Fitne Ate┼či Kar┼č─▒s─▒nda ─░├çT─░MA├Ä DAYANI┼×MA ─░MT─░HANI

B. Cahit ├ľZDEM─░R
bcahit@hotmail.com

Milletin fertleri aras─▒ndaki hissiyat birli─či ve dayan─▒┼čma, devletin ┬źebed m├╝ddet┬╗ devam─▒n─▒ m├╝mk├╝n k─▒lan i├žtima├« bir zarurettir. Bu noktaya temas b├ób─▒nda; Nurettin TOP├çU; ┬źCemaat; insan v├╝cutlar─▒n─▒n toplulu─ču de─čil, ruhlar─▒n birlik i├žinde toplanmas─▒d─▒r.┬╗ der. Mevl├ón├ó Hazretleri de; ÔÇťAyn─▒ dili konu┼čanlar de─čil, ayn─▒ duygular─▒ payla┼čanlar anla┼č─▒r.ÔÇŁ s├Âz├╝yle, i├žtima├« b├╝t├╝nl├╝─č├╝n mayas─▒n─▒ tebar├╝z ettirir. Fertler aras─▒ndaki duygu birli─či o kadar ├Ânemlidir ki; tarih, bendine s─▒─čmayan nice devletlerin, i├žlerine d├╝┼čen fitne ate┼čiyle nas─▒l kavrulup peri┼čan olduklar─▒n─▒n say─▒s─▒z misalleriyle doludur.

Sekizinci y├╝zy─▒lda dikilen Orhun ├ébideleriÔÇÖnde, ibret i├žin; ├çinlilerin hileli siyasetlerine kanan milletin, onlara nas─▒l ma─čl├╗p oldu─ču da anlat─▒l─▒r. Nitekim me┼čhur ├çin SeddiÔÇÖnin bile ak─▒nlar─▒n─▒ durduramad─▒─č─▒ T├╝rkler, aralar─▒ndaki birlik ve dayan─▒┼čman─▒n zaafa u─črat─▒lmas─▒yla, h├ókimiyetlerini de kaybetmi┼člerdir. ─░nsanl─▒─č─▒n en mesut devrini ya┼čad─▒─č─▒ asr-─▒ saadetten k─▒sa bir zaman sonra, fitnenin sebebiyet verdi─či facialar, ─░sl├óm ├óleminin g├Ânl├╝nde hi├žbir zaman teskin olmayan bir h├╝z├╝n yuma─č─▒ ac─▒l─▒─č─▒yla kalm─▒┼čt─▒r. En yak─▒n olarak kendi tarihimize bak─▒l─▒rsa; Osmanl─▒ÔÇÖya kadar, fitne ve nifak sebebiyle, saman alevi gibi parlay─▒p s├Ânm├╝┼č devletlerle dolu oldu─ču tespit edilecektir. Bu meseleyi ├Ânemli ├Âl├ž├╝de halleden Osmanl─▒, uzun as─▒rlar bir cihan devleti mesÔÇÖ├╗liyetiyle ┬źNiz├óm-─▒ ├élem┬╗ d├óv├ós─▒n─▒n bayraktarl─▒─č─▒n─▒ yapma imk├ón─▒ bulmu┼čtur.

Ancak; ─░bn-i HaldunÔÇÖun devlet hayat─▒yla ilgili nazariyesine de uygun olarak, ge├ž de olsa bu tefrika zafiyetine, d├╗├ž├ór kalmaktan kurtulamam─▒┼čt─▒r. Yine bu hastal─▒k y├╝z├╝nden daha ├Ânce hazin bir ┼čekilde sahneden ├žekilen End├╝l├╝s Devleti ile d├╝nyan─▒n gidi┼čat─▒n─▒ de─či┼čtirecek ┬źmesut bulu┼čma┬╗ sa─članamam─▒┼čt─▒r.

