Batıda «Avicenna» adıyla tanınan, «filozofların prensi» diye de isimlendirilen, Orta Çağ tıbbının önde gelen temsilcisi, dünyaca tanınmış filozof İbn-i Sînâ, 980 yılı civarında Buhârâ yakınlarında doğdu. Olağanüstü bir zekâya sahip olduğundan, küçük yaşta dikkatleri üzerinde topladı. Önce Kur’ân’ı ezberledi; ardından dil, edebiyat, akāid ve fıkıh öğrenimi gördü. Sonra da aritmetik, geometri, Hint matematiği, astronomi ve felsefe tahsil etti. Felsefenin bütün disiplinlerinde iyi bir donanıma sahip olduktan sonra tıp öğrenimine başladı. Felsefe ve tıp alanında büyük ün kazanan İbn-i Sînâ, henüz 18 yaşında iken saray hekimliğine getirilmişti. İlerleyen yıllarda Buhârâ’dan ayrılan ve çeşitli devletlerin saraylarında vezirlik ve hekimlik yapan İbn-i Sînâ, talebe yetiştirmeye ve kitap telifine hiç ara vermeden devam etti. 1037 yılında, Hemedan’da vefat ederek oraya defnedilen İbn-i Sînâ, tıp alanındaki eserleriyle hem İslâm dünyasını, hem de Avrupa tıp geleneğini derinden etkilemişti.

Gezmenin, dolaşmanın, hareket etmenin insan sağlığı için ne kadar lüzumlu olduğu öteden beri biliniyor. İşleyen demirin ışıldadığı gibi, faal hâlde bulunan vücut da dinçliğini ve zindeliğini koruyor. Peygamberimiz bir hadîs-i şeriflerinde;

“Seyahat ediniz ki sıhhat bulasınız!” buyuruyor. Birçok İslâm bilgini, aynı zamanda seyyahtır. Meselâ Şîrazlı Sâdî bunların başında geliyor. Doksan yıllık ömrünün otuz yılını seyahat ederek geçirdiğini, daha doğrusu değerlendirdiğini bizzat kendisi söylüyor.

YAZMA ESERLERLE ZENGİNLEŞEN MABED!

Gülnûş Sultan, kuvvetli bir ihtimale göre 1642 yılında Girit’te doğdu. Venedikli Verzizzi ailesindendi. Girit Serdarı Deli Hüseyin Paşa, Resmo’yu fethedince esirler arasındaki bu kızı Osmanlı sarayına gönderdi. Saray gelenekleri gereği kendisine «Gülnûş» adı verildi. Gülnûş, harem dairesindeki kalfalar tarafından büyük bir ihtimamla yetiştirilip eğitildi. İlerleyen yıllarda üstün zekâsı ve güzelliğiyle Şehzade Mehmed’in annesi Vâlide Turhan Sultan’ın dikkatini çekti. 1663 yılı geldiğinde Sultan IV. Mehmed’e takdim edilen Gülnûş, câzibesi ve farklı meziyetleriyle kısa zamanda padişahı kendisine bağlayıp haremin baş kadını oldu. 5 Haziran 1664’te Şehzade Mustafa’yı dünyaya getirmesi saraydaki mevkiini iyice kuvvetlendirdi.

“İmparatorlukları şiddet var etti ve batırdı.” Raymond ARON1

İslâm dünyası; ardı ardına gerçekleşen haçlı saldırılarıyla boğuşurken, birden doğudan batıya doğru hızla yayılan Moğol İstîlâlarıyla karşı karşıya kalmıştı. Daha önce tarih sahnesinde önemli bir rolü görülmeyen göçebe Moğol boyları, 1206 yıllarından itibaren Cengiz Han idaresinde güçlü bir birliktelik oluşturdular. Eski dünyanın demirden ırkı Moğollar; kısa bir süre içinde Asya’nın doğusunu, Kuzey Çin’in büyük bir bölümünü hâkimiyet altına alarak müslüman Türklerin hâkimiyeti altındaki Türkistan ve Hârizm bölgesine girdiler. Bu bölgede kendilerini tahkim ettikten sonra İran’a doğru sarkarak büyük-küçük demeden İslâm şehirlerini yerle bir eden amansız bir saldırı başlattılar.