─▒ ├žalmaya ba┼člar. Hele hele ┬źher ┼čeyi/hemen hemen her ┼čeyi biliyorum!┬╗ ed├ós─▒ndaysa, o ki┼činin insanlarla da Yarat─▒c─▒ÔÇÖyla da irtibat─▒ kopmu┼č gibidir! ─░li┼čkilerdeki bu sa─čl─▒ks─▒z tutum ┬źego/ben┬╗in sa─čl─▒ks─▒z geli┼čimiyle al├ókal─▒d─▒r.

Ego geli┼čimi sa─čl─▒kl─▒ bir ┼čekilde tamamlanmam─▒┼čsa ba┼čka egolarla ├žat─▒┼čma ka├ž─▒n─▒lmazd─▒r. ─░nsanlar aras─▒ ili┼čkilerdeki anla┼čmazl─▒klar bebeklik d├Ânemini sa─čl─▒kl─▒ atlatamam─▒┼č s─▒n─▒rda ki┼čiliklerde daha yo─čundur. N├Ârotik ki┼čilikler daha normal tel├ókki edilseler de her ki┼čilikte az ya da ├žok ego problemi vard─▒r. Fakat psikotik, n├Ârotik ya da s─▒n─▒rda… hangi ├že┼čit ki┼čili─če sahip olursak olal─▒m; bu d├╝nyada var olu┼čumuzu anlaml─▒ k─▒lan, elbette egoyla m├╝cadeledir. Ego benliktir, etraf─▒m─▒zdaki her ┼čeyin d─▒┼č─▒nda kalan ┼čeydir.

Bir bebek do─čdu─čunda onun egosu/benli─či yoktur. ├ç├╝nk├╝ bebek i├žeriden d─▒┼čar─▒ya ├ž─▒kt─▒─č─▒nda annesinin bir par├žas─▒d─▒r. G├Âzleriyle bakarak, kulaklar─▒yla i┼čiterek, minik elleriyle dokunarak, tadarak, koklayarak kendisi d─▒┼č─▒ndaki ┼čeyleri ke┼čfetmenin ├žabas─▒ndad─▒r. D─▒┼č d├╝nyay─▒ ke┼čfetmek demek, kendinin fark─▒na varmak demektir. Ve bebe─čin d─▒┼č d├╝nyada kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ ilk ve en ├Ânemli varl─▒k annedir. Annesinin; ┬źcan─▒m benim┬╗, ┬źyavrum┬╗, ┬źmele─čim┬╗, ┬źg├╝zelim┬╗, ┬źprensesim┬╗ ya da bunun aksine olan hitaplar─▒ bebekte bir ┬źben/ego┬╗ alg─▒s─▒ olu┼čturmaya ba┼člar. ─░┼čte annenin ilk muhatapl─▒─č─▒yla ┼čimdi bir ┬źego┬╗ do─čmu┼čtur. Ve bu ego anne-baba ba┼čta olmak ├╝zere yak─▒n ├ževrenin ve daha sonra da ├Â─čretmen, arkada┼člar gibi uzak ├ževrenin de etkisiyle sa─čl─▒kl─▒ ya da sa─čl─▒ks─▒z bir ┼čekilde b├╝y├╝r ve geli┼čir.

Bu b├Âyle de olmak zorundad─▒r; bir benlik do─čacak ve geli┼čecek ki bu benlikle m├╝cadele ├Âm├╝r boyu insan─▒n hedefi olacakt─▒r! ├ľnemli olan yeti┼čkinlerin, ├Âzellikle de annelerin sa─čl─▒kl─▒ ego geli┼čimine yard─▒mc─▒ olmalar─▒d─▒r. Zira ki┼čili─čin temelleri, bilhassa bebeklik ve ├žocukluk d├Ânemindeki anne-bebek ili┼čkisi ├╝zerinde kuruludur. Hem fizik├« hem duyguyla ilgili ihtiya├žlar─▒ kar┼č─▒lanm─▒┼č; anne-├žocuk ayr─▒┼čmas─▒n─▒ sa─čl─▒kl─▒ bir ┼čekilde atlatm─▒┼č ki┼čilerin egolar─▒, gayet sa─čl─▒kl─▒ geli┼čmi┼čtir. Fakat toplumda ego geli┼čimini sa─čl─▒kl─▒ bir ┼čekilde tamamlayanlar─▒n say─▒s─▒ ├žok azd─▒r. Bu durumda su├žu annelerimize atarak oldu─čumuz yerde sayman─▒n da hi├žbir anlam─▒ olmayacakt─▒r. Vahiy merkezli terbiye s├╝recine t├ób├« olmak en do─črusu olacakt─▒r.

