Muhammed İkbal’in bir şiirinden şerh ile:

Bir gece vakti.

Kütüphanede güve ile pervâne (kelebek) konuşmakta. Güve dertli ve ıstıraplı:

‒Ey pervâne! Şu raflarda kimlerin eserlerini sayfa sayfa hatmetmedim ki! İbn-i Sînâ’dan Fârâbî’ye nice kitapları harf harf dolaştım. Lâkin âh şu hayat felsefesi! Onu bir türlü kavrayamadım. Günlerimi aydınlatacak bir güneşim de yok. Türlü endişeler içinde kıvranıp durmaktayım. Muzdaribim. Perişanım.

HAREKET VE SÜKÛN

Mekân değişikliği Kur’ân-ı Kerim’de nazarlarımıza sunulan bir eğitim metodudur.

Hazret-i Âdem’in işlediği zelleye karşılık, Cenâb-ı Hakk’ın tedibi «mekân değiştirme» oldu. Hazret-i Âdem; hem cennetten, hem Hazret-i Havvâ’dan, en önemlisi de Hakk’ın iltifatından uzakta, gurbette kalarak terbiye oldu. İnsan; çevresiyle ünsiyet eden bir varlık olarak, yalnız kaldığında tefekkür ve kendini sorgulamaya daha fazla imkân bulmaktadır. Ünsiyet bir yönüyle oyalayıcı ve nisyana sevk edicidir.

Bu gurbet sebebiyle, dünyaya gelen her insan; gerçek vatanı olan öbür âleme hicret olan yolculuğuna başlar. Nereye giderse gitsin, dönüş hep Allâh’adır. Bunun çok iyi şuurunda olan şehid, hayatını ortaya koyarak Hakk’a hicret eder ve varlığıyla Hakk’ın şahidi, şehîdi olur. Bunun en güzel misali Hâbil olmuştur. Ölümü pahasına masumiyette ısrar etmenin şehîdi, yani «canlı şahidi»...