S├Âm├╝rgeci devletlerin, ┬źb├Âl-par├žala-h├╝kmet┬╗ us├╗l├╝n├╝n en tesirli sil├óh─▒ olan fitne ve nifak, as─▒rlardan beri uygulanagelmesine ra─čmen, h├ól├ó tesir g├╝c├╝nden hi├žbir ┼čey kaybetmemi┼čtir. ├ç├╝nk├╝ bu ┼čeytan├« vas─▒ta, Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖin ┬źb├╝y├╝k cihad┬╗ i├žin hedef g├Âsterdikleri, insan─▒n en b├╝y├╝k d├╝┼čman─▒ olan ┬źnefs┬╗e hitap etmektedir. Buna yak─▒nlardan bir misal olarak; on y─▒l boyunca Ruslara direnerek destanlar yazan ve galip gelen Afgan halk─▒n─▒n, zaferin semerelerini dev┼čirme zaman─▒nda fitneye ma─čl├╗p olarak, bug├╝nk├╝ karga┼čaya zebun olmalar─▒ zikredilebilir. Kez├ó, son olarak Irak ve FilistinÔÇÖdeki gidi┼čat─▒ da bu minvalde saymak gerekir.

Fitne ve fesat ehliyle ilgili olarak, KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde ┼č├Âyle buyuruluyor: ÔÇťO i┼č ba┼č─▒na ge├žti mi, yery├╝z├╝nde bozgunculuk ├ž─▒karmak, ekini (her t├╝rl├╝ ├╝r├╝n├╝) ve nesli hel├ók etmek i├žin u─čra┼č─▒r. Allah ise fesad─▒ (bozgunculu─ču) sevmez.ÔÇŁ (Bakara, 205)

ÔÇťMeydana ├ž─▒kan ve ├ž─▒kmayan fitnelerden Sana s─▒─č─▒n─▒r─▒m.ÔÇŁ diye dua eden Fahr-i K├óinat -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz de, ┬źbirlik┬╗ mefhumunun ├Ânemine izafeten; ÔÇťcemaatte rahmet, ihtil├ófta azapÔÇŁ oldu─čunu buyurur.

Son as─▒rda ├╝lkemizin kalk─▒nma hamlelerinin ├Ân├╝ hep, mill├« birli─či zaafa u─čratan b├Âl├╝nmeler, cephele┼čmelerle kesilmi┼čtir. O y─▒llarda, do─čuda ve bat─▒da bizimle benzer ekonomik ┼čartlar─▒ haiz olan bir├žok devlet siyas├« istikrar─▒ yakalayarak, ├╝lkemizi fersah fersah geride b─▒rakm─▒┼člar; d├╝nyan─▒n dev ekonomilerine sahip h├óle gelmi┼člerdir. As─▒l ac─▒ olan husus da, sular durulunca bu k├Âr d├Âv├╝┼č├╝n├╝n birtak─▒m karanl─▒k mihraklarca tezg├óhland─▒─č─▒ ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ h├ólde, tekrar tekrar ayn─▒ tuzaklara d├╝┼č├╝lmesidir. Cihan Padi┼čah─▒ Yavuz Sultan Selim Han, bozgunculuktan kederlenmesini ┼č├Âyle terenn├╝m ediyor:

─░ttihadken savlet-i aÔÇśd├óy─▒ defÔÇśe ├ž├óremiz,
─░ttih├ód etmezse millet, d├ó─čd├ór eyler beni.

Her ┼čey ortada iken; bir k─▒s─▒m bas─▒n ve baz─▒ mihraklarca k─▒┼čk─▒rt─▒lan cephele┼čtirme gayretleri de, milletimizi dilh├╗n ediyor. Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz, ┬źm├╝ÔÇÖminin, bir y─▒lan deli─činden iki defa sokulmayaca─č─▒┬╗n─▒ beyan buyurduklar─▒ h├ólde, bu defalarca sokulman─▒n sebebi, ayn─▒ zamanda meselenin k├╝nh├╝ne v├ók─▒f k─▒lacak bir ┬źp├╝f noktas─▒┬╗ mes├óbesindedir.