Sa─čl─▒ks─▒z ego geli┼čiminin bir u├žtaki ├Ârne─či ┼čizotipal ki┼čiliklerdeki ┬źde─čersizlik duygusu┬╗nda g├Âr├╝l├╝rken; di─čer u├žtaki en bariz ├Ârne─či narsist yap─▒lanmalardaki ┼či┼čirilmi┼č ┬źben┬╗ duygusundad─▒r. Bunun i├žindir ki vahiy merkezli terbiyede bir yandan en de─čerli varl─▒k olarak yarat─▒lman─▒n bilincinde di─čer yandan da ┬źmahviyet┬╗ duygusunda olmak ├Ânemli bir yer tutar.

─░nsan─▒n ne ve kim oldu─čunun fark─▒nda olmas─▒ farkl─▒, ┼či┼čmi┼č bir egoya sahip olmas─▒ farkl─▒d─▒r. Kim ve ne oldu─čumuzu herkese duyurmak istercesine davranman─▒n ve konu┼čman─▒n basitli─či ortadad─▒r. Kim ve ne oldu─čunun gayet fark─▒nda olan peygamberlerin egosu biz insanlara ├Ârnek te┼čkil eder. ÔÇť…├ľyleyse kendinizi temize ├ž─▒kar─▒p durmay─▒n…ÔÇŁ (en-Necm, 32) derken Rabbimiz egomuza ├žok g├╝zel dokundurur. B─▒rakal─▒m yak─▒n veya uzak ├ževremizdeki insanlar ne ve kim oldu─čumuzu zamanla anlas─▒nlar. Zira her f─▒rsatta kendilerine vurgu yapanlar ├ževrelerince ├žok itici bulunurlar. Bir peygamber olan Hazret-i Y├╗suf -aleyhissel├óm-ÔÇÖ─▒n;

ÔÇśÔÇśBen nefsimi temize ├ž─▒karm─▒yorum.ÔÇÖÔÇÖ (Y├╗suf, 53) demesi, egosu ┼či┼čmi┼č bizler i├žin ne g├╝zel bir uyar─▒d─▒r! Kendisine kaba davrananlara kar┼č─▒ bile nez├óketi terk etmeyen, al├žakg├Ân├╝ll├╝l├╝─č├╝, ho┼čg├Âr├╝s├╝ ve insan sevgisi dolu y├╝re─činden diline d├Âk├╝len tatl─▒ c├╝mlelerle etraf─▒na huzur da─č─▒tan Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; egosu en g├╝zel terbiye olmu┼č ki┼čidir.

Bize d├╝┼čen nefsi savunmak de─čil, sorgulamakt─▒r. Fakat ne ac─▒d─▒r ki rahm├ón├« terbiyeden mahrum olan bizler, hep egomuzu savunman─▒n derdine d├╝┼čm├╝┼č├╝zd├╝r. Her f─▒rsatta k├╝├ž├╝─č├╝m├╝ze, b├╝y├╝─č├╝m├╝ze, ya┼č─▒t─▒m─▒za kar┼č─▒ egomuzu ispatlaman─▒n ve savunman─▒n derdinde olmak; daha da k├Ât├╝s├╝ bunu yaparken kar┼č─▒m─▒zdakini ele┼čtirmek ve k├╝├ž├╝k d├╝┼č├╝rmeye ├žal─▒┼čmak ├žok ac─▒d─▒r. Bu ki┼čilikteki empati yoksunu insanlar (narsistik yap─▒dakiler), kar┼č─▒s─▒ndakini k├╝├ž├╝lterek kendisini b├╝y├╝ltmenin tel├ó┼č─▒ndad─▒rlar. Ac─▒mas─▒zca ele┼čtirmelerine ra─čmen kendilerinin ele┼čtirilmelerine asla dayanamazlar. ├ç├╝nk├╝ bu, onlar─▒n ┼či┼čmi┼č egolar─▒na i─čne dokundurmak gibidir. B├Âyle insanlar─▒n en b├╝y├╝k sil├óh─▒ da ├Âfkeleridir. Kendisi gibi d├╝┼č├╝nmeyenlere, kendisi gibi davranmayanlara, kendisi gibi olmayanlara kar┼č─▒ ├žok ├Âfkelenirler. Farkl─▒ d├╝┼č├╝ncelere, farkl─▒ insanlara asla tahamm├╝lleri yoktur. ├ç├╝nk├╝ farkl─▒l─▒klar, onlar─▒n egosunu rakiplik olgusuyla tehdit eder.