Hazret-i Ali -kerremall├óhu vecheh├╗-; ÔÇťAd├ólet m├╝lk├╝n esas─▒d─▒r; zul├╝m m├╝lk├╝n fesad─▒d─▒r.ÔÇŁ buyuruyor. As─▒rlarca adalet sanca─č─▒n─▒n alt─▒nda insanl─▒─ča ├ós├╗de bir iklim sunmu┼č olan Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n, Arnold J. TOYNBEEÔÇÖnin tabiriyle ┬źdurdurulmas─▒┬╗ndan sonra; d├╝nya, zulm├╝n getirdi─či fitne ve fesatla yan─▒yor. ÔÇťNe yaz─▒k ki, bug├╝n kurtlara ┬źkurt┬╗ olduklar─▒n─▒ s├Âyleyebilecek ve g├Âsterebilecek bir Osmanl─▒ numunesinden mahrumuz. Modern insanl─▒k tarihinin en b├╝y├╝k kayb─▒, i┼čte bu ┬źSon ─░nsanl─▒k Adas─▒┬╗n─▒ kendi elleriyle bat─▒rmas─▒ olmu┼čtur.ÔÇŁ* Eski Osmanl─▒ co─črafyas─▒nda, yeniden bir saadet iklimi i├žin, vefal─▒ g├Âzlerin T├╝rkiyeÔÇÖyi i┼čaret etti─činin zaman zaman m├╝┼čahede edilmesi de bu y├╝zden. Ayn─▒ tespit s├óik─▒yla olmal─▒ ki; ├╝lke, b├Âyle bir d├óv├óy─▒ y├╝klenmekten al─▒konmak ├╝zere, ba┼č─▒na ├Âr├╝len ├žoraplarla oyalan─▒p me┼čgul ediliyor.

T├╝rkiye; bulundu─ču co─črafyan─▒n stratejik ├Ânemi ve tevar├╝s etti─či m├╝ktesebat sebebiyle, g├╝├žl├╝ bir durumda olmak mecburiyetindedir. Bunun da esas ┼čart─▒; mill├« birlik ve beraberli─čin, i├žtima├« dayan─▒┼čman─▒n teminidir. B├╝y├╝k vatan ┼čairi Mehmed ├ékif, bir beytinde bu hususu ┼č├Âyle tebar├╝z ettiriyor:

Girmeden tefrika bir millete d├╝┼čman giremez,
Toplu vurduk├ža y├╝rekler, onu top sindiremez.

D├╝nyan─▒n tatmin edilemeyen h─▒rslar, vehimler, bencil duygular… gibi k├Ât├╝ hasletlerle ya┼čanmaz h├óle getirilmesine, k─▒sac─▒k ├Âmr├╝n heder edilmesine kar┼č─▒; g├Ân├╝l sultanlar─▒ndan Yunus Emre, ruhlara bir ┬ź├ób-─▒ hayat┬╗ iksiri sunuyor:

Gelin tan─▒┼č olal─▒m,
─░┼či kolay k─▒lal─▒m.
Sevelim, sevilelim,
D├╝nya kimseye kalmaz.

AnadoluÔÇÖnun vatan olmas─▒nda b├╝y├╝k eme─či olan Hac─▒ Bekt├ó┼č-─▒ Vel├« Hazretlerinin de, cemiyetin fitnelerle b├Âl├╝n├╝p par├žalanmas─▒ gayretlerinin devam etti─či g├╝n├╝m├╝ze ├Â─č├╝d├╝ ┼č├Âyle:

Gelin canlar! Bir olal─▒m; iri olal─▒m; diri olal─▒m.

* Mustafa ARMA─×AN, Osmanl─▒: ─░nsanl─▒─č─▒n Son Adas─▒, Da Yay., ─░st.,
2002, sh.119.