─░nsan─▒n ├ževresiyle ve Yarat─▒c─▒ÔÇÖs─▒yla kurdu─ču ileti┼čimde kulland─▒─č─▒ dil, ego terbiyesinde b├╝y├╝k bir ├Ânem arz eder. Se├žti─čimiz kelimeler, c├╝mledeki vurgular, s├Âyleyi┼č tarz─▒m─▒z; ki┼čili─čimizin yans─▒mas─▒d─▒r. Kl├ósik bir ifadeyle k├╝p├╝n i├žinde ne varsa d─▒┼čar─▒ya o s─▒zar. Ne var ki bu olguyu tersine ├ževirmek de m├╝mk├╝nd├╝r. S├Âylediklerimize dikkat edersek bir s├╝re sonra s├Âylediklerimiz gibi d├╝┼č├╝nmeye ba┼člad─▒─č─▒m─▒z─▒ da g├Ârebiliriz. Mesel├ó du├ólar─▒m─▒zda egomuzu hedef alarak onu biraz olsun s├Ând├╝rebiliriz. Ka├ž─▒m─▒z;

ÔÇťAll├óhÔÇÖ─▒m; beni, ailemi ve b├╝t├╝n m├╝sl├╝manlar─▒ koru!ÔÇŁ demek yerine;

ÔÇťAll├óhÔÇÖ─▒m b├╝t├╝n m├╝sl├╝manlar─▒, ailemi ve beni koruÔÇŁ diye du├ó ediyoruz. Ka├ž─▒m─▒z ┬źben┬╗le ba┼člayan c├╝mleler kurmaktan sak─▒n─▒yoruz?

ÔÇťBen demedim mi?ÔÇŁ, ÔÇťBenim de d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m gibi…ÔÇŁ, ÔÇťAkl─▒m─▒ seveyim!ÔÇŁ, ÔÇťBen biliyordum!ÔÇŁ demekten ka├ž─▒m─▒z imtin├ó ediyoruz? ÔÇťAma ben art─▒lar─▒m─▒n fark─▒nday─▒m. Ve hep benim dedi─čim gibi oluyor.ÔÇŁ diyenlerin de oldu─čunun fark─▒nday─▒z. L├ókin bunu bilmek ba┼čka, bilirken s├Âyleyi┼č tarz─▒m─▒zla kar┼č─▒m─▒zdakini incitmek bamba┼čkad─▒r.

Kariyer, mal, m├╝lk, para, ┼čan, ┼č├Âhret… bunlar hep egomuzu besleyen ┼čeyler de─čil midir? Hep alman─▒n, sahip olman─▒n pe┼čindeyiz. Ka├ž─▒m─▒z; ┬źBa┼čkalar─▒ da sahip olsun, ba┼čkalar─▒ da b├╝y├╝s├╝n, ba┼čkalar─▒ da mutlu olsun.┬╗ diyebiliyoruz? Ka├ž─▒m─▒z en yak─▒n─▒m─▒zdakilerden ba┼člayarak fed├ók├órl─▒klar yapmay─▒ ve egomuzu ├Âtelemeyi ba┼čarabiliyoruz? T├╝m bunlar─▒ yapmaya ├žal─▒┼č─▒rken ba┼čkalar─▒n─▒n bak─▒┼člar─▒ndan sak─▒n─▒yor muyuz?

Bir ba┼čkas─▒n─▒ kendisine tercih etme makam─▒n─▒ ise hi├ž sormuyoruz. Zira bu devirde zaten sa─čl─▒ks─▒z geli┼čen ego; vahiy kayna─č─▒ndan mahrum, kopyala-yap─▒┼čt─▒r yapan psikologlar─▒n ve kapitalist d├╝zenin de telkinleriyle en ├Ânemli ┼čey h├óline geldi─činden; o makamda olanlar─▒n deryada damla kadar az oldu─čunun fark─▒nday─▒z.

Egonun/benin/nefsin terbiyesi ger├žekten zordur. Geli┼čim sa─člayabilmenin ilk ┼čart─▒; ┬źkendini bilmek┬╗, ikinci ┼čart─▒ysa; ┬źnefsimizi temize ├ž─▒kar─▒p durmamak┬╗t─▒r. E┼čref-i mahl├╗kat olarak yarat─▒lm─▒┼č olman─▒n fark─▒nda fakat mahviyet duygusunda olmak, ne kadar bilirsek bilelim h├ól├ó b├╝y├╝k-k├╝├ž├╝k herkesten ├Â─črenece─čimiz ┼čeylerin oldu─čunun bilincinde olmak, empati kurabilmek, kar┼č─▒m─▒zdakini ├Ânemsemek, al├žakg├Ân├╝ll├╝ ve serin-sakin olabilmek ise sa─čl─▒kl─▒ egoya sahip olman─▒n en belirgin vas─▒flar─▒ndand─▒r.